İçeriğe geç

AS00-M01-D01

Bu bölüm neyi öğretir

Bölümün dört geleneğini, yedi merceğini ve «kural geleneğin ağzından verilir» ilkesini ayırt eder ve örnek cümleleri gelenek aktarımı, ölçüm ya da kanıt hükmü diye sınıflandırır.

Astroloji Bölümü — Astrolojiye Giriş: Gök, Harita, Gelenek Akademisi — AS00-M01, Bölüm ve astroloji · 2.972 kelime · ≈ 14 dk okuma · 20 dk dinleme

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Astroloji tek bir öğreti değil, göğün örüntülerinin yeryüzü için anlamlı olduğu fikrini paylaşan bir uygulamalar ailesi; bölüm onu Batı, İslam ve Osmanlı, Hint ve Çin geleneklerinden, her birini kendi kurucu metniyle okur.

Bölümün dört işi zanaat, tarih, kanıt ve uygulayıcı yetiştirmedir; bu işler on üç akademiye yedi mercekten dağılır: temel, hesap, tarih, zanaat, toplum, bilim, etik.

Astrolojik bir kural bir geleneğin kuralı olarak, sahibinin adıyla verilir; bir yorum doğa yasası diliyle yazılmaz.

Bölümde üç tür cümle vardır: gelenek aktarımı, ölçüm ve kanıt hükmü. «Doğru cevap» dili yalnız ölçümde, harita hesabında kullanılır.

Öngörü kesin dille kurulmaz; Batlamyus'un kendisi bu sanatı tahmine dayalı ve kesin ileri sürülemez diye niteler.

Sağlık, ölüm, para ve hukuk öngörüsü bölümün ve danışmanlığın dışındadır; ömür ve ölüm teknikleri yalnız tarihsel haritalarda okunur.

Açılış sahnesi

Pazar sabahı, Bursa'da bir apartman dairesi. Elif kahvaltı masasında telefonunu çeviriyor; teyzesinin aile grubuna attığı sesli mesajı dinliyor. Teyzesi yıllardır arkadaşlarının doğum haritasına bakıyor ve bu kez Elif'e yazmış: «Satürn yükseleninin üstünden geçiyor kızım, bu yıl ağır geçecek, büyük karar verme.»

Masanın karşısında ağabeyi Kerem, inşaat mühendisi, ekmeğini bölerken gülüyor. «Satürn'ün o gün gökte nerede durduğu bir tablodan okunur, saniyesine kadar. Gerisi yorum.»

Elif'in üniversiteden arkadaşı Nazlı bilim tarihi üzerine doktora yapıyor; mesajı ona da iletiyor. Nazlı'nın cevabı kısa: «Bîrûnî bu sanatın el kitabını yazmış, İbn Haldûn ise yıldızların etkisini aklen savunulamaz bulmuş. Ama ikisi de aynı soruyu sormuyor.»

Akşam Elif bir dergide bir cümleye takılıyor: «Bilim astrolojinin işe yaradığını çoktan kanıtladı.» Bir başka sitede tam tersini okuyor: «Astroloji hiçbir testten geçemedi.»

Elif'in elinde beş cümle var ve hepsi aynı kelimeyle, astrolojiyle ilgili. Ama aynı türden cümleler değiller. Teyzesininki bir öngörü; kaynağını söylemiyor. Kerem'inki bir ölçüm; doğru ya da yanlış olduğu bir hesapla anlaşılır. Nazlı'nınki iki tarihsel tanığı aktarıyor. Dergi ve site ise birer kanıt hükmü veriyor; ikisi de dayanağını göstermiyor.

Elif astroloji öğrenmek istiyor. Bu bölüm ona önce bu beş cümleyi birbirinden ayırmayı öğretiyor.

Bu derste ne olacak

Bu ders bölümün ilk dersi ve bir sözleşme kuruyor. Astrolojinin neden bir aile gibi, ortak kökten ayrılmış kollarıyla ele alındığını, bölümün hangi dört geleneğe dayandığını, dört işini ve yedi merceğini göreceğiz. Sonra iki yazım kuralını okuyacağız: kural geleneğin ağzından verilir ve öngörü kesin dille kurulmaz. En sonda bölümün durduğu yeri, danışmanlığın sınırını çizeceğiz.

Astroloji tek bir şey mi

Elif'in teyzesi, Kerem ve Nazlı «astroloji» derken aynı şeyi kastetmiyor. Teyze bir yorum pratiğini, Kerem bir hesap tablosunu, Nazlı bin yıllık bir yazı geleneğini düşünüyor. Bu karışıklık yalnız sofrada değil, astrologların kendi arasında da var.

Astroloji tarihçisi Nicholas Campion, astrologların neye inandığı üzerine yaptığı araştırmayı 2006'da kitaplaştırdı. Kitabında astrologların astrolojinin bir bilim mi, din mi, sanat mı, bir kehanet biçimi mi, simgesel bir dil mi, bir psikoloji dalı mı olduğu konusunda bölündüğünü yazar. Önerisi astrolojiyi bir şemsiye terim olarak düşünmektir: göğün örüntülerinin yeryüzündeki yaşam için bir biçimde anlamlı olduğu fikrini paylaşan inanç, düşünce ve uygulamaların toplamı.

Bu bir sayım kartı. [Veri] etiketi, kartın bir şeyin doğru olduğunu değil, belli bir topluluğun ne dediğini taşıdığını söylüyor. Kartın bize gösterdiği şey basit: astrolojiyle uğraşanlar bile onun ne olduğunda anlaşmıyor. Bir bölüm bu durumda iki yoldan birini seçebilir. Ya kendi tanımını dayatır ve öbürlerini yok sayar, ya da her tanımı sahibinin adıyla anar. Bu bölüm ikincisini seçiyor.

Dört gelenek, dört kapı

Bölüm dört gelenekten okuyor: Batı, İslam ve Osmanlı, Hint ve Çin. Her birini kendi kurucu metninin bir cümlesiyle tanıyalım. Cümleler geleneğin sesini taşıdığı için kartları [T] etiketli; bir araştırma bulgusu değil, astroloğun ya da gök bilgininin kendi sözü.

Batı: Batlamyus'un iki yolu

İkinci yüzyılda İskenderiye'de yazan Batlamyus (Ptolemaios) astroloji kitabı Tetrabiblos'a bir ayrımla başlar.

Birinci yolu Batlamyus, kendi sözüyle, ayrı bir kitapta kanıtlama yöntemiyle anlatmıştı. Tetrabiblos ikinci yolun kitabı. Burada dikkat çeken şey, Batlamyus'un ikinci yolu daha az kendi kendine yeter bulması. Bugün astronomi ile astroloji diye ayırdığımız iki alan, onun metninde aynı göğe bakan iki farklı güvenilirlikte bilgi olarak duruyor. Bu ayrımın hikâyesi AS00-M01-D03'te.

İslam ve Osmanlı: iki ilm-i nücûm

Arapça yazan gelenekte aynı ayrım bir isim farkıyla kuruldu. Tevfik Fehd'in TDV İslâm Ansiklopedisi maddesi, Fârâbî'nin İhsâü'l-ulûm'da «ilm-i nücûm» adını taşıyan iki ilimden söz ettiğini aktarır. Biri matematiksel gökbilim, öbürü yıldızların olmuş ve olacak olaylar hakkında verdiği işaretleri yorumlayan ilim, yani ahkâm-ı nücûm.

Aynı madde bu geleneğin içindeki itirazı da kaydeder. İbn Haldûn tecrübî bilginin düzenli tekrarlanan olayların gözleminden geldiğini, yıldızların devirlerini izlemenin yüzyıllar alacağını, dolayısıyla bu konuda kesin bilgiye varılamayacağını yazar; Fehd'in aktarımıyla, İbn Haldûn'a göre Batlamyus da bu konudaki tahminlerin zandan öteye geçmediğini belirtmiştir. Yani gelenek yalnız kendi kurallarını değil, kendi kuşkusunu da yazıya geçirmiş. Bölüm ikisini de okuyor.

Hint: Varāhamihira'nın küçük teknesi

Altıncı yüzyılda Ujjain'de yazan Varāhamihira, doğum astrolojisi kitabı Bṛhajjātaka'ya alçakgönüllü bir cümleyle girer. Kendisinden önce yetkin kişilerin yazdığı pek çok eser bulunduğunu, kendisinin ise «doğum astrolojisinin engin okyanusunu» geçmek isteyenler için çeşitli vezinlerde dizelerden küçük bir tekne kurduğunu söyler (BJ 1.2).

Bu cümle bir tanım ama bir dünya görüşü de taşıyor. Varāhamihira'nın geleneğinde doğum haritası, önceki hayatlardan getirilen eylemlerin bu hayattaki karşılığını okumanın aracı. Batlamyus'ta ise harita, doğum anındaki gök ortamının bedene ve ruha verdiği mizacı anlatır. İki gelenek aynı on iki burcu kullanıyor; haritadan ne okunduğu sorusuna ise farklı cevap veriyor.

Çin: göğe bakan devlet

Çin geleneğinde gök okuma uzun süre bir devlet işiydi. Milattan önce birinci yüzyılın başında Sima Qian, Tarih Kayıtları'nın (Shiji) «Gök Memurları» bölümünü bir değerlendirmeyle kapatır.

Bu eşleme, göğün bölgelerini devletin bölgeleriyle karşılaştıran bir okuma kuruyor. Soru bireyin hayatı değil, hanedanın ve ülkenin durumu. Aynı bölümün birkaç satır sonrasında Sima Qian, eski çağlarda her devletin gök değişimlerini kendine göre yorumladığını ve alamet yazılarının bir ölçüt olarak alınamayacağını da not eder. Göğü kayda geçiren tarihçi, kendi alanının eski metinlerine çekinceyle bakıyor.

Dört kapı, dört ayrı soru açıyor: Batı'da doğum anının mizacı, Arapça gelenekte olayların hükmü, Hint'te eylemin sonucu, Çin'de devletin kaderi. Bölüm bu soruları birbirine eritmeden, her birini kendi dilinde okuyor.

Dört iş ve yedi mercek

Bölümün çerçevesi dört işten oluşuyor: zanaat, tarih, kanıt ve uygulayıcı yetiştirme.

Zanaat, bir haritanın nasıl hesaplandığı ve geleneklerin onu nasıl okuduğu. Bölüm haritayı elle ve laboratuvarda hesaplamayı, ev sistemlerini, açıları, zaman tekniklerini öğretiyor. Tarih, bu tekniklerin Babil saray raporlarından Osmanlı müneccimbaşılığına kadar hangi yollardan geçtiği. Kanıt, astrolojinin iddialarının nasıl sınandığı ve ne bulunduğu; astrologların en güçlü çalışmaları da burada kendi kaynağından anlatılıyor, sonra tartılıyor. Uygulayıcı yetiştirme, bu bilgiyle bir danışanın karşısına oturan kişinin etiği, sınırı ve hukuku.

Dört iş on üç akademiye yedi mercekten dağılıyor. Temel merceği bu çatıda: dört geleneğin ortak dilbilgisi. Hesap merceği Harita Hesabı akademisinde (AS01). Tarih merceği Antikçağ, Latin Orta Çağ, İslam ve Osmanlı, Hint ve Çin akademilerinde. Zanaat merceği Batı, Arapça ve Hint geleneklerinin teknik atölyelerinde. Toplum merceği modern astrolojinin kitlesini, bilim merceği sınamaları, etik merceği danışma odasını işliyor. Hangi akademinin neyi derinleştirdiğinin tam haritası bu çatının son dersinde, AS00-M07-D05'te.

Merceğin bir okurun gözünde işe yarayan yanı şu: her ders, hangi merceğe ait olduğunu bilerek okunur. Bir tarih dersinde Bîrûnî'nin bir kuralı bir belge olarak, bir zanaat dersinde aynı kural uygulanacak bir teknik olarak, bir bilim dersinde sınanacak bir iddia olarak karşınıza çıkar. Kural aynı kalır; onunla yapılan iş değişir.

Kural geleneğin ağzından

Bölümün ilk yazım kuralı şu: astrolojik bir kural her zaman bir geleneğin kuralıdır ve o geleneğin adıyla verilir; doğa yasası diliyle yazılmaz.

Elif'in teyzesinin cümlesine dönelim. «Satürn yükseleninin üstünden geçiyor, bu yıl ağır geçecek» cümlesinde iki parça var. Birincisi bir gökbilimsel durum: Satürn'ün gökteki boylamı, Elif'in doğum haritasındaki yükselen derecesine yaklaşıyor. Bu ölçülür; Kerem haklı, bir tablodan ya da bir hesap programından okunur. İkincisi bir yorum: bu yaklaşmanın «ağır bir yıl» anlamına gelmesi. Bu ölçülmez; bir geleneğin kuralından gelir.

Bölüm ikinci parçayı sahibinin adıyla yazar. Transit adı verilen bu tekniğin hangi yazarda nasıl kurulduğu, Satürn'e hangi geleneğin hangi anlamı yüklediği AS00-M05-D04'te kaynağıyla işleniyor. Orada okur «Satürn ağırlık getirir» diye değil, «şu yazar, şu metinde, Satürn'ü şöyle niteler» diye okuyacak.

Bu kuralın iki gerekçesi var. Birincisi doğruluk: aynı yerleşimi dört gelenek farklı okuyabilir, hatta aynı gelenek içinde iki yazar ayrışabilir. Adını söylemediğiniz kural, hangisinin kuralı olduğunu gizler. İkincisi dürüstlük: bir kuralı yasa diliyle yazmak, sınanıp sınanmadığı sorusunu sessizce kapatır. «Batlamyus'a göre» demek o soruyu açık bırakır; cevabı bilim merceği verir.

Bölümde üç tür cümle göreceksiniz. Gelenek aktarımı bir yazarın ya da metnin söylediğini aktarır. Ölçüm, gökte ya da takvimde bir hesapla doğrulanabilecek bir değeri verir; Satürn'ün bugünkü boylamı, bir doğum anının yükselen derecesi. Kanıt hükmü, bir iddianın sınanıp sınanmadığını ve sonucun ne olduğunu söyler ve her zaman bir çalışmaya dayanır. «Doğru cevap» dili yalnız ikincisinde kullanılır: bir yükselen derecesinin doğru ya da yanlış hesaplandığı söylenebilir, bir yorumun doğru olduğu söylenemez.

Öngörü kesin dille kurulmaz

İkinci yazım kuralı birincinin uzantısı. Bölüm bir öngörüyü, gerçekleşecekmiş gibi kurmaz. «Bu yerleşim erken evlilik getirir» ya da «bu geçişte işinizi kaybedersiniz» gibi cümleler derslerde yer almaz. Aynı içerik gerekiyorsa geleneğe atfedilir ya da aktarma kipinde verilir: bir yazarın bu konumun ne getireceğini yazdığı söylenir.

Bu kural astrolojiye dışarıdan getirilmiş bir çekince değil; Batlamyus aynı kitabın ilk sayfalarında benzer bir şey söyler.

Bu kart, astrolojinin en etkili kurucu metinlerinden birinin kendi yöntemini «tahmine dayalı» diye nitelediğini gösteriyor. Batlamyus bu cümleyi astrolojiyi savunmak için yazıyor: hatalar sanattan değil uygulayıcıdan kaynaklanıyor, diyor. Ama savunurken bile kesinliği reddediyor. Bölümün kesin dil yasağı bu çizgiyi izliyor ve bir adım öteye taşıyor: kesinliğin olup olmadığı bir gelenek metninin değil, bir sınamanın sorusu. Sınamaların kendisi AS11'de, çerçevesi AS00-M07-D01'de.

Örneklerden okuma

Usta katmanı

Gelenek aktarımı kuralı ilk bakışta bir mesafe gibi görünebilir; sanki bölüm astrolojiye uzaktan, eldivenle dokunuyor. Oysa aktarma kipi astrolojinin kendi yazı biçimine yakın. Bîrûnî Tefhîm'de açıları sıraladıktan sonra §376'yı bir soruyla açar: Hintliler buna katılır mı? Cevabı, Wright çevirisinde (s.20), Hintlilerin bu öğretiye kısmen katılıp kısmen ayrıldığıdır; örneğin kavuşumu bir açı saymazlar, çünkü onların deyişiyle dimdik duran ve önüne bakan kişi kendini göremez. Varāhamihira da horā tanımını «bazılarına göre» diye açar. Kuralın sahibini söylemek geleneğin kendi alışkanlığı; bölüm o alışkanlığı sürdürüyor.

Kural ile bilginin farkı, bir öğrenciyi yanlış güvenden korur. «Satürn ağırlık getirir» diye öğrenilen bir kural, ilk karşılaşılan istisnada ya kişiyi şaşırtır ya da istisnayı açıklayacak yeni bir kural uydurmaya iter. «Şu yazar Satürn'ü böyle niteler» diye öğrenilen kural ise istisnayı bir soru olarak bırakır: başka bir yazar ne der, bu yerleşim sınandı mı?

Ölçüm ile yorum arasındaki çizgi, bir yükselenin hesabında bile bulanıklaşabilir. Yükselenin derecesi ölçülür; ama hangi ev sisteminin kullanılacağı bir gelenek seçimidir ve iki doğru hesap iki farklı ev sınırı verebilir. AS01 bu çizgiyi tek tek çizer: hangi sayı herkes için aynıdır, hangisi bir seçime bağlıdır.

Kanıt merceği bölümün en kolay yanlış anlaşılan yanı. Bölüm bir çürütme dizisi olarak yazılmadı. Astrolojinin lehine en güçlü çalışmalar, Michel Gauquelin'in gezegen etkisi bulgusu ve Suitbert Ertel'in Carlson deneyini yeniden analizi, kendi kaynaklarından ve en iyi biçimleriyle anlatılıyor; değerlendirme ondan sonra geliyor. Aleyhteki sonuçlar da aynı titizlikle okunuyor. Hükme varmak okurun işi; bölümün işi, okurun elindeki kartların sağlam olması.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Yaygın yanlışYaygın kanı — «Astroloji tek bir sistemdir; bütün astrologlar aynı kuralları kullanır.» Bölümün dört geleneği aynı burçları ve gezegenleri kullanır ama haritadan farklı şeyler okur: Batlamyus doğum anının mizacını, Varāhamihira önceki eylemlerin sonucunu, Sima Qian'ın gök memurları devletin durumunu.
Doğrusu

Campion'un anketleri de astrologların astrolojinin ne olduğu konusunda bile bölündüğünü gösterir.

Yaygın yanlışYaygın kanı — «Astroloji ile astronomi hep aynı şeydi, ayrılık modern bilimle başladı.» Batlamyus ikinci yüzyılda gökbilim yoluyla öngörüyü iki yola ayırdı ve ikincisini birincinin kesinliğiyle kıyaslamamak gerektiğini yazdı; Fârâbî «ilm-i nücûm» adı altında iki ayrı ilim saydı.
Doğrusu

Ayrımın kendisi eski, nasıl ve neden keskinleştiği ayrı bir tarih sorusu.

Yaygın yanlışYaygın kanı — «Bir kuralı geleneğe atfetmek, onu küçümsemektir.» Gelenek aktarımı bir kuralın değerine hüküm vermez; kimin kuralı olduğunu söyler.
Doğrusu

Batlamyus'un kendisi astrolojinin tahmine dayalı olduğunu ve kesin ileri sürülemeyeceğini yazar; aktarma kipi onun bu çekincesini korur.

Sınır

Bu bölüm astrolojiyi bir zanaat, bir tarih, bir sınama konusu ve bir meslek olarak öğretir. Harita hesabını ve geleneklerin yorum tekniklerini öğretir; ama hiçbir dersi okura ya da bir danışana kişisel bir öngörü vermez. Derslerde geçen her öngörü kuralı bir geleneğin kuralı olarak aktarılır.

Danışmanlığın sınırı açık: sağlık, ölüm, para ve hukuk konusunda öngörü bölümde öğretilmez ve bir danışana verilmez. Hastalığı, ameliyat zamanını, bir yatırımın sonucunu ya da bir davanın gidişini soran danışan, hekime, mali danışmana ya da avukata yönlendirilir. Geleneklerin ömür ve ölüm teknikleri, Batı'da hyleg ve alcocoden, Hint'te ömür hesabı, yalnız tarihsel haritalar üzerinde ve bir tarih belgesi olarak okunur; yaşayan bir kişiye uygulanmaz. Bu sınırın çerçevesi AS00-M07-D04'te, mesleki ve hukuki ayrıntısı Astrolog ve Danışan akademisinde (AS12).

Bölüm yaşayan bir kişinin haritasını yorumlamaz ve okurdan da kendi haritasını bu dersler üzerinden yorumlamasını istemez. Alıştırmalar tarihsel haritalar, örnek haritalar ve hesap soruları üzerine kurulur. Kendi haritanızı hesaplayabilirsiniz; hesap bir ölçümdür.

Kendin dene

Kilit özet

Astroloji tek bir öğreti değil, göğün örüntülerinin yeryüzü için anlamlı olduğu fikrini paylaşan bir uygulamalar ailesi; bölüm onu Batı, İslam ve Osmanlı, Hint ve Çin geleneklerinden, her birini kendi kurucu metniyle okur.

Bölümün dört işi zanaat, tarih, kanıt ve uygulayıcı yetiştirmedir; bu işler on üç akademiye yedi mercekten dağılır: temel, hesap, tarih, zanaat, toplum, bilim, etik.

Astrolojik bir kural bir geleneğin kuralı olarak, sahibinin adıyla verilir; bir yorum doğa yasası diliyle yazılmaz.

Bölümde üç tür cümle vardır: gelenek aktarımı, ölçüm ve kanıt hükmü. «Doğru cevap» dili yalnız ölçümde, harita hesabında kullanılır.

Öngörü kesin dille kurulmaz; Batlamyus'un kendisi bu sanatı tahmine dayalı ve kesin ileri sürülemez diye niteler.

Sağlık, ölüm, para ve hukuk öngörüsü bölümün ve danışmanlığın dışındadır; ömür ve ölüm teknikleri yalnız tarihsel haritalarda okunur.

Sonraki derse köprü

Bu dersin kaynak satırları iki ayrı etiketle kapandı: Batlamyus'un, Varāhamihira'nın ve Sima Qian'ın cümleleri [T], Campion'un astrologlarla yaptığı anket [Veri] aldı. Henüz hiç A, B, C ya da D görmedik ve bir mevzuat metni okumadık.

AS00-M01-D02 bu harflerin nasıl verildiğini açıyor. Lilly'nin bir kuralı, astrologların haritaları kör eşleştirdiği bir test ve 677 sayılı Kanun'un bir maddesi önümüze konacak; her birinin hangi kart türüne ait olduğunu ve bir harfin kaynağın saygınlığını değil kartın taşıdığı iddiayı ölçtüğünü göreceğiz.

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?