M01-D02
3194 sayılı İmar Kanunu
3194 sayılı İmar Kanunu’nun yapısını ve parsel ölçeğindeki başlıca hükümlerini açıklar.
İmar ve Yapı Mevzuatı Akademisi — M01, Mevzuat haritası · 2.260 kelime · 7 örnek durum · 2 kanıt kartı · ≈ 10 dk okuma · 15 dk dinleme
Dayanak: Mevzuat: 3194 sayılı İmar Kanunu (madde yazımda doğrulanır) · Mevzuat son kontrol: 19 Kasım 2026
Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
3194 sayılı İmar Kanunu yedi bölümde genelden özele ilerler: genel hükümler, imar planları, arazi ve arsa düzenlemesi, yapı, çeşitli hükümler, Boğaziçi ve geçici hükümler. Tanımlar maddesi kadastro parseli ile imar parselini, yapı ile binayı ayırır. Bir yapı ancak plana, yönetmeliğe, ruhsata ve eklerine uygun yapılabilir; bütün yapılar için ruhsat zorunludur ve ruhsatlı bir yapıdaki değişiklik de yeniden ruhsat ister; maddede sayılan bazı onarımlar ruhsata tabi değildir. Bitmiş bir yapı kullanma izni alınmadan kullanılamaz. Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapı mühürlenir ve bu bilgi tapuya işlenir. Belediye parselleri düzenleyip bir ortaklık payı düşebilir; payın üst sınırı kanundadır.
Açılış sahnesi
Selim kanunun bütün metnini yazdırmış; masada parmak kalınlığında bir deste duruyor. Sayfaların yarısı dipnot: hangi fıkranın hangi yıl değiştiği, hangi ibarenin Anayasa Mahkemesi kararıyla iptal edildiği. Cevdet Bey'in dün akşam bıraktığı soru listesi destenin üstünde: «Bizim apartmanın ruhsatı var mı, nasıl anlarız? Üçüncü kattaki komşu balkonunu kapattı, sorun olur mu? Belediye altı apartmanın parsellerini birleştirebilir mi, bizden toprak alır mı? Yeni bina bitince ne zaman taşınabiliriz?» Emre soruların hepsinin aynı kanunda olduğuna şaşırıyor. Selim ise nereden başlayacağını bilmiyor; ilk sayfadan okumaya başlamış, otuzuncu sayfada boğulmuş. Orhan Bey kendi işinde en çok hangi maddelere döndüğünü söylüyor: yapının tanımı, ruhsat, kullanma izni. Ilgın desteyi alıp bölüm başlıklarında birer ayraç koyuyor. «Bu kanunu baştan sona ezberlemeyeceğiz. Önce haritasını çıkaracağız; sonra Cevdet Bey'in her sorusunu haritadaki yerine koyacağız.»
Bu derste ne olacak
M01-D01'de imar kurallarının kanundan plan notuna uzanan bir sırada birbirine bağlandığını ve İmar Kanunu'nun bu sıranın en altında durduğunu gördük. Bu derste kanunun kendisini açıyoruz. Önce bölümlerini, yani kanunun neyi hangi sırayla düzenlediğini çıkaracağız. Sonra parsel ölçeğinde en sık başvurulan hükümlere bakacağız: imar parseli ile kadastro parselinin ve yapı ile binanın tanımlarına, bir yapının hangi koşullarla yapılabileceğine, ruhsat zorunluluğuna ve ruhsatsız yapılabilecek onarımlara, kullanma iznine ve ruhsatsız yapıya karşı idarenin ilk adımına. Arazi ve arsa düzenlemesinin ne olduğunu da kısaca göreceğiz. Bu hükümlerin her biri akademinin sonraki derslerinde ayrıntılı işlenecek; bu dersin işi haritayı kurmak.
Kural ne diyor
Dayanağımız bir önceki derste ilk maddelerini açtığımız kanunun kendisi. Resmî mevzuat sisteminde yayımlanan, değişiklikleri işlenmiş metni kullandık; o metne işlenmiş son değişiklik 2026 Mayıs'ına ait. Kanun 3 Mayıs 1985'te kabul edilmiş, 9 Mayıs 1985 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanmıştır ve o tarihten bu yana birçok kez değiştirilmiştir. Aktardığımız her hüküm okuduğumuz metindeki hâliyledir; bir parsel için uygulama yapılırken başvuru tarihindeki metin ve geçiş hükümleri ayrıca okunmalıdır. Sarıkaya'daki apartman ve Cevdet Bey'in soruları kurgudur.
Ilgın'ın ayraçları kanunun bir mantıkla dizildiğini gösteriyor. Genel hükümler bölümü bir sözlük gibi çalışıyor: kanunun geri kalanında geçen kelimeleri tanımlıyor. Plan bölümü planın nasıl yapıldığını ve kimin yaptığını anlatıyor. Arsa bölümü parselin nasıl düzenleneceğini, yapı bölümü de o parselin üstüne bir binanın nasıl yükseleceğini. Cevdet Bey'in dört sorusundan üçü yapı bölümüne, biri arsa bölümüne düşüyor.
Tanımlar, ilk bakışta kuru görünen ama sonraki her adımı belirleyen bir madde. Kadastro parseli ile imar parseli arasındaki fark bunun en iyi örneği. Cevdet Bey'in tapusundaki parsel, kadastro yapıldığı gün çizilen parsel olabilir; plan ise o parselin üstünden bir yol geçirmiş ya da onu komşusuyla birleştirmiş olabilir. Ruhsat imar parseline göre verilir. Tapudaki parsel ile planın gördüğü parsel aynı değilse, araya bir düzenleme girmesi gerekebilir. Yapı ile bina arasındaki fark da benzer bir iş görüyor: her bina bir yapıdır, ama bir istinat duvarı ya da bir çardak bina olmadan yapı olabilir ve kanunun yapı hükümlerine girer.
Yirminci ve yirmi birinci maddeler Cevdet Bey'in ruhsat sorularının çekirdeği. Bir yapı ancak plana, yönetmeliğe, ruhsata ve eklerine uygun yapılabilir; bütün yapılar için ruhsat zorunludur ve ruhsatlı bir yapıda yapılan değişiklik de yeniden ruhsat ister. Üçüncü kattaki komşunun balkonunu kapatması bu yüzden bir soru: kapatmanın yapının dış görünüşünü, alanını ya da taşıyıcı sistemini nasıl etkilediğine göre cevap değişir. Aynı madde ruhsat gerektirmeyen işleri de sayıyor: sıva, boya, doğrama, tesisat tamiri, çatı onarımı gibi. Belediyenin imar yönetmeliği bu listeyi taşıyıcı unsuru etkilemeyen işlerle genişletebilir. Sınır taşıyıcı sistemde çiziliyor.
Otuzuncu madde «ne zaman taşınabiliriz» sorusunun cevabı. Bina bittiğinde kullanma izni alınmadan kullanılamaz; idare yapının ruhsat ve eklerine uygun olduğunu ve fen bakımından sakınca olmadığını tespit eder. Kanun idareye otuz günlük bir süre veriyor. Bu süre, binanın bittiği gün taşınılamayacağının da işareti.
Otuz ikinci madde ise kuralların arkasındaki yaptırımın ilk adımı. Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı bir yapı tespit edildiğinde yapı mühürlenir ve inşaat durur. 2020'de eklenen cümle bu bilginin tapuya da işlenmesini istiyor. Bu, Cevdet Bey'in «ruhsatımız var mı, nasıl anlarız» sorusuna bir ipucu veriyor: tapu kaydının beyanlar hanesinde bir aykırılık notu olup olmadığına bakmak. Ama bir notun olmaması ruhsatın varlığını kanıtlamaz; ruhsatın kendisi belediye arşivinde aranır.
On sekizinci madde Cevdet Bey'in en kaygılı sorusuna, belediyenin toprak alıp almayacağına değiyor. Kanun belediyeye parselleri birleştirip yeniden dağıtma yetkisi veriyor ve karşılığında bir düzenleme ortaklık payı düşülebiliyor. Payın üst sınırı kanunda yazılı ve dipnotların gösterdiği gibi yıllar içinde iki kez yükseltilmiş. Sarıkaya'da daha önce bir düzenlemenin daha önce yapılıp yapılmadığı, yapıldıysa ne kadar pay düşüldüğü, akademinin tapu ve parsel dersinde sorulacak.
Sahada
Ilgın Cevdet Bey'in dört sorusunu kanunun haritasına yerleştirmek için ofisi bir öğleden sonra topluyor.
Gri alan
Kanunun okuduğumuz derlenmiş metni bir parselin ruhsat başvurusu tarihindeki metinle aynı olmayabilir; değişiklik dipnotları ve geçiş hükümleri ayrıca okunmalıdır. Ruhsat gerektirmeyen işlerin sınırı, belediyelerin imar yönetmeliklerine bırakıldığı için yerden yere değişebilir ve bir işin taşıyıcı unsuru etkileyip etkilemediği çoğu zaman bir mühendis değerlendirmesi ister; balkon kapatma gibi işlerin hangi tarafta kaldığı uygulamada yoruma açıktır ve idareden idareye farklı değerlendirilebilir. Düzenleme ortaklık payının hangi tarihteki oranla uygulanacağı ve daha önce yapılmış düzenlemelerin nasıl hesaba katılacağı ayrı bir konudur ve bu derste okunmadı. Tapudaki bir aykırılık notunun olmaması bir yapının ruhsatlı olduğunu göstermez. Burada anlatılanlar belirli bir taşınmaz için avukat ya da idare görüşünün yerini tutmaz.
Yaygın yanlış«Balkonu kapatmak küçük bir iş, ruhsata gerek yok.»
İmar Kanunu'nun 21. maddesi ruhsatlı bir yapıdaki değişikliği yeniden ruhsata bağlar; ruhsat gerektirmeyen işler maddede sayılmıştır ve belediye yönetmeliğinin ekleyebildiği işler taşıyıcı unsuru etkilemeyenlerle sınırlıdır.
Yaygın yanlış«Bina biter bitmez taşınabiliriz.»
Kanunun 30. maddesi bitmiş bir yapının kullanılmasını yapı kullanma iznine bağlar; idare yapının ruhsat ve eklerine uygunluğunu tespit eder ve başvuruyu en geç otuz günde sonuçlandırır.
Yaygın yanlış«Tapudaki parsel neyse ruhsat da ona göre verilir.»
Kanun kadastro parseli ile imar parselini ayrı tanımlar; ruhsat plana ve yönetmeliğe göre düzenlenmiş imar parseline göre verilir.
Senin işinde
Bir parsel ya da yapı hakkında soru geldiğinde İmar Kanunu'nu baştan okumaya çalışma; önce bölümlerini çıkar ve soruyu ilgili bölüme yerleştir. Tanımlar maddesini her zaman elinin altında tut: kadastro parseli ile imar parselini, yapı ile binayı karıştırma. Bir değişikliğin ruhsat gerektirip gerektirmediğini kanunun 21. maddesindeki listeyle ve belediyenin imar yönetmeliğiyle karşılaştır; taşıyıcı sisteme dokunan her işi bir mühendise sor. Taşınma, kira ya da satış gibi tarihleri kullanma iznine bağla. Ruhsatın varlığını belediye arşivinden doğrula; tapudaki bir notun yokluğuna güvenme. Kanunda bir oran ya da süre okuduğunda mutlaka dipnotlara bak ve hangi tarihten beri geçerli olduğunu yanına yaz. Tapudaki parsel numarası ile plandaki imar parseli numarası farklıysa, parselin geçmişini idareden yazılı olarak iste ve bir arazi düzenlemesi yapılıp yapılmadığını öğren.
Kendin dene
Aklında kalsın
3194 sayılı İmar Kanunu yedi bölümde genelden özele ilerler: genel hükümler, imar planları, arazi ve arsa düzenlemesi, yapı, çeşitli hükümler, Boğaziçi ve geçici hükümler. Tanımlar maddesi kadastro parseli ile imar parselini, yapı ile binayı ayırır. Bir yapı ancak plana, yönetmeliğe, ruhsata ve eklerine uygun yapılabilir; bütün yapılar için ruhsat zorunludur ve ruhsatlı bir yapıdaki değişiklik de yeniden ruhsat ister; maddede sayılan bazı onarımlar ruhsata tabi değildir. Bitmiş bir yapı kullanma izni alınmadan kullanılamaz. Ruhsatsız ya da ruhsata aykırı yapı mühürlenir ve bu bilgi tapuya işlenir. Belediye parselleri düzenleyip bir ortaklık payı düşebilir; payın üst sınırı kanundadır.
Sonraki derse köprü
Kanun ince, çünkü ayrıntının çoğunu yönetmeliğe bırakıyor: oda ölçüsü, bahçe mesafesi, merdiven genişliği orada. M01-D03 «Planlı Alanlar İmar Yönetmeliği» dersi, yönetmeliğin bölümlerini ve bir projede en sık başvurulan hükümlerini açıklıyor.
Kendini sına
Soru 1 · Kavram
İmar Kanunu'na göre imar adaları içindeki kadastro parsellerinin kanun, imar planı ve yönetmelik esaslarına göre düzenlenmiş şekline ne denir?
- A) Kadastro parseli.
- B) İmar parseli.
- C) Mücavir alan.
- D) Yerleşme alanı.
Cevap: B. Kanunun 5. maddesi imar parselini bu biçimde tanımlar. Kadastro parseli ise kadastro yapıldığı zamanki tescilli parseldir.
Soru 2 · Kanıt
İmar Kanunu'nun 30. maddesine göre idare yapı kullanma izni başvurusunu en geç ne kadar sürede sonuçlandırmak zorundadır?
- A) Yedi gün.
- B) Bir yıl.
- C) Otuz gün.
- D) Süre yoktur.
Cevap: C. Madde idarenin yapının ruhsat ve eklerine uygunluğunu tespit etmesini ve başvuruyu en geç otuz gün içinde sonuçlandırmasını ister.
Soru 3 · Senaryo
Bir kat maliki, ruhsatlı bir apartmanda dairesinin iç duvarlarının boyasını yenilemek ve mutfak dolaplarını değiştirmek istiyor; ayrıca salonla oda arasındaki bir duvarı kaldırmayı düşünüyor. Ne söylersin?
- A) Hepsi ruhsat gerektirir.
- B) Hiçbiri ruhsat gerektirmez.
- C) Duvar kaldırmak için yalnız komşulara haber vermek yeterlidir.
- D) Boya gibi işler kanunun 21. maddesine göre ruhsata tabi değildir; duvarın taşıyıcı olup olmadığı bir mühendisçe değerlendirilmeli, taşıyıcı unsuru etkileyen bir değişiklik ruhsat ister ve belediyenin imar yönetmeliği ayrıca kontrol edilmelidir.
Cevap: D. Kanun ruhsat gerektirmeyen onarımları sayar ve sınırı taşıyıcı unsurda çizer.
Soru 4 · Tuzak
Bir stajyer şöyle diyor: «Tapunun beyanlar hanesinde hiçbir aykırılık notu yok. Demek ki bu yapı ruhsatlı ve projesine uygun.» Sorun nerede?
- A) Notun olmaması ruhsatın varlığını kanıtlamaz; aykırılık bilgisinin tapuya bildirilmesi 2020'de kanuna eklenmiştir ve her aykırılık tespit edilmemiş olabilir. Ruhsat ve projeler belediye arşivinden doğrulanmalıdır.
- B) Sorun yok, tapu her şeyi gösterir.
- C) Tapuda beyanlar hanesi diye bir bölüm yoktur.
- D) Ruhsat yalnız noterde saklanır.
Cevap: A. Kanunun 32. maddesi aykırılığın tapuya bildirilmesini ister, ama bir bildirimin yokluğu yapının uygun olduğunu göstermez.
Anlamadığın bir yer mi var?
Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.