İçeriğe geç

M01-D02

Yazmak tasarlamaktır

Arayüz metnini tasarımın sonunda doldurulan bir boşluk değil, baştan birlikte tasarlanan bir malzeme olarak görmeyi açıklar.

İçerik Tasarımı ve UX Yazarlığı Akademisi — M01, Arayüzde kelime · 1.865 kelime · 8 örnek durum · 5 kanıt kartı · ≈ 8 dk okuma · 12 dk dinleme

Dayanak: Meslek kaynağı: Metts ve Welfle, Writing Is Designing (2020)

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Kelime ekranın ilk çizgisiyle birlikte yazılır; düğmenin eni, açıklamanın yeri ve akışın uzunluğu ona bağlıdır. Yer tutucu satır gerçek metnin uzunluğunu bilmez; Türkçe eklerle uzar. Arayüzü açıklamak zorunda kalıyorsan önce arayüzü düzelt. Talimatı zaman sırasıyla yaz, konumla değil; gerekli bilgiyi kararın önüne koy. Kısa ve doğrudan yaz, ama açıklık gerekiyorsa kısalıktan vazgeç. Tasarımı gerçekçi içerikle, gerçek adlarla ve çeşitli insanlarla sına.

Açılış sahnesi

Arda Yeşerti'nin yeni sürümünün ekranlarını bitirmiş; Emre'nin takvimine göre yarın geliştirmeye geçiyorlar. Ekranlar özenli: yumuşak yeşiller, yuvarlak köşeler, bir saksı çizimi. Bütün düğmelerde ve kutularda aynı Latince satır var: «Lorem ipsum dolor.»

Selin bir düğmenin üstüne gelip Arda'ya soruyor: «Burada ne yazacak?» Arda omuz silkiyor: «Takvimde metin için bir gün ayrılmış, son gün.»

Selin düğmeye «Hatırlatıcıyı ertele» yazıyor. Yazı düğmeye sığmıyor, ikinci satıra kayıyor ve düğme yanındakinden yüksek görünüyor. «Düğmenin genişliğine metin yazılmadan karar verilmiş» diyor Selin. «Yani metin aslında çoktan yazılmış: on yedi harf.»

Bu derste ne olacak

Kelimenin bir ekranın ölçüsünü, sırasını ve adım sayısını nasıl belirlediğini tartışacağız. Bu fikri kitaplaştıran iki yazarın kitabından açık yayımlanmış bir bölümü okuyacağız: metnin sırası, yerleşimi ve bir talimatın nasıl kurulduğu bir tasarım kararı. Bir kamu hizmetinin arayüz metni rehberini de okuyacağız: arayüzü açıklamak zorunda kalıyorsak arayüzde bir sorun var; uzun bir koşul listesi yerine sorular sormak; kısa ve doğrudan yazmak. Yeşerti'nin ekranlarında, belediyenin başvuru sayfasında ve Sırlı Avlu'nun ödeme adımında sekiz durumda metni tasarımla birlikte ele alacağız. Sonunda bir yer tutucu satırla gerçek Türkçe metnin uzunluğunu karşılaştıracağız.

Kanıt ne diyor

Sahada

Yaygın yanlış«Metin tasarım bittikten sonra yazılır.»
Doğrusu

Düğmenin genişliği, açıklamanın yeri ve bir akışın kaç adım olduğu metni etkiler; metin de bunları etkiler. Son gün yazılan metin çoğu zaman tasarımı geri döndürür.

Yaygın yanlış«Arayüz zor anlaşılıyorsa daha çok açıklama eklemek gerekir.»
Doğrusu

Rehbere göre arayüzü açıklamak zorunda kalmak bir şeylerin ters gittiğinin işaretidir; önce arayüzü düzeltmek gerekir.

Yaygın yanlış«Talimat ekrandaki konumu söylemelidir, okur böylece kolay bulur.»
Doğrusu

Konum cihaza göre değişir ve ekran okuyucu konumu göremez. Zaman sırasına göre yazılan bir talimat, «Sonra Tamam'ı seçin», her ekranda ve her araçla aynı anlamı taşır.

Gri alan

«Yazmak tasarlamaktır» fikrinin ekiplerde ne kadar uygulandığı belirsiz; pek çok ekipte metin hâlâ son aşamada yazılıyor ve bunun ürün başarısına etkisini sayıyla gösteren bir araştırmaya rastlamadık. Kısalık ile açıklık arasında gerçek bir gerilim var: kamu rehberi az metinle başlamayı, kitap ise gerektiğinde açıklık için kısalıktan vazgeçmeyi öneriyor; ikisi çelişmiyor ama hangisinin ağır basacağı duruma göre değişiyor. Teşekkür ve sıcaklık bir markanın sesi için önemli olabilir; kamu rehberinin önerdiği sadelik her ürüne aynı biçimde uymayabilir ve bu bir ton tercihi. Türkçenin ekleşik yapısının arayüz metnini ne kadar uzattığını genel olarak ölçen bir çalışma okumadık; derste yalnız tek bir düğmenin karakter sayısını karşılaştırdık. Kitaptaki okuma hızı sayılarını aktarmadık, çünkü bölümde kaynaklarını göremedik. Kitabın tamamını okuyamadık.

Senin işinde

Metni takvimin son gününe bırakma; her ekran çizilirken o ekranın ne söyleyeceğini de ilk hâliyle yaz. Tasarım dosyalarında Latince yer tutucu yerine gerçekçi Türkçe metin kullan; düğme ve kutuları Türkçenin en uzun olası metniyle, Türkçe karakterlerle ve uzun, çok parçalı adlarla sına. Kişi görselleri gerekiyorsa tek tip siluetler yerine ten rengi, yaşı ve görünüşü birbirinden ayrılan insanların fotoğraflarıyla dene; kırpmanın ve çerçevenin her yüzde çalıştığına bak. Bir ekranı açıklamak için paragraf yazmaya başladığında dur ve ekranı değiştirmeyi düşün. Uzun koşul listelerini sorulara çevir. Talimatları konum ve renkle değil, zaman sırasıyla yaz ve düğmenin adını talimatla aynı tut. Bir karar için gerekli bilgiyi kararın önüne koy. Önemli kelimeyi başa al, gereksiz «lütfen», «şimdi» ve tekrarları at; ama markanın sesine ait bir sıcaklık varsa bunu bir ton kararı olarak bilinçli koru. Tasarımcı ve yazar aynı masada karar versin.

Kendin dene

Aklında kalsın

Kelime ekranın ilk çizgisiyle birlikte yazılır; düğmenin eni, açıklamanın yeri ve akışın uzunluğu ona bağlıdır. Yer tutucu satır gerçek metnin uzunluğunu bilmez; Türkçe eklerle uzar. Arayüzü açıklamak zorunda kalıyorsan önce arayüzü düzelt. Talimatı zaman sırasıyla yaz, konumla değil; gerekli bilgiyi kararın önüne koy. Kısa ve doğrudan yaz, ama açıklık gerekiyorsa kısalıktan vazgeç. Tasarımı gerçekçi içerikle, gerçek adlarla ve çeşitli insanlarla sına.

Sonraki derse köprü

Yeşerti'nin yeni ekranlarına gerçek metinler yazıldı. Deniz uygulamayı gerçek bir kullanıcıya veriyor ve arkasından izliyor. Kullanıcı hiçbir paragrafı okumuyor: gözü ekranın sol üst köşesine gidiyor, sonra bir başlığa, sonra bir düğmeye. Deniz bunu kendi yazdığı metinlere bir hakaret gibi algılıyor. Selin bunun bir kural dışılık olmadığını, insanların ekranda zaten böyle okuduğunu söylüyor. M01-D03 insanların ekranda metni baştan sona okumak yerine nasıl taradığını ve kısa, taranabilir metnin etkisini gösteren çalışmaları açıyor.

Kendini sına

Soru 1 · Kavram

Kamu rehberine göre bir arayüzün nasıl çalıştığını açıklamak zorunda kalmak neyin işaretidir?

  • A) Metnin çok kısa olduğunun
  • B) Arayüzde bir sorun olduğunun
  • C) Kullanıcının dikkatsiz olduğunun
  • D) Yardım sayfasının eksik olduğunun

Cevap: B. Rehbere göre arayüzü açıklamak zorunda kalmak bir şeylerin ters gittiğinin işaretidir; önce arayüzü açıklama gerektirmeyecek biçimde düzeltmek gerekir. Daha çok metin ya da bir yardım sayfası sorunu çözmez.

Soru 2 · Hesap

Bir düğme 17 karakterlik bir yer tutucu için çizilmiş; gerçek metin 28 karakter. Gerçek metin yer tutucudan yaklaşık yüzde kaç daha uzundur?

  • A) Yüzde 39 kadar
  • B) Yüzde 11 kadar
  • C) Yüzde 65
  • D) Yüzde 165 kadar

Cevap: C. 28 bölü 17, yaklaşık 1,65; yani yaklaşık yüzde 65 daha uzun. Yüzde 39, farkı 28'e bölmektir. Yüzde 11, karakter farkını doğrudan yüzde sanmaktır. Yüzde 165, oranın kendisini fark sanmaktır.

Soru 3 · Tuzak

Bir ekip ödeme ekranına «Onaylamak için aşağıdaki yeşil düğmeye tıklayın» yazıyor. Sorun nedir?

  • A) Konuma ve renge dayanıyor.
  • B) Ödeme ekranında talimat olmamalıdır.
  • C) Yeşil renk onay için kullanılamaz.
  • D) Talimat çok kısa yazılmıştır.

Cevap: A. Konum cihaza göre değişir, renk her okur için aynı anlamı taşımaz ve ekran okuyucu konumu göremez. Metts ve Welfle talimatı zaman sırasıyla yazmayı öneriyor: «Bilgilerinizi kontrol edin, sonra Siparişi onayla'yı seçin.»

Soru 4 · Kavram

Metts ve Welfle'ye göre parola kuralları gibi bir karar için gerekli bilgi nereye yerleştirilmelidir?

  • A) Metin alanının hemen altına
  • B) Ayrı bir yardım sayfasına
  • C) Ekranın en sonuna, düğmeden sonra
  • D) Metin alanından ve düğmeden önce

Cevap: D. Çoğu ekran okuyucu bilgiyi soldan sağa ve yukarıdan aşağı okur; karar ya da eylem için gerekli bilgi eylemden önce gelmezse okur ona ancak işi yaptıktan sonra ulaşır.

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?