İçeriğe geç

M01-D03

İş yeri dışında sözleşme

Satıcının iş yeri dışında kurulan sözleşmelerin kanundaki tanımını ve tüketicinin bu sözleşmelerde cayma hakkını gösterir.

Doğrudan Satış ve Ağ Pazarlaması: Hukuk ve Ayrım Akademisi — M01, Doğrudan satış nedir · 1.868 kelime · 7 örnek durum · 2 kanıt kartı · ≈ 8 dk okuma · 12 dk dinleme

Dayanak: Kanun veya yönetmelik: 6502 sayılı Kanun m.47/3–6 (bilgilendirme, yazılı şekil, 14 gün cayma) ve m.47/A (doğrudan satış sistemi, 30 gün cayma) · Mevzuat son kontrol: 8 Kasım 2026

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

İş yeri dışında kurulan sözleşmede tüketici önceden açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirilmeli; sözleşme yazılı kurulmalı ve tüketiciye bir nüshası verilmeli; geçerli sözleşme kurmamış satıcı bu eksikliği tüketicinin aleyhine kullanamaz. Tüketici, genel kurala göre on dört gün, doğrudan satış sistemi kapsamında otuz gün içinde, sebep bildirmek zorunda olmadan vazgeçebilir; bildirimin son gün dolmadan gönderilmiş olması yeter. Cayma süresi içinde satıcı ödeme ya da borç belgesi isteyemez ve tüketici olağan kullanımdan doğan bozulmadan sorumlu değildir. Bilgilendirme yapılmamışsa cayma süresi uzayabilir. Bir tepki, rengine bakılarak inkâr edilmez.

Açılış sahnesi

Cumartesi toplantısında set alan misafir, Ece'nin arkadaşını üçüncü kez arıyor. Kremi üç gün kullanmış, cildi yanıyor ve kaşınıyor; seti geri vermek istiyor. Ece'nin arkadaşı ne diyeceğini bilmiyor: «Paketi açtı, kullandı. Geri alabilir miyim? Şirket ne der?» Telefonu kapatınca Ece'yi arıyor.

Aynı hafta Ece'nin ofisinde başka bir soru dolaşıyor. Su arıtma cihazını alan bir iş arkadaşı, temsilcinin imzalattığı bir senedi gösteriyor ve cihazı istemediğini söylüyor. Ece iki soruyu birlikte Hakan'a götürüyor.

Bu derste ne olacak

Mağaza dışında kurulan bir satış, tüketiciye mağazadakinden farklı bir koruma tanır, çünkü karar çoğu zaman bir toplantının, bir tanıdığın ya da kapıdaki bir satıcının ortamında verilir. Bu ders, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun'un iş yeri dışında kurulan sözleşmeleri düzenleyen kırk yedinci maddesinin bilgilendirme, yazılı şekil ve cayma hakkına ilişkin fıkralarını ve 2024'te kanuna eklenen, doğrudan satış sistemini düzenleyen kırk yedi/A maddesinin cayma hakkına ilişkin fıkrasını aynen aktarıyor. İki madde farklı cayma süreleri öngörüyor ve ders, bir satışta hangisinin söz konusu olabileceğini sormayı öğretiyor. Ardından cayma bildiriminin nasıl yapılacağı ve misafirin ve iş arkadaşının durumu adım adım ele alınıyor. Hangi sürenin ve hangi hükmün uygulanacağı satışın kendi koşullarına bağlıdır; emin olamayan okurun ilk adresi tüketici başvuru yolları, gerekirse bir avukat.

Kural ne diyor

Hakan önce genel kuralı, sonra doğrudan satış sistemine özgü hükmü okuyor.

Hakan iki maddenin farkını bir cümleyle söylüyor: genel kuralda on dört gün, doğrudan satış sistemi kapsamında otuz gün. Kırk yedi/A maddesinin bazı ibarelerinin, kanun metnindeki dipnota göre bir Anayasa Mahkemesi kararıyla 30 Ocak 2027'de yürürlükten kalkacağı da not ediliyor; cayma süresine ilişkin beşinci fıkra o dipnotta sayılanlar arasında değil, ama Hakan güncel metnin her başvurudan önce yeniden kontrol edilmesini öneriyor.

Sahada

Hangi süre?

Paket açıldı, krem kullanıldı

Yaygın yanlış«Paketi açıp ürünü kullandıysan artık iade edemezsin.»
Doğrusu

Kanun, vazgeçme süresi dolmadan ürünü normal biçimde kullanmış olan tüketiciyi, bundan doğan yıpranma için sorumlu tutmaz. Paketin açılmış olması cayma hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz; hangi ürünlerin cayma hakkının dışında kaldığı ise ayrıca düzenlenir ve somut ürüne göre okunmalıdır.

Gerekçe gerekmez

Yaygın yanlış«Cayma hakkını kullanmak için ürünün kusurlu olduğunu kanıtlaman gerekir.»
Doğrusu

Kanun, cayma hakkının süre içinde gerekçe gösterilmeden ve cezai şart ödenmeden kullanılabileceğini söyler. Ürünün kusurlu olması ayrı bir konudur ve başka haklar doğurabilir; cayma hakkı ise kusurdan bağımsızdır.

Kızarıklık görünmüyor mu?

Yazılı sözleşme yoksa

Yaygın yanlış«Yazılı bir sözleşme imzalamadığın için hiçbir hakkın yok.»
Doğrusu

Mağaza dışında kurulan sözleşmenin yazılı yapılmasını kanun ve tüketiciye bir nüshasının verilmesini satıcının yükümlülüğü olarak düzenler ve geçerli bir sözleşme kurmamış satıcının bu geçersizliği tüketici aleyhine ileri süremeyeceğini söyler. Tüketicinin bilgilendirilmemesi cayma süresini de uzatabilir. Belgenin eksikliği tüketiciyi değil, satıcıyı zor durumda bırakır.

Senet

Bildirimin kanıtı

Gri alan

Bir satışın kırk yedi/A maddesindeki doğrudan satış sistemi kapsamında mı, yoksa kırk yedinci maddenin genel kuralı altında mı kaldığı her zaman kolay ayırt edilemeyebilir ve cayma süresinin otuz mu on dört gün mü olduğu buna bağlı; gerçek bir alımda bu ayrımı tüketici başvuru yolları ya da bir hukukçu yapar. Kırk yedi/A maddesinin bazı ibareleri bir Anayasa Mahkemesi kararıyla 30 Ocak 2027'de yürürlükten kalkacak; bu değişikliğin uygulamaya etkisi bu derste değerlendirilmedi ve güncel metin yeniden kontrol edilmeli. Hangi ürünlerin cayma hakkının kapsamı dışında kaldığı, bildirimin biçimi ve iadenin usulü yönetmelikte düzenleniyor ve burada okunmadı. Senedin cayma süresi içindeki ödeme yasağıyla ilişkisi de tartışmaya açık olabilir. Misafirin cildindeki tepki bir sağlık meselesi; bunun ürünle ilişkisini bir hekim değerlendirmeli.

Senin işinde

Mağaza dışında bir şey satın aldığında, alım tarihini ve satıcının kim olduğunu not et; bir doğrudan satış sistemi içinde mi, başka bir biçimde mi satın aldığını sor. Hangi cayma süresinin uygulanacağından emin değilsen kısa sürenin dolmasını bekleme ve bildirimini erken yap. Cayma bildirimini yazılı ve gönderim tarihi kanıtlanabilecek bir yolla yap, kopyasını sakla. Cayma için gerekçe göstermek zorunda olmadığını ve ürünü olağan biçimde kullanmış olmanın hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmadığını bil. Satıcı sana yazılı bir sözleşme nüshası vermediyse bunu not et; bu eksiklik satıcının yükümlülüğüdür. Cayma süresi içinde senin imzandan bir senet ya da ödeme istenirse dur ve sor. Bir temsilciysen, bir müşterinin tepkisini fotoğraftaki renge bakarak inkâr etme; ona hakkını ve bildirim yolunu açıkça söyle. Güncel kanun metnini her başvurudan önce yeniden kontrol et.

Kendin dene

Aklında kalsın

İş yeri dışında kurulan sözleşmede tüketici önceden açık ve anlaşılır biçimde bilgilendirilmeli; sözleşme yazılı kurulmalı ve tüketiciye bir nüshası verilmeli; geçerli sözleşme kurmamış satıcı bu eksikliği tüketicinin aleyhine kullanamaz. Tüketici, genel kurala göre on dört gün, doğrudan satış sistemi kapsamında otuz gün içinde, sebep bildirmek zorunda olmadan vazgeçebilir; bildirimin son gün dolmadan gönderilmiş olması yeter. Cayma süresi içinde satıcı ödeme ya da borç belgesi isteyemez ve tüketici olağan kullanımdan doğan bozulmadan sorumlu değildir. Bilgilendirme yapılmamışsa cayma süresi uzayabilir. Bir tepki, rengine bakılarak inkâr edilmez.

Sonraki derse köprü

Misafir de iş arkadaşı da kararlarını tanıdıkların arasında, bir toplantının ya da bir sunumun içinde vermişti; ikisi de sonradan pişman oldu. M01-D04 «Neden dikkat ister» bu ortama bakıyor: tanıdıklığın ve toplantı ortamının karar vermeyi nasıl hızlandırabileceğini ve tüketiciye tanınan cayma süresinin bu yüzden neden önemli olduğunu tartışıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

6502 sayılı Kanun'a göre doğrudan satış sistemi kapsamında mal satın alan tüketicinin cayma süresi nedir?

  • A) Yedi gün.
  • B) On dört gün.
  • C) Otuz gün, gerekçe göstermeksizin ve cezai şart ödemeksizin.
  • D) Cayma hakkı yoktur.

Cevap: C. Kanunun kırk yedi/A maddesinin beşinci fıkrası doğrudan satış sistemi kapsamındaki alımlar için otuz günlük cayma süresi öngörür; genel kuraldaki süre on dört gündür.

Soru 2 · Uygulama

Misafir kremi üç gün kullanmış ve seti geri vermek istiyor; Ece'nin arkadaşı paket açıldığı için iade olmayacağını düşünüyor. Hakan ne gösteriyor?

  • A) Paketin açıldığı için cayma hakkının sona erdiğini.
  • B) Süre içinde ürünün normal kullanımından kaynaklanan yıpranmadan tüketicinin sorumlu tutulmadığını; hangi ürünlerin kapsam dışında kaldığının ayrıca okunması gerektiğini.
  • C) İadenin yalnız mağazadan yapılabileceğini.
  • D) Misafirin ürünün kusurunu kanıtlaması gerektiğini.

Cevap: B. Kırk yedinci maddenin beşinci fıkrasının son cümlesi bunu düzenler.

Soru 3 · Tuzak

Bir temsilci müşterisine «yazılı bir sözleşme imzalamadığın için hiçbir hakkın yok» diyor. Bu neden yanlış?

  • A) Sözleşmeler hiçbir zaman yazılı olmaz.
  • B) Yazılı sözleşme yalnız mağaza satışında gerekir.
  • C) Sözleşmenin yazılı olması tüketicinin yükümlülüğüdür.
  • D) Kanun yazılı sözleşmeyi ve nüshanın verilmesini satıcının yükümlülüğü sayar ve geçerli sözleşme kurmamış satıcının bunu tüketici aleyhine ileri süremeyeceğini söyler.

Cevap: D. Kırk yedinci maddenin dördüncü fıkrası bunu açıkça düzenler; bilgilendirme eksikliği cayma süresini de uzatabilir.

Soru 4 · Senaryo

Koyu tenli misafir cildinin yandığını ve kaşındığını söylüyor; temsilci gönderilen fotoğrafa bakıp «kızarıklık görünmüyor» diyor. Ece'nin bu cümleye itirazı ne?

  • A) Koyu bir tende kızarıklığın açık tendeki kadar belirgin görünmeyebileceğini, hissedilen yanma ve kaşıntının fotoğrafa girmediğini ve cayma hakkı için zaten bir gerekçe gerekmediğini.
  • B) Temsilcinin haklı olduğunu.
  • C) Misafirin yeni bir fotoğraf göndermesi gerektiğini.
  • D) Misafirin cayma hakkını kaybettiğini.

Cevap: A. Bir tepkinin varlığı fotoğraftaki renge bakılarak inkâr edilmez; misafirin hekime görünmesi ve iade için bildirim yolunun ona iletilmesi gerekir.

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?