Fiyat listesi öneri midir

Açılış sahnesi

Çeltikpınar'ın yıllık bayi fiyat listesi ocak başında yirmi altı bayiye gitmiş. Son sayfanın en altında, küçük harflerle bir satır: «Fiyatlar değişebilir.»

Nisanda döküm fiyatı arttı ve Oğuz yeni bir liste hazırladı, ama henüz göndermedi. O hafta bir bayi, ocak listesindeki fiyatlarla altmış adetlik bir sipariş geçiyor ve e-postasına şu cümleyi ekliyor: «Listenizdeki fiyatlar geçerlidir, siparişimizi buna göre onaylayınız.»

Oğuz siparişi Nevin Hanım'a götürüyor. «Bu bir liste,» diyor, «teklif değil. İstediğimiz fiyatı yazarız.» Nevin Hanım listenin son sayfasını açıp o küçük satıra uzun uzun bakıyor. «Emin misin?» diye soruyor.

Bu derste ne olacak

Bir önerinin süresi geçen dersin konusuydu. Şimdi daha temel bir soruya dönüyoruz: hangi belge öneri sayılır? Satış dünyasında yaygın bir kanı, fiyat listesinin, kataloğun ya da tarifenin yalnızca bilgi verdiği, bağlayıcı olmadığıdır. Türk Borçlar Kanunu bu konuda farklı bir başlangıç noktası koyuyor: fiyatı gösterilerek mal sergilenmesi ya da tarife, fiyat listesi ve benzerlerinin gönderilmesi, aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça öneri sayılıyor. Aynı madde, önerisiyle bağlı olmama hakkını açıkça saklı tutanın bağlanmayacağını da söylüyor. Ders bu iki fıkrayı okuyor, bir listeye ya da teklife yazılacak çekince ifadesinin ne zaman işe yarayabileceğini ve ne zaman yaramayabileceğini tartışıyor. Tüketiciye satışın ayrı kuralları var; burada konu işletmeler arasındaki teklif. Somut bir uyuşmazlıkta karar bir avukatın değerlendirmesine kalır.

Kanıt ne diyor

Maddenin kendisi kısa; iki fıkrası teklif yazan biri için iki ayrı soruyu cevaplıyor.

Sahada

Liste ve vitrin

Fuar ve internet sayfası

Bağlayıcı olmayan teklifin bedeli

Gri alan

Kanun bir fiyat listesinin öneri sayılacağını söylüyor, ama bu önerinin hangi esaslı noktaları içerdiği ayrı bir sorudur. Bir listede miktar, teslim tarihi ya da stok durumu yoksa, bir müşterinin bu listeye dayanarak verdiği siparişin bir sözleşmeyi kurup kurmadığı somut duruma göre değerlendirilir. Bir satıcının stoğunda olmayan bir ürün için listeye dayanarak verilmiş bir siparişi karşılamakla yükümlü olup olmadığı da tartışmalıdır. Hangi çekince ifadesinin «açıkça ve kolaylıkla» anlaşılır sayılacağı kanunda tanımlı değildir; belgenin neresinde durduğu, ne kadar büyük yazıldığı ve neyi söylediği bir uyuşmazlıkta birlikte değerlendirilebilir. «İşin özelliğinden ya da durumun gereğinden» bağlanma niyetinin anlaşılması ise önceden kestirilmesi en zor yoldur. Bu ders tüketiciye yapılan satışları ele almadı; orada tüketicinin korunmasına dair ayrı kurallar devreye girer. Bütün bu sorular, bir uyuşmazlık doğduğunda bir avukatın belgeye ve koşullara bakarak değerlendireceği sorulardır.

Senin işinde

Şirketinin müşterilere ve bayilere gönderdiği bütün fiyat belgelerini topla: fiyat listeleri, kataloglar, fuar broşürleri, internet sayfaları, ön fiyatlar ve teklifler. Her birinin karşısına bir soru yaz: bu belge kabul edildiğinde biz bağlanmak istiyor muyuz? Cevabı «evet» olan belgeler, örneğin bağlayıcı teklifler, açık bir geçerlilik tarihi taşısın. Cevabı «hayır» olan belgeler, örneğin genel fiyat listeleri ve ön fiyatlar, bunu okuyanın ilk bakışta göreceği yerde, sade bir cümleyle söylesin: belgenin bilgi amaçlı olduğunu ve siparişin nasıl kesinleşeceğini. Çekince cümlesini hukuk danışmanınla bir kez yaz ve bütün belgelerde aynı biçimde kullan. Son sayfanın dibindeki küçük satırları gözden geçir; neyin değişebileceğini söylemeyen bir «fiyatlar değişebilir» cümlesi, aradığın korumayı sağlamayabilir. Kapsamı belli, fiyatı hesaplanmış işlerde ise çekince yazmaktan kaçın; müşteriye süreli ve bağlayıcı bir teklif ver. Fiyat listesi değiştiğinde eski listeyi geri çağır ve yenisini hangi tarihten itibaren geçerli olduğunu yazarak gönder.

Kendin dene

Aklında kalsın

Borçlar hukukunun başlangıç noktası açık: fiyatı gösterilerek mal sergilenmesi ya da tarife, fiyat listesi ve benzerlerinin gönderilmesi, aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça öneri sayılır. Önerisiyle bağlı olmama hakkını açıkça saklı tutan ya da bağlanma niyetinin olmadığı işin niteliğinden anlaşılan öneren ise önerisiyle bağlı olmaz. Bir listenin öneri olmadığını göstermek onu gönderenin işidir; çekince ifadesi, okuyanın ilk bakışta göreceği yerde ve neyin nasıl kesinleşeceğini söyleyen sade bir cümleyle yazılır. Bağlayıcı olmayan bir fiyat, kapsamı henüz belli olmayan işlerde işe yarar; kapsamı belli bir işte müşteriye bağlayıcı ve süreli bir teklif vermek, teklifin değerini korur.

Sonraki derse köprü

Defne'nin ön fiyatı, kapsam görüşmesinden önce gitti; bağlayıcı teklif ancak o görüşmeden sonra yazılabildi. M01-D04, teklifin satış sürecinde keşiften ve sunumdan sonra gelen yerini ve keşif yapılmadan yazılan bir teklifin neden çoğu zaman yalnızca bir fiyat karşılaştırmasına dönüştüğünü işliyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Borçlar Kanunu, bir fiyat listesinin gönderilmesini nasıl değerlendiriyor?

• A) Hiçbir durumda öneri sayılmaz.
• B) Yalnızca imzalıysa öneri sayılır.
• C) Aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça öneri sayılır.
• D) Yalnızca tüketicilere gönderildiğinde öneri sayılır.

Cevap: C. Kanunun sekizinci maddesinin ikinci fıkrası tarife, fiyat listesi ve benzerlerinin gönderilmesini, aksi açıkça ve kolaylıkla anlaşılmadıkça öneri sayıyor.

Soru 2 · Uygulama

Bir üretici, yıllık bayi fiyat listesinin öneri olarak değerlendirilmesini istemiyor. Kanuna ve meslek pratiğine göre en uygun adım hangisidir?

• A) Listenin son sayfasının dibine küçük harflerle «fiyatlar değişebilir» yazmak.
• B) Listenin ilk sayfasına, fiyat tablosunun hemen yanına, listenin bilgi amaçlı olduğunu ve siparişin yazılı onayla kesinleşeceğini söyleyen sade bir cümle koymak.
• C) Listeyi yalnızca sözlü olarak paylaşmak.
• D) Hiçbir şey yazmamak; liste zaten öneri sayılmaz.

Cevap: B. Kanun listenin öneri olmadığının açıkça ve kolaylıkla anlaşılmasını arıyor; çekince okuyanın ilk bakışta göreceği yerde ve neyin nasıl kesinleşeceğini söyleyerek yazılır.

Soru 3 · Tuzak

Bir danışman, «bütün tekliflerimize "bu teklif bağlayıcı değildir" yazalım; kaybedecek bir şeyimiz yok» diyor. Bu öneri neyi hesaba katmıyor?

• A) Kanun böyle bir cümleyi yasaklar.
• B) Bağlayıcı olmayan bir teklif hiçbir durumda kullanılamaz.
• C) Böyle bir cümle teklifi otomatik olarak süreli yapar.
• D) Bağlayıcı olmayan bir teklif müşterinin bütçe yapmasına ve rakip tekliflerle karşılaştırmasına sağlam bir dayanak olmaz; kapsamı belli işlerde teklifin değerini düşürür.

Cevap: D. Kanun bağlı olmama hakkını saklı tutanın bağlanmayacağını söylüyor; ama bu çekince teklifin müşteri gözündeki değerini de azaltır ve en çok kapsamı henüz belli olmayan ön fiyatlarda işe yarar.

Soru 4 · Senaryo

Bir yazılım şirketinin internet sitesinde, küçük işletmelerin kendi kaydını yapıp kartla ödediği aylık abonelik ücretleri yayımlanıyor. Şirket bu sayfanın öneri gibi çalışmasını istiyor. Ne yapmalıdır?

• A) Sayfayı olduğu gibi bırakıp büyük işler için ayrıca yazılı teklif vermeyi belirtmelidir.
• B) Sayfaya «bu fiyatlar bağlayıcı değildir» yazmalıdır.
• C) Fiyatları sayfadan kaldırmalıdır.
• D) Her kayıttan sonra müşteriyi arayıp fiyatı yeniden pazarlık etmelidir.

Cevap: A. Bu sayfada amaç, müşteri kaydolup ödediğinde sözleşmenin kurulması; çekince bu amaca ters düşer. Kapsamı farklı büyük işler için ise ayrı ve yazılı bir teklif yolu belirtilir.