Bir durum seç, nereye gideceğini önceden gör
Hayatta birçok şey bir çember gibi döner: bir şey artınca başka bir şey artar, o da dönüp ilkini etkiler. Burada gündelik bir soruyu seçiyorsun, durumun haritasını görüyorsun ve bir kutuyu artırıp azaltarak değişikliğin nereye yürüdüğünü izliyorsun.
Nasıl çalışır?
Bir soru seç
Aşağıdaki sorulardan biri tanıdık gelsin. Her biri akademinin bir dersine dayanır.
Bir şeyi değiştir
«Dene» düğmesine bas ya da bir kutuyu seçip artır/azalt. Değişiklik oklar boyunca yürür.
Nedenini oku
Dalga durunca kart ne olduğunu ve nedenini düz cümleyle anlatır.
Kendini sına
Görevleri çöz, sonra kendi durumunu boş tuvale çiz.
Sorular
Kendi kendine büyüyen ya da eriyen
Pekiştiren döngü (reinforcing loop): iyi giden daha iyi, kötü giden daha kötü olur.
- Müşteriye az zaman ayıran dükkân neden giderek daha da az zaman ayırır?Hüseyin'in dükkânı →
- Aynı yerden başlayan iki bayiden biri neden yıllar içinde çok öne geçer?İki bayinin beş yılı →
- İki taraf da «ben sakin konuştum» derken tartışma neden tırmanır?Sevgi ile kayınvalidesi →
- Alıcı kaliteyi göremeyince pazarda neden kötü mal kalır?İkinci el pazarı →
Bir düzeye çekilen
Dengeleyen döngü (balancing loop): değişikliği geri çeker, bir hedefe yaklaştırır.
Geç gelen haber
Gecikmeli döngü (delay): düzeltme işe yarar ama vaktinde gelmez.
Beklenmeyen sonuçlar
Döngü yok, dallanan yollar var: bir karar başka yerlerde de iz bırakır.
Harita nasıl okunur?
- Artı ok: biri artarsa öbürü de artar; biri azalırsa öbürü de azalır (aynı yön).
- Eksi ok: biri artarsa öbürü azalır (ters yön).
- Pekiştiren döngü (reinforcing): değişikliği kendi yönünde büyütür.
- Dengeleyen döngü (balancing): değişikliği geri çeker, bir düzeye yaklaştırır.
- Ok üstünde iki çizgi: gecikme (delay). Etki hemen değil, bir süre sonra gelir.
Harita yön gösterir, sayı üretmez: «ne yöne?» sorusuna cevap verir, «ne kadar?» sorusuna vermez.