Keloğlan, annesiyle yoksul bir evde yaşayan, kel, tembel görünen ama sonunda padişahın kızıyla evlenen, Türk masalının en tanınmış kahramanıdır. Bu modül Keloğlan'ın kim olduğunu, kel olmanın masaldaki anlamını, şans ile kurnazlığın onda nasıl birleştiğini ve Keloğlan'ın göründüğü masal tiplerini derlemeler üzerinden inceler. Keloğlan'ı Rus masalının aptal İvan'ı, İngiliz Jack masalları ve Kazak Tazşa bala gibi «umulmadık kahraman» akrabalarıyla karşılaştırır ve modern çocuk kitaplarındaki dönüşümünü izler.
Masal merceği. Dersin merkezinde belirli masallar durur. Her masal hangi derlemeden, kimden ve hangi tip numarasıyla geldiği söylenerek anlatılır; bir derleme varyantlardan biridir, masalın «asıl metni» değildir.
Bu modülün sonunda
- Keloğlan'ın farklı masallardaki ortak ve değişen özelliklerini derlemelerden çıkarır.
- Keloğlan'ın göründüğü masalları tip ve motiflerine göre gruplar.
- Keloğlan'ı dünya masallarının umulmadık kahramanlarıyla karşılaştırır.
- Bir modern Keloğlan uyarlamasını derleme kayıtlarındaki Keloğlan ile karşılaştırır.
Dersler
- M08-D01Keloğlan kimdirYayında
Farklı derlemelerdeki Keloğlan masallarından kahramanın yoksulluğunu, annesiyle yaşayışını ve hor görülüşünü çıkarır ve Keloğlan'ın tek bir kişi değil birçok masalı taşıyan bir kahraman adı olduğunu gösterir.
- M08-D02Kel olmanın anlamıYayında
Kelliği masalda yoksulluğun ve hor görülmenin işareti olarak açıklar ve saçını bir başlıkla gizleyip kel görünen kahramanın masallarını (ATU 314 «Goldener» tipi) bu anlamla ilişkilendirir.
- M08-D03Keloğlan ile anasıYayında
Keloğlan ile annesi arasındaki sahneleri, söyleneni harfiyen anlayan ve kapıyı sırtlanıp giden aptal oğul bölümleri dahil, derlemelerden toplar ve anne ile oğul ilişkisinin masalı nasıl başlattığını gösterir.
- M08-D04Şans mı kurnazlık mıYayında
Keloğlan'ın bir masalda şansla, başka bir masalda hileyle kazandığı iki örneği karşılaştırır ve kahramanın aptallıkla zekâ arasında gidip gelen ikili yapısını açıklar.
- M08-D05Keloğlan masallarının tipleriYayında
Eberhard ve Boratav'ın 1953 tarihli kataloğunda Keloğlan'ın kahraman olarak geçtiği masal tiplerini bulur ve bunları devi kandırma, padişah kızıyla evlenme ve hilekârlık gruplarına ayırır.
- M08-D06Padişahın kızıyla evlenmekYayında
Padişah kızının altın elmayı hor görülen Keloğlan'a atarak eş seçtiği motifi ve sınav yoluyla evlenme sahnelerini derlemelerden örnekler ve toplumsal yükselişin masaldaki işlevini açıklar.
- M08-D07Keloğlan'ın dünyadaki akrabalarıYayında
Keloğlan'ı Rus masalının aptal İvan'ı, İngiliz Jack masalları, Kazak Tazşa bala ve Azerbaycan masalının Keçəl'i ile karşılaştırır ve «umulmadık kahraman» (unpromising hero) örüntüsünün ortak öğelerini sıralar.
- M08-D08Keloğlan'ın modern dönüşümleriYayında
Çocuk kitaplarında, okul kitaplarında ve çizgi romanlarda yeniden anlatılan Keloğlan'ı derleme kayıtlarındaki Keloğlan ile karşılaştırır ve hile, kaba güldürü ve yoksulluk öğelerinden hangilerinin ayıklandığını gösterir.