Arayüz kalıpları

Açılış sahnesi

Can telefonunu Hatıl'ın masasına bırakıyor. Sırlı Avlu'nun yeni sayfası için bir fikri var: sepet simgesini herkesin yaptığı gibi sağ üste koymamak. «Bütün siteler aynı. Biz el yapımı bir şey satıyoruz, sayfa da farklı olsun. Sepeti aşağı, sol köşeye koyalım; küçük bir çini desen, üstünde sipariş sayısı.»

Arda gözleri parlayarak kalemini alıyor. Çizim gerçekten güzel. Selin çizimi yakına çekip inceliyor, sonra Can'a dönüyor. «Bir müşteri tabağı sepete attıktan sonra ödemeye nasıl geçecek?» Can parmağıyla gösteriyor. «Ya sağ üste bakarsa?» «Bakmaz, görür.» Selin hiçbir şey söylemiyor.

Leyla Hanım o sırada geçerken çizime göz atıyor. «Güzel,» diyor. «Bunun farklı olması müşteriye ne kazandırıyor, ne kaybettiriyor? Bir tabak için bunu göze alır mısınız?» Can yanıt vermek üzereyken duruyor. Sorunun bir beğeni sorusu olmadığını anlıyor.

Bu derste ne olacak

Bir arayüz kalıbı, sık karşılaşılan bir soruna verilen ve tekrar kullanılan çözümdür. Sepetin sağ üstte olması, geri düğmesinin solda durması, arama kutusunun üstte aranması bu tür yerleşimlerdendir. Kalıp fikrinin mimarlıktan nasıl geldiğini kısaca anacağız. Sonra kullanıcıların sayfa nesnelerini nerede beklediğini ölçen iki büyük çalışmaya, bir uzlaşımı bozmanın başarımı nasıl etkilediğini ama insanların hızla uyum sağladığını gösteren küçük bir deneye bakacağız. Bir de kalıbın karanlık yüzü var: kullanıcıyı aldatan kalıplar. Sonunda Can'ın kararı bir bedel ve kazanç hesabına dönecek.

Kanıt ne diyor

Sahada

Gri alan

Hangi kalıbın ne zaman bozulabileceğine dair genel bir eşik bilmiyoruz; Santa-Maria ve Dyson'ın deneyi 28 kişilik. Roth ve Heinz'in çalışmaları masaüstü ve belirli site türleriyle ilgili görünüyor; telefon ve Türkçe arayüz için sonucu bilmiyoruz. Kültür ve yazı yönü beklentileri değiştirebilir; bu çalışmalar özetlerde bunu ele almıyor. Bir kalıbın hangi noktada ikna olmaktan aldatıcı kalıba geçtiği de tartışmalı: Mathur ve arkadaşları sınıflama öneriyor, ama her örnek kesin değil. Küçük bir atölyenin sınırlı stok uyarısı doğruysa kabul edilebilir mi? Görsel kalıpların hangi ten tonlarını ve bedenleri varsayılan saydığı üzerine bu kaynaklarda bir ölçüm yok; bu ders yalnız soruyu sormayı öneriyor. Tidwell ve arkadaşlarının kitabını okuyamadığımız için kalıp listesi burada bilinçli olarak kısa tutuldu.

Senin işinde

Bir ekranı tasarlamadan önce o türden on ekrana bak ve tekrar eden çözümleri yaz. Her öğe için sor: bu bir kalıp mı, bu sorun ne? Kalıptan ayrılmak istiyorsan bedelini ve kazancını yaz: kullanıcı kaç kez gelecek, yanlış yaparsa ne kaybeder? Sık kullanılan bir araçta uyum daha hızlı, tek seferlik işte daha pahalı. Kritik adımlarda uzlaşımı koru, üslubu başka yerde göster. Bir kalıbın yaygın olması bir gerekçe değil: kimin lehine çalıştığını sor. Sayaç, sahte stok, önceden işaretli ücretli kutu gibi kalıpları ayıkla; hukuki yönünü danışmana sor. Görsel kalıplarda kimin temsil edildiğine bak. Karar verince küçük bir deneme yap ve ilk karşılaşmayı izle. Ekipçe bir kalıp listesi tut; her satırda ne zaman kullanılmayacağı da yazsın. Liste bir yasa değil, sonraki tartışmanın başlangıcıdır.

Kendin dene

Aklında kalsın

Arayüz kalıbı tekrar eden bir soruna verilen yerleşik çözümdür ve kullanıcının beklentisine yaslanır. Uzlaşımı bozmak ilk karşılaşmada bir bedel getirir; kullanım sıklığı ve riski bunu hesaba katar. Kalıba uymak üsluptan vazgeçmek demek değildir. Yaygınlık yarar demek değildir: aldatıcı kalıplar da yaygındır. Görsel kalıplar da bir varsayım taşır. Ad verilen bir kalıp, ekipte beğeni yerine sorun üzerinden konuşmayı sağlar.

Sonraki derse köprü

Deniz, Yeşerti uygulamasının ayarlar ekranını gösteriyor: «İki telefon sisteminde de aynı olsun, geliştirmesi ucuz.» Selin iki telefonu masaya koyuyor; geri gitme biçimleri bile farklı. Bu tanıdıklığı bir site değil, kendi kılavuzu olan bir işletim sistemi kurmuş. M01-D03 bu yazılı kılavuzların ne zaman izlenip ne zaman aşıldığını açıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Santa-Maria ve Dyson'ın deneyinde görsel uzlaşımı bozan grupta ne oldu?

• A) Başarım baştan sona kötü kaldı ve hiç düzelmedi.
• B) Grup baştan daha yüksek başarım ve memnuniyet aldı.
• C) Önce daha kötüydü, sonra uyum sağladı.
• D) Hiçbir fark görülmedi ve deney erken durduruldu.

Cevap: C. Birinci bölümde daha kötü başarım ve daha çok yön kaybı vardı; sonra grup uyum sağladı. Çok küçük bir deney olduğu için bu bir yön gösterir, oran vermez.

Soru 2 · Tuzak

Bir ekip ödeme sayfasına sayaç ve «son 2 ürün» uyarısı koymak istiyor: «Bütün siteler yapıyor, kullanıcı alışık.» Bu gerekçenin eksiği ne?

• A) Yaygınlık, lehe olmayı göstermez.
• B) Sayaçlar teknik olarak hiçbir sitede çalışmaz.
• C) Ödeme sayfasında yazı kullanılmaması gerekir.
• D) Alışık olmak her zaman kötü bir şeydir.

Cevap: A. Mathur ve arkadaşları benzer kalıpların yaygın ve kimi kez aldatıcı olduğunu gösteriyor. Soru uyarının doğru olup olmadığı ve kullanıcıyı neye ittiğidir.

Soru 3 · Hesap

12 müşteriye boş bir taslak verildi. 9'u sepeti sağ üste, 2'si sol üste, 1'i aşağı koydu. Sağ üste koyanların oranı nedir?

• A) Yüzde 9 kadar
• B) Yüzde 25 kadar
• C) Yüzde 133 kadar
• D) Yüzde 75

Cevap: D. 9 bölü 12, yüzde 75. A sayıyı yüzde sanır. B ötekilerin oranıdır: 3 bölü 12. C oranı ters kurar: 12 bölü 9. Sayı küçük bir örneklemin eğilimidir.

Soru 4 · Kavram

Roth ve arkadaşlarının çalışmasından çıkan sonuç hangisidir?

• A) Kullanıcı beklentileri rastgele dağılır.
• B) Beklentiler site türüne göre ayrılır.
• C) Bütün sitelerde bütün nesnelerin yeri aynıdır.
• D) Beklentiler yalnız deneyimli kişilerde görülür.

Cevap: B. Dükkân, haber ve kurum sayfası için ayrı modeller bulundu; birçok nesnede uyum vardı, hepsinde değil. Modeller cinsiyet ve deneyim gibi etkenlere dayanıklıydı.