Grafik tasarımın alanları

Açılış sahnesi

Emre yeni yılın iş listesini ekrana açıyor. Sırlı Avlu için yedi kalem: amblemin yenilenmesi, ilkbahar kataloğu, kâse kutularının etiketi, satış sitesindeki ürün sayfaları, fuar standı için bir duvar, çarşıdaki dükkânın önüne bir yön levhası ve Can'ın istediği, kargo ücretlerini gösteren küçük bir çizelge.

«Hepsini Arda yapar herhalde,» diyor Can. «Hepsi grafik değil mi?»

Arda listeye bakıyor. Katalog onun bildiği iş; levhanın yağmura dayanıp dayanmayacağını ise hiç düşünmemiş. Ürün sayfasının telefonda nasıl görüneceğini Selin'e sormak gerekiyor.

Leyla Hanım listeyi yedi satırdan altı başlığa topluyor: kimlik, yayın, ambalaj, bilgi, yönlendirme, ekran.

Bu derste ne olacak

Grafik tasarım tek bir iş değil; aynı temel zanaatı paylaşan birkaç alanın adı. Bu derste o alanları birbirinden ayıracağız: kimlik, yayın, ambalaj, bilgi tasarımı, yönlendirme ve ekran grafiği. Her alanın neyi tasarladığını, nerede ve ne koşulda görüldüğünü, kimlerle birlikte yürüdüğünü göreceğiz. Dayanaklarımız iki: biri grafik tasarımın uygulama alanlarını ve komşu tasarım alanlarını sıralayan bir ansiklopedi maddesi, öbürü Türkiye'de yirmi yılda yayımlanmış grafik tasarım makalelerini konularına göre sayan bir derleme çalışması. İkincisi ilginç bir şey gösteriyor: araştırmacıların en çok yazdığı alan ile bir stüdyonun her gün yaptığı iş aynı değil. Ders boyunca her alanın bu kümede hangi akademide derinleştiğini de işaretleyeceğiz.

Kanıt ne diyor

Alanlar bir temel zanaatı paylaşıyor, ama her birinin yüzeyi, koşulu ve ortakları farklı.

Sahada

Altı alan

Mekân ve ekran

Örtüşen sınırlar

Gri alan

Alan sınırları tartışmalı ve kaynağa göre değişiyor. Ansiklopedi maddesi kullanıcı deneyimini ve arayüzü «komşu tasarım alanları» başlığı altında sayıyor; bazı okullar onları grafik tasarımın bir parçası, bazıları ayrı bir meslek sayıyor. Çevresel grafiği bir grafik tasarım alanı mı, yoksa mimarlıkla ortak bir alan mı saymak gerektiği de tartışılıyor. Yağcılar'ın sayıları da dikkatli okunmalı: konu kategorilerini yazar kendisi kurdu, makaleler ulusal bir dizinden ve yalnız başlıklarındaki anahtar kelimelerle seçildi; bir alanın az çalışılması onun az önemli olduğunu göstermez, yalnız araştırmacıların ilgisinin nereye yöneldiğini gösterir. Derlemenin asıl bulgusu ise alanların dağılımı değil, makalelerin önemli bir bölümünde yöntemin ve literatüre katkının belirtilmemesiydi; yani bu alanlar üzerine okuduğumuz Türkçe araştırmaların güvenilirliği de tek tek tartılmalı. Bu derste alan ayrımı bir harita işi görüyor; haritanın sınırları yer yer kesik çizgiyle çizilmiş.

Senin işinde

Bir iş listesine baktığında her kalemi önce bir alana yerleştir, sonra o alanın sorularını sor: kimlikse bu öğe başka hangi yüzeylere dokunuyor, yayınsa tutarlılık kaç sayfa boyunca sürecek, ambalajsa yüzey kaç boyutlu ve hangi bilgiler zorunlu, bilgi tasarımıysa okur neyi önce görecek, yönlendirmeyse kaç metreden ve hangi havada okunacak, ekransa hangi cihazda ve kimin elinde. Bir işin birden çok alana dokunduğunu fark ettiğinde ilgili insanları baştan masaya çağır; bir imalatçının ya da bir yazılımcının sorusu, işin sonunda geldiğinde pahalıya mal olur. Kendi bilmediğin bir alanda çalışacaksan bunu müşterine ve ekibine açıkça söyle. Bir alan hakkında Türkçe bir araştırma okuduğunda, yöntemine ve sınırlarına bak; az çalışılmış bir alanda kanıt da az olabilir. Kendi portföyünü de bu altı alana göre gözden geçir; hangi alanda deneyimin olduğunu, hangisinde henüz hiç iş yapmadığını bir müşteriye dürüstçe söyleyebilmek için bu tablo işine yarar.

Kendin dene

Aklında kalsın

Grafik tasarım altı alana ayrılabilir: kimlik, yayın, ambalaj, bilgi tasarımı, yönlendirme ve ekran grafiği. Ansiklopedi maddesine göre bu alanlar yol levhalarından teknik şemalara uzanıyor, basılı tasarım alanın en eski kolu, arayüzde simge tasarımı önemli ve çevresel grafik imalatçılar, plancılar ve mimarlarla birlikte yürüyor; meslek yolları sık sık örtüşüyor. Yağcılar'a göre Türkiye'de yirmi yılda yayımlanan 288 grafik tasarım makalesinin 43'ü afiş üzerineydi; ambalaj, kimlik ve yönlendirme çok daha az çalışıldı. Bir işi bir alana yerleştir, ama öbür alanların sorularını da sor.

Sonraki derse köprü

Emre'nin listesindeki her kalem bir alana yerleşti; ama hiçbiri henüz başlamadı. Kâse kutusunun etiketi bir brifle başlayacak, bir araştırmadan, eskizlerden, bir sunumdan ve birkaç düzeltme turundan geçecek, son dosya matbaaya gidecek. Bu adımların her birinde onayı kim veriyor ve bir adım atlanırsa ne olur? M01-D03 bir grafik işinin briften teslime uzanan yolunu ele alıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Ansiklopedi maddesine göre çevresel grafik tasarımı diğer alanlardan ayıran özelliklerden biri nedir?

• A) Yalnız kâğıt üzerine basılan işlerle sınırlı olması.
• B) Binalarla aynı çevre koşullarına dayanması gerekmesi.
• C) Hiçbir başka meslekle birlikte çalışmayı gerektirmemesi.
• D) Yalnız telefon ekranlarında görülen simgelerden oluşması.

Cevap: B. Maddeye göre çevresel grafik, binalarla aynı çevre koşullarına dayanacak fiziksel yerleştirmeleri anlamayı gerektiriyor ve imalatçılar, plancılar ve mimarlarla birlikte yürüyor.

Soru 2 · Kavram

Yağcılar'ın derlemesine göre 2004–2024 arasında Türkiye'de en çok incelenen grafik tasarım konusu hangisiydi?

• A) Yönlendirme tasarımı, beş makaleyle.
• B) Kurumsal kimlik, yedi makaleyle.
• C) Ambalaj tasarımı, on makaleyle.
• D) Afiş tasarımı, kırk üç makaleyle.

Cevap: D. Derlemeye göre 288 makalenin 43'ü afiş tasarımı üzerineydi; ambalaj 10, kurumsal kimlik 7, yönlendirme 5 makalede ele alındı.

Soru 3 · Senaryo

Bir stüdyo bir fuar standı için üzerinde amblem, fotoğraflar ve metinler olan, bir imalatçının kuracağı bir duvar tasarlayacak. Bu dersteki alan ayrımına göre en yerinde yaklaşım hangisi?

• A) Duvarı yalnız bir yayın işi sayıp sayfa düzenine bırakmak.
• B) Duvarı tek bir alana koyup öbür soruları sonraya bırakmak.
• C) Kimlik, yayın ve mekân sorularını baştan birlikte sormak.
• D) İmalatçıyı tasarım bittikten sonra işe dahil etmek.

Cevap: C. Duvar aynı anda kimlik, yayın ve mekânsal grafik işi; madde meslek yollarının örtüştüğünü ve çevresel grafiğin imalatçılarla birlikte yürüdüğünü yazıyor.

Soru 4 · Tuzak

Biri «Türkiye'de yönlendirme tasarımı üzerine çok az makale yazılmış; demek ki bu alan önemsiz» diyor. Bu akıl yürütmenin hatası nerede?

• A) Az çalışılmak, önemsiz olmak demek değil.
• B) Derleme yönlendirme üzerine hiç makale bulmadı.
• C) Yönlendirme en çok çalışılan konuydu aslında.
• D) Derleme yalnız yabancı dergilere baktı, Türkçeye değil.

Cevap: A. Yağcılar'ın sayıları araştırmacıların ilgisinin nereye yöneldiğini gösteriyor; bir alanın az çalışılması onun önemsiz olduğunu göstermez.