Birincil Kaynak Masası
Bir kaynak seç. Önce künyesine ve bağlamına bak, sonra metni oku. Üç sütuna not al: gördüğün, düşündüğün, sorduğun. Sorular kaynağın türüne göre değişir: bir yazıt ile bir harita aynı sorularla okunmaz.
GÖREVLER
- Açık kaynakta üç sütunun her birine en az bir not yaz. — Henüz değil
- Açık kaynağın künye sınamasını tam doğru geçir. — Henüz değil
- Üç türden (metin, görsel, harita) birer kaynağın üç sütununu doldur.(0/3 tür) — Henüz değil
Montrö Boğazlar Sözleşmesi, madde 19–21
Metin (text)- Kim
- Sözleşmeyi imzalayan devletler
- Ne zaman
- 20 Temmuz 1936
- Dil
- Türkçe (Vikikaynak metni)
- Künye
- Kaynak: Montrö Boğazlar Sözleşmesi, 20 Temmuz 1936, madde 19–21; Vikikaynak (Türkçe). · Ders DT-131.13
- Lisans
- Uluslararası antlaşmanın resmî metni; Vikikaynak Türkçe metni.
Bağlam (dersten)
- Türkiye'nin elindeki en önemli koz, Boğazlar'dı.
- Bu sözleşme sayesinde Türkiye, savaşan devletlerin savaş gemilerinin Boğazlar'dan geçmesini engelleyebiliyor, Karadeniz'i bir savaş alanı olmaktan büyük ölçüde koruyabiliyordu.
Türkçesi (dersin çevirisi)
Madde 19. Savaş zamanında, Türkiye savaşan değilse, savaş gemileri 10. maddeden 18. maddeye kadar olan maddelerde belirtilen koşullarla ayni koşullar içinde, Boğazlar'da tam bir geçiş ve gidiş-geliş (ulaşım) özgürlüğünden yararlanacaklardır. Bununla birlikte, savaşan herhangi bir Devletin savaş gemilerinin Boğazlar'dan geçmesi yasak olacaktır […].
Madde 20. Savaş zamanında, Türkiye savaşan ise, 10. maddeden 18. maddeye kadar olan maddelerin hükümleri uygulanamayacaktır; savaş gemilerinin geçişi konusunda Türk Hükümeti tümüyle dilediği gibi davranabilecektir.
Madde 21. Türkiye kendisini pek yakın bir savaş tehlikesi tehdidi karşısında sayarsa, Türkiye'nin, işbu Sözleşmenin 20. maddesi hükümlerini uygulamaya hakkı olacaktır.
Özgün satırlar kaynak kütüphanesindeki tam metinle karşılaştırıldı (montro-1936).
DERSİN SORULARI
- Madde 19'a göre Türkiye tarafsız kaldığında savaşan devletlerin savaş gemileri Boğazlar'dan geçebilir mi? Bu kural, Karadeniz'i savaştan nasıl korudu?
- Madde 20 ve 21, Türkiye'ye hangi durumlarda Boğazlar üzerinde tam yetki veriyor?
- Sözleşmenin bu maddeleri, Sovyetler Birliği'nin 1945'te Montrö'nün değiştirilmesini istemesini nasıl açıklar?
Gözlemle (observe)
Yalnız gördüğünü yaz; yorum katma.
Yönlendirici sorular
- Künyede ne yazıyor: kim yazdı, kime, ne zaman?
- Metinde hangi tarih, yer ve adlar geçiyor?
- Hangi kelime ya da ifade dikkatini çekiyor? Aynen yaz.
- Henüz not yok.
Düşün (reflect)
Neden, kimin için, hangi koşulda?
Yönlendirici sorular
- Yazar bu metni neden yazmış olabilir? Kimi ikna etmek istiyor?
- Metin yazıldığı gün başka neler oluyordu?
- Metin neyi söylemiyor? Kimin sesi yok?
- Henüz not yok.
Sorgula (question)
Neyi bilmiyorsun, neyle sınardın?
Yönlendirici sorular
- Bu metnin söylediğini hangi başka kaynakla sınardın?
- Metinde anlamadığın ya da kuşkulandığın ne var?
- Bu belge neyin kanıtı olabilir, neyin olamaz?
- Henüz not yok.
Künye sınaması (sourcing)
Metni okumadan önce sorulacak üç soru. Cevabı künyede ve bağlamda.
Notların ve ilerlemen yalnız bu tarayıcıda saklanır; «Deftere kaydet» dersen Defter'ine bir not olarak girer.