Hızlanma ve yavaşlama

Açılış sahnesi

Leyla Hanım'ın elindeki turuncu lastik top masaya çarpıp yükseliyor, tepede bir an asılı kalıyor, sonra yeniden düşüyor. Her düşüşte yere yaklaştıkça hızlanıyor; her yükselişte tepeye yaklaştıkça yavaşlıyor.

Arda'nın ekranındaki damla ise başka türlü hareket ediyor. Aynı bir saniye içinde iki zıplama yapıyor, ama yükselirken de inerken de hızı hiç değişmiyor: aynı adımlarla yukarı, aynı adımlarla aşağı. Tepeye vardığı anda geri dönüyor, yere vardığı anda yeniden kalkıyor.

Selin ekrana bakıp bir benzetme yapıyor. «Bir duvar saatinin sarkacı gibi değil,» diyor, «bir fabrika makinesinin pistonu gibi.»

Arda yazılımındaki hareket ayarlarını açıyor. Bir listede onlarca seçenek var: doğrusal, yavaş başla, yavaş bitir, ikisi birden, sekerek bitir, esneyerek bitir. Hepsinin yanında küçük bir eğri çizili. «Hangisini seçeceğimi bilmiyorum,» diyor. «Hepsi aynı bir saniyede bitiyor.»

Bu derste ne olacak

Süre işin bir yarısı; öbür yarısı, o sürenin içinde hızın nereye yığıldığı. Aynı bir saniyelik hareket sabit bir hızla, yavaşça başlayıp hızlanarak ya da hızlanıp yavaşlayarak yapılabilir; üç seçenek okura üç ayrı izlenim bırakır. Bu derste doğrusal hareket ile hızı değişen hareket arasındaki farkı ve yumuşatma eğrilerinin, yani bir hareketin zamanla nasıl ilerlediğini gösteren eğrilerin, nasıl seçileceğini ele alacağız. Ekranda yüzlerce noktanın aynı anda yer değiştirdiği bir geçişte izleyicilerin tek bir noktayı takip etmesini dört farklı hız dağılımıyla sınayan bir deneyi okuyacağız. Ardından yavaş başlayıp yavaş biten bir hareketin ilk, orta ve son karelerinde ne kadar yol aldığını kendimiz hesaplayacağız.

Kanıt ne diyor

Yavaş başlayıp yavaş bitmenin daha doğal göründüğü animasyon zanaatının eski bir kuralıdır; aşağıdaki kartlar bu kuralın bir takip görevinde sınandığında ne verdiğini ve sayılarla neye karşılık geldiğini gösteriyor.

Sahada

Gri alan

Hangi yumuşatma eğrisinin hangi harekete uyacağı büyük ölçüde işe ve yoruma bağlı. Dragicevic ve arkadaşlarının deneyi on iki katılımcıyla, aynı görünen noktaların bir takip görevinde yapıldı; bir menünün, bir bildirimin ya da bir logonun hareketine ne ölçüde aktarılabileceği belirsiz ve yazarlar da bu sınırlılığı açıkça yazıyor. Deney hareketin doğru takip edilip edilmediğini ölçtü; bir hareketin doğal, hoş ya da kurumun kimliğine uygun görünüp görünmediğini ölçmedi. Seken ya da esneyen bitişlerin bir arayüzde ne zaman yerinde, ne zaman yorucu olduğu ise henüz yanıtsız bir soru; elimizdeki deney bu ayrıma hiç girmiyor. Robert Penner'ın 2002'de yayımladığı yumuşatma denklemleri bugün pek çok yazılımın hazır seçeneklerinin kaynağı olarak anılıyor; bu ders için o metni okumadık ve hangi yazılımın hangi denklemi kullandığını tek tek doğrulamadık. Hız değişimlerini olabildiğince küçük tutmanın da bir ilke olabileceği yazarların öne sürdüğü, henüz sınanmamış bir düşünce.

Senin işinde

Bir hareketin hız dağılımını seçmeden önce onun nereden gelip nereye gittiğini yaz. Ekrana giren bir öğe için çoğu zaman yavaş bitir dağılımı uygundur: hızlı gelir, yerine yavaşça oturur. Ekrandan çıkan bir öğe için yavaş başla dağılımını dene: yavaşça kalkar, hızlanarak çıkar. Ekranda kalan ve bir yerden ötekine giden öğeler için yavaş başla, yavaş bitir dağılımı izleyicinin hareketi önceden kestirmesine yardım edebilir; özellikle çok sayıda öğe aynı anda hareket ediyorsa. Kullanıcının başlattığı bir harekette yavaş bir başlangıçtan kaçın; dokunuşun algılanmadığı izlenimini verebilir. Seken ve esneyen bitişleri bir kez görülecek hareketlere ayır; gün içinde defalarca görülecek bir harekete karakter yüklemek yorucu olabilir. Hareket kılavuzuna yumuşatmanın yalnız adını değil, eğrisini ya da denklemini de yaz. Hareket eden nesnenin zeminden yeterince ayrıldığını kontrol et; en iyi eğri bile görülmeyen bir nesneyi takip edilebilir kılmaz.

Kendin dene

Aklında kalsın

Süreleri eşit iki hareketi birbirinden ayıran, hızın yolda nasıl paylaştırıldığıdır. Dragicevic ve arkadaşlarının deneyinde çok sayıda noktanın aynı anda yer değiştirdiği geçişlerde yavaş başlayıp yavaş biten hareket öbür dağılımların hepsinden daha doğru takip edildi; yazarlar bunu hareketin öngörülebilirliğine bağlıyor. Bizim hesabımıza göre bu dağılımda bir saniyelik hareket ilk karede yalnız 0,17 piksel, ortada yaklaşık 9,8 piksel ilerliyor. Ekrana giren öğe için yavaş bitir, çıkan için yavaş başla, ekranda yer değiştiren için yavaş başla, yavaş bitir iyi bir başlangıç noktasıdır.

Sonraki derse köprü

Damla artık topa benziyor, ama Leyla Hanım yetinmiyor. Topu bir kez daha bırakıyor ve bu kez yere değdiği anda topun yassılaştığını, yükselirken hafifçe uzadığını gösteriyor. «Animasyoncuların uzun bir zanaat geçmişi var,» diyor, «ve bu zanaatın kendi kuralları: sıkışma ve esneme, hazırlık, takip eden hareket.» Arda damlanın da yere değerken yassılmasını, kalkmadan önce bir an çökmesini deniyor. Deniz bunu çok sevimli buluyor; Selin ise bir arayüzde damlanın neden çökmesi gerektiğini soruyor. Animasyon zanaatından gelen bu ilkeler nelerdir ve bir arayüze taşındıklarında neyi kazandırıp neyi yük yapar? M01-D04 klasik animasyon ilkelerini ve onların arayüzdeki yerini ele alıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Dragicevic ve arkadaşlarının deneyinde hangi hız dağılımı takip görevinde en doğru sonucu verdi?

• A) Sabit hızlı hareket.
• B) Hızlı başlayıp hızlı biten, ortada yavaşlayan hareket.
• C) Yavaş başlayıp yavaş biten hareket.
• D) Karmaşık bölümleri yavaşlatan uyarlamalı hareket.

Cevap: C. Yavaş başlayıp yavaş biten hareket sınanan bütün dikkat dağıtıcı düzenlerde öbür dağılımlardan daha doğru takip edildi; yazarlar bunu öngörülebilirliğe bağlıyor.

Soru 2 · Kavram

Ekrana giren bir menü için hangi hız dağılımı genellikle uygundur?

• A) Yavaş bitir.
• B) Yavaş başla, çünkü kullanıcı menünün yavaşça gelmesini bekler.
• C) Sekerek bitir.
• D) Doğrusal.

Cevap: A. Ekrana giren bir öğe hızlı gelip yerine yavaşça oturduğunda, kullanıcı onu gecikmeden görür ve öğenin durduğu yeri kestirebilir.

Soru 3 · Hesap

300 piksellik bir yolu 60 karede alan bir hareket sabit hızla ilerlerse, on beşinci karenin sonunda kaç piksel yol almış olur?

• A) 37,5 piksel.
• B) 75 piksel.
• C) 150 piksel, çünkü on beş kare yolun yarısıdır.
• D) 5 piksel.

Cevap: B. Sabit hızda her karede 300 bölü 60, yani 5 piksel ilerlenir; 15 çarpı 5, 75 piksel eder. 37,5 piksel aynı hareketin yavaş başla, yavaş bitir dağılımındaki değeridir.

Soru 4 · Tuzak

Deniz «Araştırma yavaş başla, yavaş bitir dağılımının en iyisi olduğunu gösterdi; uygulamadaki bütün hareketleri, dokunuşla açılan menüler dahil, böyle yapalım» diyor. Bu derste okunanlar bu öneriye ne söylüyor?

• A) Öneri yerinde; bu dağılım her harekette en iyisidir.
• B) Araştırma tersini gösterdi; sabit hızlı, doğrusal hareket her zaman daha iyidir.
• C) Takipte öyleydi; dokunuşla açılan menüde yavaş başlangıç gecikmedir.
• D) Yumuşatma eğrilerinin hareketin algılanışına hiçbir etkisi yoktur.

Cevap: C. Dragicevic ve arkadaşlarının deneyi çok sayıda noktanın takibini ölçtü ve tekniklerin farklarının geçişin türüne göre değiştiğini yazdı; kullanıcının başlattığı bir harekette yavaş bir başlangıç dokunuşun algılanmadığı izlenimini verebilir.