Briften teslime

Açılış sahnesi

Emre stüdyonun duvarına uzun bir kâğıt şerit yapıştırıyor. Üzerinde yedi kutu ve kutuların arasında oklar var: brif, araştırma, eskiz, sunum, düzeltme, son dosya, baskı. Her kutunun altında boş bir satır duruyor.

«Bu satırlar ne için?» diye soruyor Can.

«Onayı kim verecek, onun için,» diyor Emre. «Geçen yıl başka bir müşterinin broşürü matbaadan yanlış telefon numarasıyla çıktı. Herkes bir başkasının baktığını sanmış.»

Fatma Usta şeridin önünde duruyor. «Biz bir kâseyi fırına koymadan önce sırrını iki kişi kontrol eder,» diyor. «Fırından sonra düzeltme olmaz.»

Arda kâse kutusu etiketinin eskizlerini masaya bırakıyor ve hangi kutunun önünde durduğunu soruyor.

Bu derste ne olacak

Bir grafik işi tek bir hamlede bitmez; bir dizi adımdan geçer ve her adımın sonunda birinin «tamam» demesi gerekir. Bu derste bir işin yolunu yedi adımda izleyeceğiz: brif, araştırma, eskiz, sunum, düzeltme, son dosya ve baskı. Her adımda neyin karar altına alındığını ve o kararı kimin verdiğini göreceğiz. İki kaynağa dayanacağız. Biri, brifi ve baskı öncesi provayı tanımlayan iki ansiklopedi maddesi; bunlar işin başındaki ve sonundaki iki belgenin ne işe yaradığını anlatıyor. Öbürü, on dokuz tasarım danışmanıyla yapılmış bir görüşme çalışması; bu çalışma brifin kâğıt üstünde göründüğü kadar sabit olmadığını, satışla iç içe geçtiğini ve iş başladıktan sonra değiştirilmesinin neden zorlaştığını gösteriyor.

Kanıt ne diyor

Brif bir başlangıç belgesi, prova bir bitiş sözleşmesi; ikisinin arasında karar defalarca el değiştirir.

Sahada

Başlangıç belgesi

Ortadaki adımlar

Son iki imza

Gri alan

Bu dersteki yedi adım bir harita; her iş bu sırayla ilerlemez. Kimi işlerde araştırma eskizle birlikte yürür, kimi işlerde sunumdan sonra yeniden araştırmaya dönülür. Park-Lee ve Person'un çalışmasındaki gerilim de burada: tasarım problemleri iş ilerledikçe yeniden tanımlanıyor, ama teklif ve bütçe işin başında sabitleniyor. Brifi esnek tutmak tasarımcıya alan açar, müşteriye ise belirsizlik verir; brifi sıkı tutmak müşteriye güven verir, ama işin yarısında ortaya çıkan daha iyi bir fikri pahalı kılar. Hangisinin doğru olduğu tartışmaya açık ve işten işe değişiyor. Çalışmanın endüstriyel tasarım danışmanlarıyla ve Finlandiya'da yapılmış olması da bir sınır: on dokuz kişinin anlattıkları bir örüntü gösterir, bir oran göstermez. Onay adımlarının bürokrasiye dönüşüp dönüşmediği de tartışılabilir; küçük bir iş için yedi imza, işin kendisinden pahalı olabilir.

Senin işinde

Bir işe başlamadan önce brifi müşterinle birlikte yaz ve en az beş şeyi açıkça belirt: teslim edilecekler, kapsam, işlev, zaman ve bütçe. Teklifte kaç düzeltme turu olduğunu yaz ve geri bildirimin her turda tek bir belgede, tek bir kişiden gelmesini iste. Her adımın sonunda kimin onay vereceğini işe başlamadan kararlaştır ve onayın tarihini kaydet. Brif değiştiğinde değişikliği yazılı hâle getir ve bütçeye etkisini müşterinle birlikte konuş; sessizce büyüyen bir kapsam, işin sonunda bir tartışmaya dönüşür. Araştırmayı erken yap, çünkü bir değişiklik ne kadar erken gelirse o kadar ucuzdur. Son dosyanın onayını ekran görüntüsüyle değil, matbaaya gidecek dosyanın kendisiyle al ve içeriğin ve teknik doğruluğun kimin sorumluluğunda olduğunu ayır. Rengin önemli olduğu her işte prova iste ve provanın kimin tarafından onaylanacağını önceden yaz. Tasarımla ilk kez çalışan bir müşteriye süreci, onun kendi işinden bir örnekle anlat; adımların neden var olduğunu anlayan bir müşteri, onaylarını daha dikkatle verir.

Kendin dene

Aklında kalsın

Bir grafik işi yedi adımdan geçer: brif, araştırma, eskiz, sunum, düzeltme, son dosya ve baskı; her adımın sonunda birinin onay vermesi gerekir. Ansiklopedi maddelerine göre brif tasarımcının müşteriyle birlikte hazırladığı ve kapsamı, teslim edilecekleri, zamanı ve bütçeyi belirleyen belgedir ve zamanla değişir; kontrat provası müşteri ile matbaa arasında bir anlaşmadır ve baskı sırasında bulunan hatalar pahalıya mal olur. Park-Lee ve Person'a göre tasarım danışmanları için brif ile satış iç içe geçiyor ve iş başladıktan sonra brifi değiştirmek bütçe yüzünden zorlaşıyor. Her adıma bir isim ve bir tarih yaz.

Sonraki derse köprü

Düzeltme turlarında Can'ın listesi uzundu ve Fatma Usta son sözü söyledi; Emre ise her şeyi yazıya geçirdi. Ama bir müşteriden doğru bilgiyi almak, bir geri bildirimi bir talimattan ayırmak ve son kararın gerçekte kime ait olduğunu bilmek, bir süreç şemasından daha fazlasını istiyor. Bir grafik tasarımcı müşteriden hangi bilgiyi almalı, düzeltme turlarını nasıl yürütmeli ve karar kimin? M01-D04 müşteriyle çalışmayı ele alıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Ansiklopedi maddesine göre bir brif hangi bilgileri belirtir?

• A) Yalnız tasarımcının beğendiği renkleri ve harfleri.
• B) Kapsamı, teslim edilecekleri, zamanı ve bütçeyi.
• C) Yalnız matbaanın baskı makinesinin ayarlarını.
• D) Müşterinin şirketinin bütün mali tablolarını.

Cevap: B. Maddeye göre brif teslim edilecekleri ve kapsamı, işlevi ve estetiği, zamanlamayı ve bütçeyi belirtir.

Soru 2 · Kavram

Park-Lee ve Person'un çalışmasına göre iş başladıktan sonra brifte yapılan değişiklikler neden sorunlu görülüyordu?

• A) Değişiklik bütçeyi etkileyebiliyordu.
• B) Müşteriler hiçbir zaman değişiklik istemiyordu.
• C) Danışmanlar brif yazmayı hiç bilmiyordu.
• D) Kanun brifin değiştirilmesini yasaklıyordu.

Cevap: A. Çalışmaya göre danışmanlar kapsamı ve aşamaları tekliflerde ayrıntılandırıyordu ve müşteri kabul ettikten sonra yapılan değişiklikler projenin bütçe planlamasını etkileyeceği için sorunlu görülüyordu.

Soru 3 · Senaryo

Bir stüdyo kâse kutusu etiketinin son dosyasını hazırladı; müşteri ekran görüntüsüne «tamam» yazdı. Bu derse göre en yerinde adım hangisi?

• A) Ekran görüntüsünü yeterli sayıp dosyayı basıma göndermek.
• B) Onayı hiç almadan dosyayı doğrudan matbaaya göndermek.
• C) Gidecek dosyanın kendisiyle yazılı onay almak.
• D) Müşteriye sormadan son dakikada renkleri değiştirmek.

Cevap: C. Son dosyanın onayı matbaaya gidecek dosyanın kendisiyle verilmeli; içeriği müşteri, teknik doğruluğu tasarımcı kontrol eder ve baskı sırasında bulunan hatalar pahalıya mal olur.

Soru 4 · Tuzak

Biri «Prova gereksiz bir masraf; hata çıkarsa baskı sırasında düzeltiriz» diyor. Ansiklopedi maddesi bu düşünceye nasıl cevap veriyor?

• A) Madde provanın hiçbir işe yaramadığını yazıyor.
• B) Makine zamanı pahalı; hata pahalıya patlar.
• C) Madde baskıda hata olamayacağını yazıyor.
• D) Prova yalnız fotoğraf baskıları için yapılır ve gerekir.

Cevap: B. Maddeye göre makine zamanı basılı işin en pahalı kısmıdır ve baskı sırasında bulunan hatalar bir ya da iki taraf için çok pahalıya mal olabilir; prova bu hataları makineden önce yakalamanın yoludur.