İçeriğe geç

M01-D03

Ekranda nasıl okuyoruz

İnsanların ekranda metni baştan sona okumak yerine taradığını gösteren çalışmaları ve kısa, taranabilir metnin etkisini anlatır.

İçerik Tasarımı ve UX Yazarlığı Akademisi — M01, Arayüzde kelime · 1.975 kelime · 8 örnek durum · 5 kanıt kartı · ≈ 9 dk okuma · 13 dk dinleme

Dayanak: Araştırma bulgusu: Morkes ve Nielsen (1997), Concise, SCANNABLE, and Objective (Nielsen Norman Group raporu)

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

İnsanların çoğu ekranda sözcük sözcük okumaz, tarar. Kısa, taranabilir ve nesnel yazılmış metin ölçülebilir fark yaratır. F deseni düzenlenmemiş bir metnin sonucudur ve önlenebilir. Okurlar başlıkları tarar, rakam arar, telefonda kaydırırken bir noktaya bakar, aynı sözcükle başlayan satırları atlar; ilgilendiklerinde ise her şeyi okur. En önemlisini başa koy, ayırt edici sözcüğü öne al, okurun niyetine göre uzunluk seç.

Açılış sahnesi

Deniz, Yeşerti'nin yeni sürümünü ilk kez bir yabancıya veriyor: stüdyonun alt katındaki kafede çalışan, balkonunda domates yetiştiren bir garson. Deniz arkasında duruyor ve izliyor. Garson kurulum ekranını açıyor, gözleri ekranın sol üstünden başlıyor, büyük başlıkta bir an duruyor, sonra doğrudan düğmeye iniyor. Deniz'in iki gün uğraşarak yazdığı üç paragraf, ekranın ortasında, okunmadan geçiliyor.

Garson cihazı eşleştirmeyi başarıyor ama bir adımı atlıyor: saksının boyunu girmeyi. O bilgi üçüncü paragrafın son cümlesindeydi.

Deniz yukarı çıkınca Selin'e kızgın bir sesle anlatıyor. Selin gülümsüyor. «Garson hiçbir hata yapmadı» diyor. «Neredeyse herkes böyle okur. Soru şu: biz o üç paragrafı neden yazdık?»

Bu derste ne olacak

İnsanların ekranda metni nasıl okuduğuna dair üç çalışmayı okuyacağız. Biri, ekranda okuma üzerine yapılmış ilk ölçümlerden: aynı bilginin beş farklı yazımla sunulduğu bir sitede kullanılabilirliğin nasıl değiştiği. Biri, kullanıcıların çoğunun sayfayı sözcük sözcük okumadığını gösteren bir gözlem. Üçüncüsü, göz izleme çalışmalarında görülen F biçimli tarama deseninin ne olduğu, ne zaman ortaya çıktığı ve onun dışında hangi tarama desenlerinin bulunduğu. Yeşerti'nin kurulum ekranında, Sırlı Avlu'nun ürün açıklamasında ve belediyenin duyurularında sekiz durumda bu bulguları sınayacağız. Sonunda bir ürün açıklamasını kısaltıp kısaltılmış metnin ilk metne oranını hesaplayacağız.

Kanıt ne diyor

Sahada

Yaygın yanlış«Kullanıcılar okumuyorsa metne emek vermek gereksizdir.»
Doğrusu

Kullanıcılar okumaz değil, tarar. Taramayı kolaylaştıran ara başlık, kısa paragraf, ön plandaki anahtar sözcük ve sonuçla başlayan düzen, Morkes ve Nielsen'in çalışmasında ölçülebilir fark yarattı.

Yaygın yanlış«F deseni iyi bir tasarım hedefidir; önemli şeyi sol üste koy, gerisi önemli değil.»
Doğrusu

Pernice'e göre F deseni düzenlenmemiş metnin sonucu ve kullanıcılar ile işletmeler için olumsuzdur; iyi tasarım onu önleyebilir.

Yaygın yanlış«Her metin en kısa hâline indirilmelidir.»
Doğrusu

Bağlılık deseninde ilgili okur sayfadaki hemen her şeyi okur. Bakım rehberi gibi okurun öğrenmek istediği içerik uzun kalabilir; asıl iş onu taranabilir düzenlemektir.

Gri alan

Bu derste aktardığımız sayıların çoğu doksanlı yılların masaüstü web sitelerinden geliyor; o yıllardan bu yana ekranlar, cihazlar ve okuma alışkanlıkları değişti. F deseni yazısı 2017'de bulguları yeniden ele alıp telefonlarda da geçerli olduğunu söylüyor, ama okuma desenlerinin bugün ne sıklıkla görüldüğüne dair sayılar vermiyor. Morkes ve Nielsen'in katılımcıları büyük ölçüde teknik kullanıcılardı ve çalışma İngilizce metinlerle yapıldı; Türkçede ekleşik yapının ve uzun sözcüklerin taramayı nasıl değiştirdiğine dair bir ölçüme rastlamadık; bu konuda Türkçe için bir kanıt boşluğu var. Nielsen'in yüzde 79'luk taramacı oranının hangi örneklemden çıktığını özette göremedik. Tanıtım dilinin her zaman güveni düşürdüğü genellemesi tartışmaya açık ve bir markanın sesiyle çatışabilir; Sırlı Avlu'nun sıcaklığını koruma kararı ekibin tercihi. Ten tonunun bir okurun sayfayı kendine ait hissetmesini etkileyip etkilemediği bizim sorduğumuz bir soru; bulgu değil.

Senin işinde

Bir metni yazarken okurun onu tarayacağını varsay ve taramayı kolaylaştır: açıklayıcı ara başlıklar, kısa paragraflar, paragraf başına bir fikir, madde işaretli listeler, rakamla yazılmış sayılar. En önemli bilgiyi başa koy; gerekçeyi ve ayrıntıyı arkaya bırak. Her satırın ve paragrafın ilk birkaç sözcüğüne ayırt edici bilgiyi yerleştir; bir listede satırlar aynı sözcükle başlıyorsa o sözcüğü başlığa çıkar. Okurun aradığı rakamları, süreleri ve tarihleri metnin içinde saklama; göz önüne çıkar. Tanıtım dilinden kaçın, ama bir markanın sesi varsa onu bilgiden sonra, ayrı bir yerde koru. Metni kısaltırken okurun niyetine bak: hızlı bir iş için gelen okura kısa, öğrenmeye gelen okura uzun ama düzenli metin. Telefonda kaydırarak okunan sayfalarda önemli uyarıları paragrafın dışına, kendi kutusuna al. Bir okuma sınaması yapacaksan katılımcıları gerçek okurlarının çeşitliliğinden seç ve onları izle; ne okuduklarını sormakla yetinme.

Kendin dene

Aklında kalsın

İnsanların çoğu ekranda sözcük sözcük okumaz, tarar. Kısa, taranabilir ve nesnel yazılmış metin ölçülebilir fark yaratır. F deseni düzenlenmemiş bir metnin sonucudur ve önlenebilir. Okurlar başlıkları tarar, rakam arar, telefonda kaydırırken bir noktaya bakar, aynı sözcükle başlayan satırları atlar; ilgilendiklerinde ise her şeyi okur. En önemlisini başa koy, ayırt edici sözcüğü öne al, okurun niyetine göre uzunluk seç.

Sonraki derse köprü

Yeşerti'nin kurulum ekranı yeniden düzenlendi. Deniz şimdi bütün uygulamanın metinlerini bir tabloya döküyor ve şaşırıyor: dört yüze yakın metin parçası var. Bazıları düğme, bazıları bir kutunun üstündeki ad, bazıları bir yardım cümlesi, bazıları bir hata. Hepsini aynı biçimde yazmış. Selin tabloya bir sütun ekliyor: «Bu metnin türü ne?» M01-D04 eylem metni, etiket, yardım metni, durum ve hata mesajı türlerini ve bu türlerin ne işe yaradığını açıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Morkes ve Nielsen'in ölçüm çalışmasında üç yazım değişikliğini birleştiren sürümün kullanılabilirliği denetim sürümüne göre ne kadar yüksek çıktı?

  • A) Yüzde 27 kadar
  • B) Yüzde 58 kadar
  • C) Yüzde 124
  • D) Yüzde 47 kadar

Cevap: C. Kısa, taranabilir ve nesnel yazımı birleştiren sürümde ölçülen kullanılabilirlik yüzde 124 daha yüksekti. Yüzde 58 yalnız kısa sürümün, yüzde 47 yalnız taranabilir sürümün, yüzde 27 yalnız nesnel sürümün farkıdır.

Soru 2 · Hesap

Bir ürün açıklaması 236 sözcükten 112 sözcüğe kısaltılıyor. Yeni metin ilk metnin yaklaşık yüzde kaçıdır?

  • A) Yaklaşık yüzde 52,5
  • B) Yüzde 47,5
  • C) Yaklaşık yüzde 124
  • D) Yüzde 211 kadar

Cevap: B. 112 bölü 236, yaklaşık 0,475. Yüzde 52,5, kısaltılan kısmın oranıdır. Yüzde 124, sözcük farkını yüzde sanmaktır. Yüzde 211, bölmeyi ters yapmaktır.

Soru 3 · Tuzak

Bir ekip «Kullanıcılar F deseninde okuyor; o hâlde önemli şeyleri sol üste koyalım, gerisini düşünmeyelim» diyor. Pernice'in yazısına göre sorun nedir?

  • A) Kullanıcılar sağdan sola okur.
  • B) F deseni yalnız telefonda görülür.
  • C) F deseni yalnız haber sitelerinde görülür.
  • D) F deseni önlenmesi gereken bir sonuçtur.

Cevap: D. Yazıya göre F deseni ara başlık ve düzenleme olmayan metinlerde ortaya çıkar, kullanıcılar ve işletmeler için olumsuzdur ve iyi tasarımla önlenebilir. Desen telefonda da masaüstünde de görülür.

Soru 4 · Kavram

Bir listedeki bütün satırlar «Bildirim» sözcüğüyle başlıyor. Okurun bu ilk sözcükleri bilerek atlamasına ne ad verilir?

  • A) Atlama
  • B) Benekli desen
  • C) Bağlılık deseni
  • D) İşaretleme deseni

Cevap: A. Pernice'e göre atlama deseninde listedeki satırlar aynı sözcükle başlıyorsa okur bu ilk sözcükleri bilerek atlar. Benekli desen belirli bir şeyi aramak, bağlılık deseni her şeyi okumak, işaretleme deseni gözü sabit tutup kaydırmaktır.

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?