İçeriğe geç

M01-D01

Biçimler

Katalogla satışı, temsilci aracılığıyla satışı, ev ve iş yeri toplantısını ve kapıdan satışı tanıtır; mağaza dışında satışın genel kuralı için Mağazada Yüz Yüze Satış akademisini gösterir.

Doğrudan Satış ve Ağ Pazarlaması: Hukuk ve Ayrım Akademisi — M01, Doğrudan satış nedir · 1.990 kelime · 8 örnek durum · 2 kanıt kartı · ≈ 9 dk okuma · 13 dk dinleme

Dayanak: Kanun veya yönetmelik: 6502 sayılı Kanun m.47/1–2 (iş yeri dışında kurulan sözleşme, yetkilendirilmiş satıcı); Meslek pratiği: biçimlerin sınıflanması; Mağazada Yüz Yüze Satış akademisine bağlantı · Mevzuat son kontrol: 8 Kasım 2026

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Doğrudan satış, ürünün mağaza dışında satılmasıdır ve kendi başına yasaldır. Katalog, ev ve iş yeri toplantısı, kapıdan satış, satış amaçlı gezi ve yüz yüze bir görüşmenin hemen ardından uzaktan kurulan satış, kanunun iş yeri dışında kurulan sözleşme tanımına girebilir. İş yeri dışında sözleşmeyi Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş satıcı ya da sağlayıcı kurar. Bir teklifle karşılaşınca önce adını koy, sonra satıcının kim olduğunu ve yetkisini sor. Bir ürünün sana uyup uymadığı senin tenine ve ihtiyacına göre sınanır; satıcının zevki bir kural değildir.

Açılış sahnesi

Ece'nin telefonuna lise arkadaşından bir mesaj geliyor: «Cumartesi bizde küçük bir buluşma var, cilt bakımı ürünleri tanıtılacak. Hem ek gelir hem özgürlük, sana da çok yakışır. Gel, bir bak.» Ece mesajı iki kez okuyor. Ürün mü satılacak, bir iş mi teklif ediliyor, ikisi birden mi, anlayamıyor.

Ertesi gün öğle arasında, ofise bir temsilci geliyor ve masaların arasında su arıtma cihazı tanıtıyor. Akşam eve dönerken apartman kapısında bir el ilanı: ücretsiz kahvaltılı bir gezi, «sürpriz hediyelerle». Ece, Kozalı Ev'in mağaza müdürü Merve'yle bir kahve içerken bunları anlatıyor. Merve gülüyor: «Bir haftada dört ayrı satış biçimiyle karşılaşmışsın. Hepsi aynı şey değil.»

Bu derste ne olacak

Doğrudan satış, bir ürünün mağaza dışında, evde, iş yerinde, bir tanıtım toplantısında ya da bir tanıdık aracılığıyla satılmasıdır ve kendi başına yasal bir satış biçimidir. Bu ilk ders o biçimleri tek tek ayırıyor: katalogla satış, temsilci aracılığıyla satış, ev ve iş yeri toplantısı, kapıdan satış, satış amaçlı gezi ve bir yüz yüze görüşmenin ardından mesajla kurulan satış. Tüketici kanununun iş yeri dışında kurulan sözleşmeyi tanımlayan maddesinin ilk iki fıkrası olduğu gibi aktarılıyor; bu tanım, biçimlerin hangisinin kanunun özel korumasına girdiğini gösteriyor. Ders hiçbir şirketi önermiyor ve hiçbir sisteme katılmayı tavsiye etmiyor; bir teklifle karşılaşan okurun önce ne olduğunu adlandırabilmesini amaçlıyor. Tüketicinin cayma hakkı ve bilgilendirme bu modülün üçüncü dersinde; mağazada, satıcının kendi iş yerinde yapılan satışın genel kuralları ise Mağazada Yüz Yüze Satış Akademisi'nin konusu. Somut bir satışın kanunda hangi başlığa düştüğünü ise o satışın kendi ayrıntıları belirler; tereddüt eden okur bir tüketici danışmanına ya da bir hukukçuya başvurmalı.

Kural ne diyor

Merve, Hakan'a mesaj atıp bir kanun maddesi istiyor; Hakan maddenin ilk iki fıkrasını gönderiyor.

Hakan iki fıkradan iki soru çıkarıyor. Birincisi: sözleşme nerede kuruluyor? Mağazada değil de evde, ofiste, kapıda ya da bir gezide kuruluyorsa, ya da böyle bir görüşmenin hemen ardından kuruluyorsa, kanun onu ayrı bir kategoriye koyuyor. İkincisi: satışı yapan kim? Kanun, iş yeri dışında sözleşme kuranın Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş bir satıcı ya da sağlayıcı olmasını istiyor.

Sahada

Önce adını koymak

Yaygın yanlış«Mağaza dışında yapılan her satış şüphelidir.»
Doğrusu

Doğrudan satış, ürünün mağaza dışında, evde, iş yerinde ya da bir tanıdık aracılığıyla satılmasıdır ve kendi başına yasal bir satış biçimidir; kanun bu sözleşmeleri ayrı bir başlık altında düzenler ve tüketiciye özel bir koruma tanır. Şüphe, satışın yerinden değil, teklifin içeriğinden doğar: kazancın kaynağı, ürünün kendisi ve satıcının yetkisi. Bu ayrım ilerideki modüllerde yapılıyor.

Katalog

Ev toplantısı

Ofiste bir temsilci

Kapıdaki satıcı

Yaygın yanlış«Kapıya gelen herkes bir ürünü satabilir; önemli olan ürünün iyi olması.»
Doğrusu

Kanun, iş yeri dışında kurulan sözleşmelerin Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş satıcı ya da sağlayıcı tarafından kurulmasını öngörür. Satıcının kim olduğu ve hangi yetkiyle sattığı, ürünün kalitesinden ayrı ve ondan önce sorulması gereken bir sorudur. Yetkisini gösteremeyen biriyle sözleşme imzalamak, bir sorun çıktığında kime başvurulacağını belirsiz bırakır.

Kahvaltılı gezi

Mesajla gelen satış

Yaygın yanlış«Mesajla gelen bağlantıdan alırsam bu sadece internetten alışveriştir.»
Doğrusu

Kanun, iş yeri dışında yüz yüze bir görüşmenin hemen sonrasında uzaktan bir iletişim aracıyla kurulan sözleşmeleri de iş yeri dışında kurulan sözleşme sayar. Satışın hangi kategoriye girdiği, satın alma düğmesinin nerede olduğundan çok, ilişkinin nasıl başladığına bağlıdır. Hangi kuralın uygulanacağı somut koşullara göre değişir ve tereddüt hâlinde sorulmalıdır.

Fondöten masası

Gri alan

Ece'nin bir aylık kaydı kurgusaldır; mağaza dışı satış tekliflerinin gerçekte hangi sıklıkla ve hangi biçimlerde karşımıza çıktığına dair bir Türkiye verisi elimizde yok. Kanundaki «hemen sonrasında» ifadesinin ne kadar süreyi kapsadığı farklı biçimlerde okunabilir; bir toplantıdan iki gün sonra gelen mesajla kurulan sözleşmenin hangi kategoriye gireceği somut koşullara bağlı. Satıcının Bakanlık yetkisinin nasıl gösterileceği ve nasıl doğrulanacağı bir yönetmeliğin konusu; o metin henüz önümüzde değil. Biçimleri «nerede» ve «kim başlatıyor» sorularıyla ayıran sınıflama bir meslek pratiğidir, kanunun kendi kategorisi değildir; bazı satışlar birden çok biçimin özelliğini taşıyabilir. Bir ürünün etki iddiasının hangi koşulda yanıltıcı sayılacağı da ayrı bir düzenlemenin konusu ve burada ele alınmadı. Toplantıdaki temsilcinin katalogdaki ton sayısını bilmemesi de tek bir kurgusal örnek; temsilcilerin ürün bilgisinin genel olarak ne düzeyde olduğu ayrı bir araştırma sorusu.

Senin işinde

Mağaza dışında bir satış teklifiyle karşılaştığında, önce ona bir ad koy: katalog mu, ev toplantısı mı, iş yerine gelen bir temsilci mi, kapıdaki bir satıcı mı, satış amaçlı bir gezi mi, yoksa bir görüşmenin ardından gelen bir mesaj mı? Teklifin bir ürün satışı mı, bir sisteme katılma daveti mi, yoksa ikisi birden mi olduğunu ayrı ayrı sor. Satıcıya, hangi şirket adına ve hangi yetkiyle sattığını sor; iş yeri dışında sözleşme kurmanın Bakanlık yetkisi gerektirdiğini bil. Toplantıya ya da tanıtıma bir not defteriyle git: ürünün adı, fiyatı, satıcının kimliği ve yetkisi. Bir ürünün sana uyup uymadığını kendi tenine, kendi ihtiyacına göre sına; satıcının «daha iyi görünürsün» sözünü bir kural değil bir tercih olarak oku ve kanıtsız etki iddialarını not et. Yetkisini gösteremeyen biriyle sözleşme imzalama. Bir toplantıdan sonra gelen mesajla satın almadan önce, bunun da iş yeri dışında başlayan bir satış olabileceğini hesaba kat.

Kendin dene

Aklında kalsın

Doğrudan satış, ürünün mağaza dışında satılmasıdır ve kendi başına yasaldır. Katalog, ev ve iş yeri toplantısı, kapıdan satış, satış amaçlı gezi ve yüz yüze bir görüşmenin hemen ardından uzaktan kurulan satış, kanunun iş yeri dışında kurulan sözleşme tanımına girebilir. İş yeri dışında sözleşmeyi Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş satıcı ya da sağlayıcı kurar. Bir teklifle karşılaşınca önce adını koy, sonra satıcının kim olduğunu ve yetkisini sor. Bir ürünün sana uyup uymadığı senin tenine ve ihtiyacına göre sınanır; satıcının zevki bir kural değildir.

Sonraki derse köprü

Ece'nin karşılaştığı her biçimde aynı kişi vardı: ürünü getiren, tanıtan ve satan biri. M01-D02 «Temsilci» o kişiye bakıyor: bağımsız temsilcinin şirketle ilişkisini, çalışan olmadığını ve kazancının ürün satışından geldiğini gösteriyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

6502 sayılı Kanun'a göre iş yeri dışında kurulan sözleşmeleri kim kurar?

  • A) Herhangi bir satıcı.
  • B) Yalnız mağazası olan satıcılar.
  • C) Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş satıcı ya da sağlayıcı.
  • D) Yalnız tüketicinin tanıdığı kişiler.

Cevap: C. Kanunun kırk yedinci maddesinin ikinci fıkrası, iş yeri dışında kurulan sözleşmelerin Bakanlık tarafından yetkilendirilmiş satıcı ya da sağlayıcı tarafından kurulacağını söyler.

Soru 2 · Uygulama

Ece'nin ofisine gelen temsilci su arıtma cihazını masaların arasında tanıtıp hemen sözleşme yapmak istiyor. Ece ne soruyor?

  • A) Cihazın rengini.
  • B) Hangi şirket adına sattığını ve iş yeri dışında satış yetkisi olup olmadığını.
  • C) İndirim yapıp yapmayacağını.
  • D) Hiçbir şey sormuyor.

Cevap: B. İş yerinde yüz yüze kurulan sözleşme kanunun iş yeri dışında kurulan sözleşme tanımına girer ve bu sözleşmeyi yetkilendirilmiş satıcı kurar.

Soru 3 · Tuzak

Bir toplantıdan iki gün sonra temsilcinin mesajla gönderdiği bağlantıdan bir ürün almak için Ece «bu sadece internetten alışveriş» diyor. Bu düşüncedeki eksik nedir?

  • A) Kanun, iş yeri dışında yüz yüze bir görüşmenin hemen sonrasında uzaktan iletişim aracıyla kurulan sözleşmeleri de iş yeri dışında kurulan sözleşme sayar; satışın nasıl başladığı önemlidir.
  • B) İnternetten alışveriş yasaktır.
  • C) Mesajla gelen bağlantılar her zaman sahtedir.
  • D) Toplantıdan sonra satış yapılamaz.

Cevap: A. Kırk yedinci maddenin ikinci bendi bu durumu kapsar; «hemen sonrasında» ifadesinin süresi ise yoruma açıktır.

Soru 4 · Senaryo

Toplantıda temsilci, esmer bir katılımcıya setteki en açık fondöteni uzatıp «daha aydınlık görünürsün, bu kremle tenin de açılır» diyor. Ece bundan ne çıkarıyor?

  • A) Temsilcinin önerisinin doğru olduğunu.
  • B) Esmer tenli birinin bu ürünleri kullanmaması gerektiğini.
  • C) Toplantıdan hemen ayrılması gerektiğini.
  • D) Bir ürünün uyup uymadığının kişinin kendi tenine göre sınandığını, «daha aydınlık» sözünün bir kural değil bir tercih olduğunu ve «tenin açılır» sözünün kanıtı sorulması gereken bir etki iddiası olduğunu.

Cevap: D. Hangi görünümün daha iyi olduğu bir zevk meselesidir; bir ürünün etki iddiası ise kanıtı ve dayanağı sorulması gereken bir vaattir.

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?