İçeriğe geç

A22-M01-D03

Beslenme tedavinin yerini tutmaz

Beslenme değişikliğinin ruhsal tedaviye eklenen bir unsur olarak sınandığını, yerine geçen bir tedavi olarak sınanmadığını ayırt eder ve kriz anında başvurulacak yolu tanır.

Beslenme ve Diyet Bölümü — Beslenme ve Ruh Sağlığı Akademisi — A22-M01, Tabak ve ruh hâli: kanıtın çerçevesi · 2.249 kelime · 15 örnek durum · 2 kanıt kartı · ≈ 10 dk okuma · 15 dk dinleme

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Beslenme değişikliği depresyonda tedavinin yerine değil, yanına eklenerek sınandı; bir ek tedavinin yararı, temel tedavinin sürdüğü koşulda gösterilmiştir.

Mevcut tedaviye eklenen bir diyetisyen programı küçük bir denemede umut verici sonuç verdi; ama katılımcıların çoğu ilaç ya da terapisini sürdürüyordu ve körleme yapılamadı.

Uluslararası kılavuz takviyeleri standart bakım içinde ek olarak konumlandırıyor; ilaç kararı hekimle verilir ve kriz anında beslenme değil, acil yardım konuşulur.

Açılış sahnesi

Perşembe sabahı, saat dokuzu biraz geçe, Meral Hanım'ın telefonu çalıyor. Arayan Hakan. Sesi yorgun. «Size bir şey söylemem lazım. Derya'nın bir komşusu varmış, ilacı bırakıp sadece beslenmeyle düzelmiş. Ben de denemek istedim. Pazartesiden beri ilacımı içmiyorum, onun yerine sabahları ceviz, akşamları balık. Ama dün gece hiç uyuyamadım, bugün de işe gidemedim. Kafam çok karışık.» Meral Hanım sesini yükseltmiyor. Önce Hakan'ın o an güvende olup olmadığını soruyor; Hakan kendine zarar vermeyi düşünmediğini söylüyor. Sonra şunu söylüyor: «İlacınla ilgili kararı ne ben verebilirim ne de Derya'nın komşusu. Bugün psikiyatristini arayalım, randevunu öne alalım. Ceviz de balık da güzel; ama onların yeri ilacının yanı, yeri değil.»

Hakan, Meral Hanım, Derya ve komşu kurgudur. Beslenme değişikliğinin depresyon tedavisine eklenerek sınandığı deneme, 2017'de bir tıp dergisinde yayımlanan ve bütününü okuduğumuz bir raporun konusu; takviyelerin ruhsal bozukluklarda nasıl konumlandırılması gerektiğine dair uluslararası kılavuzun kanıtı ise 2022 tarihli yayının resmî özetinden geliyor.

Bu derste ne olacak

Önceki iki ders beslenme ile ruh sağlığı arasındaki ilişkinin hangi düzeylerde iddia edildiğini ve bu ilişkinin iki yönlü olabileceğini okudu. Bu ders, akademinin en önemli güvenlik ayrımını kuruyor: beslenme değişikliği depresyon tedavisine eklenerek mi sınandı, yoksa onun yerine mi? Önce bu farkı adlandıracağız. Sonra beslenmeyi depresyon tedavisine ekleyen bir denemeyi, katılımcılarının hangi tedavileri sürdürdüğüne özellikle bakarak okuyacağız. Ardından takviyeler ve bitkisel ürünler için yazılmış uluslararası bir kılavuzun «ek» ile «tek başına» kullanım arasında nasıl bir çizgi çektiğine bakacağız. En sonda kriz anında beslenmenin neden konu dışı kaldığını ve o an hangi yola başvurulacağını konuşacağız.

Sıfır noktası

Körleme A06-M02-D02'de, plasebo A15-M02-D05'te açıklandı. Bir tedavinin nasıl sınandığı, o tedavi hakkında ne söylenebileceğini belirliyor. Bir denemede katılımcılar ilaçlarını ve terapilerini sürdürürken üzerine bir beslenme programı eklendiyse, o denemenin sonucu «beslenme, tedaviye eklendiğinde ek bir yarar sağlayabilir» biçiminde okunur. «Beslenme, ilacın yerine geçebilir» sonucu ise ancak katılımcıların ilacı bırakıp yalnız beslenmeyle izlendiği bir denemeden çıkabilir. Ruh sağlığında böyle bir deneme, etik olarak da kolay kurulamaz; çünkü orta ya da ağır depresyonu olan birini etkisi gösterilmiş tedaviden yoksun bırakmak ciddi bir risk.

Bilim ne diyor

Beslenmeyi depresyon tedavisine eklemek bir şey katar mı? Jacka ve arkadaşları 2017'de, Avustralya'da orta ya da ağır depresyonu olan yetişkinlerde bunu on iki hafta boyunca sınadı.

Bu deneme, beslenme psikiyatrisinin en sık anılan çalışmalarından biri ve sonucu umut verici. Ama Derya'nın komşusunun hikâyesine dayanak olamaz; çünkü katılımcıların çoğu ilacını ya da terapisini sürdürüyordu ve denemeye girmeden önce tedavilerinin en az iki haftadır değişmemiş olması şart koşulmuştu. Deneme «diyetisyen desteği, tedaviye eklendiğinde ek yarar sağlayabilir» sorusunu sınadı; «ilacı bırakıp yalnız beslenmeyle devam etmek güvenli mi» sorusunu sınamadı. Remisyona ulaşan diyetisyen grubundaki katılımcıların da tedavilerini bıraktığına dair bir bilgi raporda yok.

Yaygın yanlış"Bir denemede beslenme depresyonu iyileştirdiyse, ilacı bırakıp beslenmeyle devam edebilirim."
Doğrusu

Jacka ve arkadaşlarının 2017 denemesinde katılımcıların çoğu ilacını ya da psikoterapisini sürdürüyordu ve tedavilerinin denemeden önce en az iki haftadır değişmemiş olması şart koşulmuştu; deneme beslenmeyi tedaviye ek olarak sınadı; ilacın boşalttığı yeri doldurup dolduramayacağına hiç bakmadı.

Usta katmanı

Beslenme yalnız tabaktan ibaret değil; ruh sağlığı için satılan takviyeler ve bitkisel ürünler de aynı soruyla karşı karşıya. Dünya Biyolojik Psikiyatri Dernekleri Federasyonu ile Kanada Duygudurum ve Kaygı Tedavileri Ağı'nın ortak görev gücü, 2022'de bu ürünler için klinisyenlere yönelik bir kılavuz yayımladı.

Bu kılavuz, Hakan'ın sabahları yediği cevize ve akşamları yediği balığa karşı değil. Söylediği şey, bir ürünün ya da beslenme değişikliğinin ruhsal hastalıktaki yerinin, eğer kanıt varsa, standart bakımın içinde ve onun yanında olduğu. Kılavuzun depresyon için ayırdığı satırlarda aynı ayrım tekrar tekrar görülüyor: bir ürün ek olarak kullanıldığında desteklenirken, aynı ürünün tek başına kullanımı ya «şu an önerilmiyor» ya da «önerilmiyor» sınıfına düşüyor. Hakan'ın pazartesiden beri yaptığı, tam olarak kılavuzun önermediği şey: ilacı bırakıp yerine yiyecek koymak. Bu dersin başlığı buradan geliyor.

Yaygın yanlış"Doğal olduğu için takviye ya da bitkisel ürün ilacın yerine güvenle geçer."
Doğrusu

Sarris ve arkadaşlarının 2022 kılavuzu bu ürünlerin, destekleyici kanıt bulunan durumlarda, öncelikle standart tıbbi bakım içinde ek olarak önerilmesi gerektiğini vurguluyor ve depresyonda pek çok ürünün tek başına kullanımını desteklemiyor.

Yaygın yanlış"Remisyona ulaştıysam artık tedaviye ihtiyacım yok."
Doğrusu

Jacka ve arkadaşlarının 2017 denemesinde remisyon, bir ölçekteki belirli bir eşiğin altına inmek olarak tanımlandı ve katılımcılar tedavilerini sürdürürken ölçüldü; remisyon iyileşme yolunda bir aşama, tedaviyi bırakma kararı ise ilacı yazan hekimle verilir.

Güvenlik notu

Antidepresan ilaçlar kendi başına, bir anda kesilmemelidir; ilacı azaltma ya da bırakma kararı, ilacı yazan hekimle birlikte ve onun planladığı bir takvimle verilir. Beslenme değişikliği bu kararın gerekçesi yapılmamalıdır. İlacını bırakmış ve kendini kötü hisseden biri aynı gün hekimine ulaşmalıdır. Ölmeyi, kendine zarar vermeyi düşünüyorsan ya da bir yakının bunu söylüyorsa, o an beslenme konuşulacak bir şey değildir: hiç beklemeden en yakın acil servise git, acil çağrı hattını ara ya da yanındaki birinden seni götürmesini iste.

Kanıtın sınırı

Jacka ve arkadaşlarının denemesi küçük, kısa ve tek ülkede yapıldı; katılımcılar gruplarına karşı körlenemedi ve yazarlar beklenti yanlılığının sonuçları etkilemiş olabileceğini kendileri belirtiyor. On iki haftadan uzun süreli bir izlem bu raporda yok. Sarris ve arkadaşlarının kılavuzu bu derste resmî özetinden aktarıldı; ürün başına öneri gerekçeleri ve güvenlik ayrıntıları yayının tam metninde. Her iki kaynak da beslenmenin ya da takviyenin ilacın yerine geçip geçemeyeceğini doğrudan sınamıyor; ilaç bırakılırken yalnız beslenmeyle izlenen bir deneme ikisinde de yok. Beslenme değişikliğinin depresyonda ek tedavi olarak ne kadar güvenilir olduğunu, birden fazla denemeyi bir arada okuyan meta-analizler daha iyi gösterecek; onları M02 okuyacak.

Ne zaman uzmana

İlacını bırakmayı ya da azaltmayı düşünen biri, bunu önce ilacı yazan psikiyatriste ya da hekime söylemeli; bırakma kararı onunla, bir plana göre verilir. İlacını kendi başına bırakmış ve uykusu, ruh hâli ya da gündelik işlevi bozulmuş biri, aynı gün hekimine ulaşmalı ya da bir sağlık kuruluşuna başvurmalı. Beslenmesini ruh sağlığı için değiştirmek isteyen biri, bunu tedavisini yürüten ekiple paylaşmalı; bir diyetisyen tedaviyle uyumlu bir plan kurabilir. Herhangi bir takviye ya da bitkisel ürüne başlamadan önce, kullanılan ilaçlarla birlikte alınıp alınamayacağı hekime ya da eczacıya sorulmalı. Yaşamak istememe ya da canını yakma isteği belirmişse, sıra randevuya değil acil yardıma gelir.

Kendin dene

Aklında kalsın

Beslenme değişikliği depresyonda tedavinin yerine değil, yanına eklenerek sınandı; bir ek tedavinin yararı, temel tedavinin sürdüğü koşulda gösterilmiştir.

Mevcut tedaviye eklenen bir diyetisyen programı küçük bir denemede umut verici sonuç verdi; ama katılımcıların çoğu ilaç ya da terapisini sürdürüyordu ve körleme yapılamadı.

Uluslararası kılavuz takviyeleri standart bakım içinde ek olarak konumlandırıyor; ilaç kararı hekimle verilir ve kriz anında beslenme değil, acil yardım konuşulur.

Sonraki derse köprü

Bir hafta sonra Hakan polikliniğe geri geliyor. Psikiyatristi ilacını yeniden başlatmış, uykusu düzelmeye başlamış. Elinde bu sefer bir kavanoz var: Derya'nın market rafından aldığı, etiketinde «mutluluk hormonu desteği» yazan bir kakao ve muz karışımı. «Bunun içinde triptofan varmış. Serotonin yapıyormuş. Bu da mı boş?» Meral Hanım kavanozu çeviriyor. Sonraki ders, A22-M01-D04 Serotonin yiyecekleri, «mutluluk hormonu veren» yiyecek iddialarını triptofanın beyne geçişi ve serotoninin bağırsaktaki yeri üzerinden sınıyor.

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?