İçeriğe geç

M01-D03

Perde ve gürlük

Sesin perdesinin ses tellerinin gerginliğiyle, gürlüğünün nefes basıncı ve tınlamayla nasıl değiştiğini açıklar.

Ses ve Nefes Akademisi — M01, Ses nasıl çıkar · 1.863 kelime · 6 örnek durum · 2 kanıt kartı · ≈ 8 dk okuma · 12 dk dinleme

Dayanak: Araştırma bulgusu: Titze, perde ve gürlük (baskı yazımda doğrulanır)

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Perde ve gürlük sesin iki ayrı özelliğidir. Zhang'ın incelemesine göre perde başlıca ses tellerinin sertliği ve gerginliğiyle ayarlanır; telleri uzatan kas onları sertleştirerek perdeyi yükseltir, yani ince ses tellerin kısalmasından değil gerilmesinden gelir. Gürlük ise başlıca nefes basıncından gelir. İkisi bağlanabilir: güçlü bir nefes tellerin çarpışmasını artırıp perdeyi de yükseltebilir, bu yüzden bağırırken ses incelir. Trujillo ve arkadaşlarının deneyinde gürültüde sesin yoğunluğu çok az arttı ve perde değişmedi; ağız ve eller ise büyüdü. Perdeyi ve gürlüğü ayrı ayrı çalış ve gürültüde sesi büyütmeden önce ağzını, sözcüklerini ve bedenini kullan.

Açılış sahnesi

Ardıçlı Sahne'de yeni oyunun en zor sahnesinin provası. Sevda'nın karakteri yıllardır sustuğu kocasına sonunda bağırıyor. Sevda her provada sahneye kuvvetli başlıyor, ama bağırdıkça sesi yukarı tırmanıyor ve üçüncü cümlede incecik, tiz bir çığlığa dönüşüyor. Karakterin yıllanmış öfkesi o çığlıkta kayboluyor; geriye ağlamaklı bir kız çocuğu kalıyor.

Nermin Hanım provayı durduruyor. «Sesin büyüdükçe inceliyor,» diyor. «Ben kadının büyümesini istiyorum, incelmesini değil.» Sevda başını sallıyor ama ne yapacağını bilmiyor: bağırmak için sesini yükseltmesi gerekiyor ve yükselttiği her seferde perde de onunla birlikte yükseliyor.

Bu derste ne olacak

Sevda'nın sorunu sesin iki ayrı özelliğinin birbirine karışması: perde ve gürlük. Perde sesin ne kadar ince ya da kalın olduğudur; gürlük ne kadar yüksek ya da alçak olduğu. Gündelik dilde ikisi sık karışır, «sesini yükselt» hem daha tiz hem daha gür anlamına gelebilir. Bu derste ikisinin bedende nasıl ayrı denetlendiğine ve neden bazen birbirine bağlandığına bakacağız. Ses biliminin bugünkü özetinden perdenin nasıl ayarlandığını okuyacağız; sonra gürültülü bir ortamda insanların sesini ve bedenini nasıl değiştirdiğini ölçen bir deneye bakacağız. Bitirdiğinde perdeyi sabit tutarak gürlüğü, gürlüğü sabit tutarak perdeyi değiştirmeyi deneyebileceksin.

Kanıt ne diyor

Perdenin nasıl ayarlandığı sık sık bir gitar teli benzetmesiyle anlatılır. Birinci kart bu benzetmenin nerede işe yarayıp nerede yanılttığını gösteriyor.

Bu kart Sevda'nın tırmanan sesine bir açıklama getiriyor. Gürlüğü artırmak için nefes basıncını yükseltmek tellerin daha güçlü çarpışmasına yol açabilir ve bu da perdeyi yukarı itebilir. Perde ve gürlük iki ayrı düğmedir, ama bedende birbirine dokunan iki düğme. Oyuncunun işi onları gerektiğinde ayırmayı öğrenmektir.

İkinci kart sesin dışında bir şeye bakıyor: gürültülü bir ortamda insanların ne değiştirdiğine.

Bu bulgu gürültülü bir ortamda anlaşılmanın yalnız sesi büyütmekle olmadığını gösteriyor. İnsanlar eşlerini görebildiklerinde yükün çoğunu yüzlerine ve ellerine aktardılar; ses biraz büyüdü, perde yerinde kaldı. Sevda'nın tırmanan çığlığı bu açıdan bedenin başka seçenekleri olduğunu da hatırlatıyor.

Sahnede ve sette

İki düğmeyi ayırmak

Bu iki durum iki düğmenin ayrı ayrı çevrilebildiğini gösteriyor. Sevda gürlüğü artırırken perdeyi bir notaya bağladı; Ilgın perdenin gırtlağı hareket ettirdiğini, gürlüğünse ettirmediğini parmaklarıyla buldu.

Yaygın yanlış«Sesi yükseltmek perdeyi de yükseltmek demektir; gürlük ve perde aynı şeydir.»
Doğrusu

Zhang'ın incelemesine göre perde başlıca ses tellerinin sertliği ve gerginliğiyle, gürlük ise başlıca nefes basıncıyla denetlenir. İkisi bağlanabilir, çünkü güçlü bir nefes tellerin çarpışmasını artırıp perdeyi yükseltebilir; ama birbirinin yerine geçmez; Sevda'nın tek nota alıştırması onları ayırmanın çalışılabileceğini gösteriyor.

Perdeyi kaydırmak

Yaygın yanlış«İnce bir ses için tellerin kısalması gerekir; uzun teller kalın ses verir.»
Doğrusu

Zhang tel benzetmesinin ses telleri için eksik olduğunu yazar: insanlar perdeyi yükseltirken telleri çoğu zaman uzatır ve uzayan tellerin artan sertliği ve gerginliği uzunluğun etkisini aşar. Çocukların daha tiz konuşması tellerinin daha kısa olmasından gelir, ama bir yetişkinin perdeyi yükseltmesi tellerini kısaltmasıyla değil, onları germesiyle olur.

Gürültünün içinde

Yaygın yanlış«Gürültülü bir ortamda anlaşılmanın tek yolu bağırmaktır.»
Doğrusu

Trujillo ve arkadaşlarının deneyinde en gürültülü koşulda konuşmanın yoğunluğu yalnız 0,29 desibel arttı; ağız açıklığı ve el hareketleri ise belirgin biçimde büyüdü ve konuşanlar yükün çoğunu görsel kanala aktardı. Sahnede de ses büyümeden önce ağzın açıklığı, sözcüklerin netliği ve bedenin kendisi seyirciye ulaşmanın yollarıdır.

Gri alan

Bu dersin iki kaynağı farklı türden. Zhang'ın incelemesi perdenin denetimini modellerle ve deneysel gırtlak çalışmalarıyla anlatır ve yazar birden çok gırtlak kasının perde üzerindeki etkisinin karmaşık olduğunu, bazı sorunların açık kaldığını yazar. Trujillo ve arkadaşlarının deneyi bir festival ortamında, kulaklıkla verilen bir uğultu ve tek yönlü bir camla yapıldı; katılımcılar bir sahnede değil, bir oyun düzeneğinde fiil anlatıyordu. Bu deneyde perde gürültüden etkilenmedi; başka görevlerde ve başka gürültü türlerinde farklı sonuçlar çıkabilir ve bunu burada okumadık. Sahnedeki gürlük de bu iki kaynağın dışında bir şeye bağlı: salonun akustiği, mikrofonun olup olmaması, seyircinin uzaklığı. Perde ve gürlüğün ayrı çalışılması gerektiği ses eğitmenlerinin büyük çoğunluğunun paylaştığı bir görüş, ama bunun en iyi hangi alıştırmayla yapılacağı tartışmalı. Bir başka uyarı: perdeyi bilerek çok yükseltmek ya da çok indirmek, özellikle uzun süre, sesi yorabilir; karakter sesleri için konuşma perdenden uzaklaşmak bir ses eğitmeniyle planlanmalı.

Senin çalışmanda

Önce kendi konuşma perdeni bul: rahatça «hı hı» diye onaylar gibi bir ses çıkar; bu çoğu zaman konuşma sesinin ortasına yakındır. Sonra bir metindeki en yüksek sesli anları işaretle ve onları önce tek bir notada, gürlüğü basamak basamak artırarak çalış; perdenin kaçtığı yeri bul ve gürlüğü bir basamak geri al. Bir karakter için perdeyi değiştirmen gerekiyorsa gürlüğü ayrı bir karar olarak ver: tiz ama yumuşak, kalın ama yüksek, hangisi gerekiyorsa. Gürültülü bir sahnede, açık havada ya da kalabalık bir kulis gürültüsünün içinde oynuyorsan sesi büyütmeden önce ağzının açıklığına, sözcüklerinin sonuna ve bedeninin seyirciye dönük olup olmadığına bak. Seti ya da kabini saran bir gürültü varsa bedeninin kendiliğinden ne yaptığını fark et: sesin yükseliyor mu, ellerin büyüyor mu? Bunu fark ettiğinde karakterin ölçüsüne bilerek dönebilirsin. Karakter sesleri için konuşma perdenden uzaklaşacaksan bunu kısa oturumlarla dene ve sesin yorulmaya başladığı yeri not et.

Kendin dene

Aklında kalsın

Perde ve gürlük sesin iki ayrı özelliğidir. Zhang'ın incelemesine göre perde başlıca ses tellerinin sertliği ve gerginliğiyle ayarlanır; telleri uzatan kas onları sertleştirerek perdeyi yükseltir, yani ince ses tellerin kısalmasından değil gerilmesinden gelir. Gürlük ise başlıca nefes basıncından gelir. İkisi bağlanabilir: güçlü bir nefes tellerin çarpışmasını artırıp perdeyi de yükseltebilir, bu yüzden bağırırken ses incelir. Trujillo ve arkadaşlarının deneyinde gürültüde sesin yoğunluğu çok az arttı ve perde değişmedi; ağız ve eller ise büyüdü. Perdeyi ve gürlüğü ayrı ayrı çalış ve gürültüde sesi büyütmeden önce ağzını, sözcüklerini ve bedenini kullan.

Sonraki derse köprü

Sevda tek bir notada bağırmayı öğrenirken bir şeyi fark etti: aynı cümleyi bir notada uzatınca konuşmaktan çok şarkı söylemeye yaklaşıyordu. Konuşan ses ve şarkı dersi, M01-D04, konuşan sesle şarkı söyleyen sesin aynı aletten nasıl farklı kullanıldığını açıklıyor ve şarkı sesi için Şan ve Vokal akademisini gösteriyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Zhang'ın incelemesine göre bir yetişkin perdesini yükseltirken ses tellerinde ne olur?

  • A) Teller kısalır ve bu yüzden perde yükselir.
  • B) Teller gevşer ve titreşen kütle artar.
  • C) Teller çoğu zaman uzar; uzunluk artsa da sertlik ve gerginliğin artışı baskın gelir ve perde yükselir.
  • D) Tellerin hiçbir özelliği değişmez, perdeyi yalnız nefes belirler.

Cevap: C. Perde başlıca telleri uzatan bir kasla ayarlanır; uzayan tellerin artan sertliği ve gerginliği, uzunluğun perdeyi düşürücü etkisinden ağır basar. Tel benzetmesi bu noktada yanıltıcıdır.

Soru 2 · Uygulama

Bir oyuncu bağırma sahnelerinde sesi büyüdükçe tizleşiyor ve karakterin öfkesi bir çığlığa dönüşüyor. Ne denemeli?

  • A) Cümleyi önce tek bir rahat notada çalışıp gürlüğü basamak basamak artırmak ve perdenin kaçtığı yerde gürlüğü bir basamak geri almak.
  • B) Perdeyi bilerek daha da yükseltmek.
  • C) Bağırmayı sahneden çıkarmak.
  • D) Boğazını sıkarak sesi aşağıda tutmak.

Cevap: A. Gürlüğü artıran nefes basıncı tellerin çarpışmasını artırıp perdeyi yukarı itebilir. Perde ve gürlük ayrı çalışılınca bu bağ gevşetilebilir; boğazı sıkmak ise sesi yorar.

Soru 3 · Tuzak

Kulis sohbetinde biri «gürültüde insanların bağırdığı bilimsel olarak kanıtlandı, Trujillo'nun deneyi bunu gösterdi» diyor. Arkadaşın neyi atlıyor?

  • A) Deneyde hiç gürültü yoktu.
  • B) Deneyde katılımcılar perdelerini çok yükseltti.
  • C) Deney yalnız şarkıcılarla yapıldı.
  • D) En gürültülü koşulda konuşmanın yoğunluğu yalnız 0,29 desibel arttı ve perde değişmedi; ağız açıklığı ve el hareketleri ise belirgin biçimde büyüdü.

Cevap: D. Yüz yüze iletişimde gürültüye uyum çok kanallıydı ve yükün çoğunu görsel kanal taşıdı. Sesteki değişim küçüktü ve yalnız el hareketi yokken görüldü.

Soru 4 · Senaryo

Bir seslendirme sanatçısı küçük bir çocuğu seslendirirken perdeyi yükseltmek için sesini de büyütüyor ve yarım saat sonra boğazı yanıyor. Hangi değişiklik daha uygundur?

  • A) Perdeyi daha da yükseltip sesi daha da büyütmek.
  • B) Perdeyi yükseltirken gürlüğü düşük tutmak, ağzı küçültmek ve mikrofona yakın çalışmak.
  • C) Çocuğu kalın bir sesle oynamak.
  • D) Oturumu hiç ara vermeden bitirmek.

Cevap: B. Perde ve gürlük ayrı düğmelerdir; çocuk sesi için gereken perdedir, gürlük değil. Ağzın küçülmesi tınıyı da çocuğa yaklaştırır ve mikrofon gürlük ihtiyacını azaltır.

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?