İçeriğe geç

M01-D03

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği’nin bölümlerini ve bir projede en sık başvurulan hükümlerini açıklar.

İmar ve Yapı Mevzuatı Akademisi — M01, Mevzuat haritası · 2.039 kelime · 7 örnek durum · 3 kanıt kartı · ≈ 9 dk okuma · 14 dk dinleme

Dayanak: Mevzuat: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği (2017) (madde yazımda doğrulanır) · Mevzuat son kontrol: 19 Kasım 2026

Mimarlık Akademisi’nde: M23-D01

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği İmar Kanunu'nun 44. maddesindeki yönetmelik yetkisine dayanır, kapsamını uygulama imar planı olan yerlerle sınırlar ve 2017'de 1985 tarihli tip imar yönetmeliğinin yerini almıştır. 2017 metni dokuz bölümde arsadan yapılaşmaya, yapının parçalarından izinlere ve denetime ilerler. Bahçe mesafeleri gibi pek çok ölçü planın sustuğu yerde devreye giren varsayılanlardır. Yönetmeliğin bir çekirdeği plana ve belediye yönetmeliğine kapalıdır; geri kalanında önce plan, sonra belediye yönetmeliği, sonra genel yönetmelik okunur. Yönetmelik sık değiştiği için her ölçü güncel metinden ve tarihiyle alınır.

Açılış sahnesi

Emre ekranda yönetmeliğin metnini açmış, aşağı kaydırdıkça kaydırıyor; tanımlar maddesi bile birkaç sayfa sürüyor. Selim yanında bir kâğıda Cevdet Bey'in apartmanı için akla gelen soruları yazmış: ön bahçe kaç metre, en küçük yatak odası ne kadar, merdiven ne genişlikte, çatı arasına oda yapılır mı? Gülay Hanım tesisat şaftlarının ve bacaların nerede anlatıldığını soruyor; her projede aynı maddeyi arıyormuş. Orhan Bey bodrum katların hesaba nasıl girdiğini merak ediyor. Emre bir maddede «Uygulama imar planında, aksine bir hüküm bulunmadığı durumlarda» ifadesini görüp duruyor: bu cümle geçen hafta plan notunda takıldıkları cümlenin aynısı. Selim ise başka bir şey fark ediyor: indirdiği metnin en üstünde 2017 yazıyor, oysa ofisteki eski bir dosyada aynı maddeden farklı bir sayı alıntılanmış. Ilgın ekranı Emre'den alıyor ve metni en başa, bölüm başlıklarına götürüyor. «Bu yönetmelik bir sözlük değil, bir bina gibi okunur: önce arsa, sonra yapılaşma, sonra yapının parçaları, sonra izinler. Hangi katta olduğumuzu bilirsek aradığımızı buluruz.»

Bu derste ne olacak

M01-D02'de İmar Kanunu'nun ince bir metin olduğunu ve ayrıntının çoğunu yönetmeliğe bıraktığını gördük. Bu derste o ayrıntının en çok başvurulan taşıyıcısını açıyoruz: Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği. Önce kanunun hangi maddesinin Bakanlığa yönetmelik çıkarma yetkisi verdiğine bakacağız. Sonra yönetmeliğin dokuz bölümünü bir projenin akışına göre sıralayacağız. Ardından bir projede en sık açılan birkaç hükme örnek olarak değineceğiz: bahçe mesafeleri, konuttaki en küçük oda ölçüleri ve planında kat sayısı belirtilmemiş parseller için yol genişliğine göre kat tablosu. Son olarak yönetmeliğin hangi hükümlerinin planla ya da belediye yönetmeliğiyle değiştirilemeyeceğini ve okuduğumuz metnin tarihinin neden önemli olduğunu konuşacağız. Hesapların kendisi akademinin ikinci bölümünde yapılacak.

Kural ne diyor

Bu dersin dayanağı Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'dir. Elimizdeki metin, yönetmeliğin 3 Temmuz 2017 tarihli, 30113 sayılı Resmî Gazete'de çıkan ilk hâli. Sonraki yıllarda metne pek çok değişiklik işlendi; güncel derlenmiş metne bu derste ulaşamadık. Bu yüzden aşağıda verdiğimiz ölçüler 2017 metnindeki ölçülerdir ve bugünkü metinde farklı olabilir; bir projede kullanılmadan önce güncel metinden doğrulanmalıdır. Yönetmeliğin kanundaki dayanağını İmar Kanunu'nun derlenmiş metninden okuduk. Sarıkaya'daki apartman ve ofisteki eski dosya kurgudur.

Ilgın'ın «bir bina gibi okunur» demesi yönetmeliğin bölüm sırasında karşılığını buluyor. Önce arsa gelir: parselin büyüklüğü, ifraz ve tevhit. Sonra yapılaşma: binanın parsele nasıl oturacağı, kaç kat çıkacağı, hangi kottan ölçüleceği, bahçelerin ne kadar olacağı. Sonra yapının parçaları: oda, merdiven, asansör, baca, çatı, çıkma, bodrum. En sonda projeler, izinler ve denetim. Selim'in kâğıdındaki dört sorudan ön bahçe yapılaşma bölümünde, oda ölçüsü ve merdiven yapılar bölümünde, çatı arası da yine yapılar bölümünde. Gülay Hanım'ın aradığı bacalar ve ışıklıklar da orada, kendi maddelerinde.

Emre'nin takıldığı cümle, yönetmeliğin plana karşı tavrını en iyi anlatan cümle. Bahçe mesafeleri maddesi «Uygulama imar planında, aksine bir hüküm bulunmadığı durumlarda» diye başlıyor. Bu, yönetmeliğin 5 metrelik ön bahçesinin bir varsayılan olduğunu, planın kendi ölçüsünü koyabildiğini gösteriyor. M01-D01'de Cevdet Bey'in plan notunda gördüğümüz farklı ön bahçe mesafesi böyle bir alanda duruyor olabilir. Ama yönetmeliğin her maddesi bu kapıyı açık bırakmıyor.

Altmış dokuzuncu madde hangi kapıların kapalı olduğunu söylüyor. Yönetmeliğin amaç ve tanımları, genel ilkeleri, proje ve izin hükümleri, denetim hükümleri ve kullanım alanlarına ilişkin yapılaşma koşulları ile taban alanı maddesi plana ve belediye yönetmeliğine kapalı. Bu çekirdeğin dışında kalan konularda ise bir sıra var: önce plan, sonra belediyenin kendi yönetmeliği, sonra genel yönetmelik. Bir sorunun cevabını ararken önce o konunun çekirdekte olup olmadığına bakmak gerekiyor.

Dokuzuncu maddedeki kat tablosu, yönetmeliğin bir başka işlevini gösteriyor: eski planların boşluklarını doldurmak. Planında kat adedi ya da bina yüksekliği belirtilmemiş bir parselde kat sayısı, cephe aldığı yolun genişliğine bağlanıyor. Bu tablo her parsel için bir kat hakkı vermiyor; yalnız planın sustuğu eski parseller için bir üst sınır koyuyor. Sarıkaya'daki parselin planında kat sayısı yazıyorsa bu tablo devreye girmez.

Selim'in fark ettiği tarih farkı ise bu dersin en önemli uyarısı. Yönetmelik 2017'de yayımlandı ve sonra defalarca değiştirildi. Ofisteki eski dosyada başka bir sayının alıntılanmış olması, o dosyanın başka bir tarihteki metne dayandığını gösterebilir. Bir ölçüyü kullanırken onu hangi tarihli metinden aldığını yazmak, mevzuat değiştiğinde neyin yeniden kontrol edileceğini gösterir.

Sahada

Ilgın yönetmeliği ofisin ortak çalışma dosyasına bir içindekiler tablosu olarak işletmek istiyor. İş bir öğleden sonra sürüyor.

Gri alan

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin güncel derlenmiş metnini bu derste okumadık; 2017 asıl yayımındaki ölçülerin ve değiştirilemez hükümler listesinin sonraki değişikliklerle nasıl değiştiği belirsiz kalıyor. Bir plan notunun yönetmeliğin bıraktığı alanda mı durduğu, yoksa değiştirilemez bir hükme mi aykırı olduğu bazen tartışmalıdır ve idare ile yargı farklı yorumlar yapabilir. Belediyelerin kendi imar yönetmeliklerinin hangi tarihte yürürlüğe girdiği ve genel yönetmelikteki değişikliklere ne zaman uyarlandığı ayrıca araştırılmalıdır. Bir ölçünün hangi tarihteki metne göre uygulanacağı, ruhsat başvurusunun tarihine ve geçiş hükümlerine bağlıdır. Anlatılanlar bir proje ya da taşınmaz için idarenin ya da bir uzmanın görüşünün yerine geçmez.

Yaygın yanlış«Yönetmelikteki 5 metrelik ön bahçe her parselde geçerlidir.»
Doğrusu

2017 metnine göre bahçe mesafeleri maddesi uygulama imar planında aksine bir hüküm bulunmadığı durumlarda uygulanır; plan kendi ölçüsünü koymuşsa önce o okunur.

Yaygın yanlış«Belediye kendi yönetmeliğiyle genel yönetmeliğin her hükmünü değiştirebilir.»
Doğrusu

2017 metnine göre yönetmeliğin bazı bölüm ve maddeleri, aralarında taban alanı maddesi de olmak üzere, planlarla ve idarelerin yönetmelikleriyle değiştirilemez.

Yaygın yanlış«Parselin önündeki yol genişse kat tablosuna göre daha çok kat çıkılır.»
Doğrusu

Yol genişliğine göre kat tablosu yalnız planında kat adedi ya da bina yüksekliği belirtilmemiş eski parseller içindir; planda kat sayısı yazıyorsa plan uygulanır.

Senin işinde

Bir projede Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'ne başvururken önce sorunun hangi bölüme düştüğünü belirle: arsa mı, yapılaşma mı, yapının bir parçası mı, izin mi. Kullanacağın her ölçüyü güncel derlenmiş metinden al ve yanına metnin tarihini yaz; eski dosyalardaki alıntılara güvenme. Bir maddenin «aksine bir hüküm bulunmadığı durumlarda» diye başlayıp başlamadığına bak ve plan notunu onunla yan yana oku. Konunun yönetmeliğin değiştirilemez çekirdeğinde olup olmadığını kontrol et; çekirdekteyse plan notu ya da belediye yönetmeliği onu değiştiremez. Belediyenin kendi imar yönetmeliğinin yürürlük tarihini ve genel yönetmelikle ilişkisini öğren. Bacalar ve asansörler gibi standartlara atıf yapılan konularda ilgili standardı ayrıca iste ve proje dosyasına ekle. Planında kat sayısı yazmayan eski bir parselle karşılaştığında yol genişliği tablosunu kullanmadan önce yolun plandaki genişliğini paftadan ölç ve bu ölçünün hangi plana dayandığını not et. Bir maddeyi yorumlamakta zorlanırsan idareye yazılı soru gönder.

Kendin dene

Aklında kalsın

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği İmar Kanunu'nun 44. maddesindeki yönetmelik yetkisine dayanır, kapsamını uygulama imar planı olan yerlerle sınırlar ve 2017'de 1985 tarihli tip imar yönetmeliğinin yerini almıştır. 2017 metni dokuz bölümde arsadan yapılaşmaya, yapının parçalarından izinlere ve denetime ilerler. Bahçe mesafeleri gibi pek çok ölçü planın sustuğu yerde devreye giren varsayılanlardır. Yönetmeliğin bir çekirdeği plana ve belediye yönetmeliğine kapalıdır; geri kalanında önce plan, sonra belediye yönetmeliği, sonra genel yönetmelik okunur. Yönetmelik sık değiştiği için her ölçü güncel metinden ve tarihiyle alınır.

Sonraki derse köprü

Yönetmelik binanın bütün ölçülerini tek başına taşımıyor: otoparkı, sığınağı, yangından korunmayı, depremi ve enerjiyi kendi yönetmeliklerine bırakıyor. M01-D04 «Yapıya dair öteki yönetmelikler» dersi, otopark, sığınak, yangın, deprem, enerji performansı ve erişilebilirlik düzenlemelerini bir haritada topluyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği'nin, planlarla ve idarelerin imar yönetmelikleriyle değiştirilemeyen bölüm ve maddelerine bu derste ne ad verdik?

  • A) Plan notları.
  • B) Geçiş hükümleri.
  • C) Değiştirilemez hükümler.
  • D) Piyesler.

Cevap: C. 2017 metninin 69. maddesi bu hükümleri sayar ve planlarda bunlara aykırı getirilen hükümlerin uygulanamayacağını söyler.

Soru 2 · Kanıt

2017 metnine göre bahçe mesafeleri maddesi hangi durumda uygulanır?

  • A) Her durumda, plandan bağımsız olarak.
  • B) Uygulama imar planında aksine bir hüküm bulunmadığı durumlarda.
  • C) Yalnız sanayi bölgelerinde.
  • D) Yalnız belediye meclisi karar verirse.

Cevap: B. Madde «Uygulama imar planında, aksine bir hüküm bulunmadığı durumlarda» diye başlar; plan kendi ölçüsünü koymuşsa önce o okunur.

Soru 3 · Senaryo

Bir ofis, yıllar önce hazırlanmış bir proje dosyasındaki oda ölçülerini yeni bir projede aynen kullanmak istiyor. Ne önerirsin?

  • A) Ölçüleri yönetmeliğin güncel derlenmiş metninden yeniden kontrol eder, her ölçünün yanına kaynak metnin tarihini yazar ve eski dosyanın hangi yönetmeliğe dayandığını belirlerim.
  • B) Eski dosyadaki ölçüleri aynen kullanırım.
  • C) Ölçüleri komşu bir projeden alırım.
  • D) Oda ölçülerinin önemi olmadığını söylerim.

Cevap: A. Yönetmelik sık değişir; eski bir dosya başka bir tarihteki ya da yürürlükten kalkmış bir yönetmeliğe dayanıyor olabilir.

Soru 4 · Tuzak

Bir stajyer şöyle diyor: «Parselimizin önündeki yol on beş metre. Yönetmelikteki tabloya göre beş kat hakkımız var, plana bakmaya gerek yok.» Sorun nerede?

  • A) Sorun yok, tablo her parsele uygulanır.
  • B) Yol genişliğinin kat sayısıyla hiçbir ilgisi yoktur.
  • C) Kat sayısını yalnız müteahhit belirler.
  • D) 2017 metnine göre yol genişliğine göre kat tablosu yalnız planında kat adedi ya da bina yüksekliği belirtilmemiş eski parseller için geçerlidir; önce parselin planına bakılmalıdır.

Cevap: D. Tablo planın sustuğu yerde bir üst sınır koyar; plan kat sayısını belirlemişse plan uygulanır.

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?