İçeriğe geç

Astroloji · Tarih

Gök ve Saray: İslam Dünyasında ve Osmanlı’da Astroloji Akademisi

Sasani aktarımından Ebû Ma’şer ve Bîrûnî’ye, Semerkant’tan müneccimbaşılığa: ilm-i ahkâmın tarihi, itirazları ve Osmanlı Türkçesi yazmaları.

ders programda
45
modül
7

Bu bölüm astrolojiyi zanaatı, tarihi, araştırması ve hukukuyla anlatır. Yorum kuralları geleneklerin kurallarıdır; bölüm bir öngörünün doğru çıkacağını iddia etmez. Sağlık, hukuk, para ve güvenlik kararlarınızı bir hekime, avukata ya da ilgili uzmana danışarak verin.

Ortak temel

Bu akademi haritanın alfabesini (gezegen, burç, ev, açı), ortak zanaat temelini (sekt, onurlar, terimler, kabul, lotlar), kanıt ve gelenek kartlarının nasıl okunduğunu yeniden anlatmaz; bunlar bölümün çatısında. Bir kavram ilk geçtiği yerde oradaki dersin koduyla anılır.

Astrolojiye Giriş: Gök, Harita, Gelenek Akademisi

Program

ders metinleri programda

Tarih

İlm-i ahkâm-ı nücûm Sasani mirasından Osmanlı sarayına nasıl taşındı; kim savundu, kim reddetti, hangi kurumlarda yaşadı?

Dönem belgesi kendi diliyle okunur. Astroloğun iddiası «Gelenek ne diyor» etiketiyle durur ve bugünkü bulguya karıştırılmaz; geçmiş bugünün ölçüsüyle alaya alınmaz.

  1. Modül 1

    Aktarım: Sasani mirasından Bağdat’a

    5 ders

    İlm-i ahkâm İslam dünyasına hazır bir miras olarak girdi: Sasani okulları, Hermes’e atfedilen kitaplar, Hint zîcleri ve Batlamyus. Modül bu dört kolu, onları taşıyan kişiler ve kurumlarla birlikte tarihsel belgeden izler.

    1. Cündişâpûr ve Beytülhikme: Sasani mirasından tercümeyeCündişâpûr okulundan Beytülhikme’ye uzanan tercüme hattını iki TDV maddesinden aktarır ve astronomi ile astrolojinin bu hatta nasıl birlikte taşındığını gösterir.Programda
    2. Hermes’e atfedilen kitaplar ve astrolojiHermes figürünün İslam kaynaklarındaki yerini ve Ebû Ma’şer’in Hermes’e atfedilen kitaplara başvurmasını ansiklopedi maddesinden aktarır.Programda
    3. Bağdat’ın kuruluşu ve seçilmiş saatHalife Mansûr’un 145/762’de Bağdat’ın kuruluşunda Nevbaht, Mâşâallah ve Fezârî gibi astrologlara başvurmasını iki maddeden aktarır ve seçilmiş saatin saraydaki işlevini açıklar.Programda
    4. Sind-Hind’den Bîrûnî’nin Hindistan’ına: Hint aktarımıZîcü’s-Sind-Hind’in 771/773’te Bağdat’a gelişinden Bîrûnî’nin Hindistan kitabına uzanan Hint aktarımını iki duraktan aktarır ve Hint malzemesinin ayrıntısını Hint akademisine bırakır.Programda
    5. Batlamyus Arapçada: Mecistî ve el-Makâlâtü’l-erbaaBatlamyus’un astronomi kitabı Mecistî ile astroloji kitabı el-Makâlâtü’l-erbaa’nın (Tetrabiblos) Arapçadaki adlarını ve işlevlerini karşılaştırır.Programda
  2. Modül 2

    Klasik çağın ustaları

    7 ders

    IX–X. yüzyıl Bağdat’ı ve Halep’i ahkâmın kurucu yazarlarını yetiştirdi. Modül her birini kendi metninden ya da ansiklopedi maddesinden okur ve savunma ile meşruiyet tartışmasını ilk ağızdan izler.

    1. Mâşâallah: Basralı astrolog ve Latince ikinci hayatıMâşâallah’ın eserlerini, Latinceye çevrilmiş olanlarını ve Orta Çağ Avrupası’na etkisini TDV maddesinden ve bir Latince baskıdan aktarır.Programda
    2. Ebû Ma’şer: hadis talebesinden astrologaEbû Ma’şer’in Belh’ten Bağdat’a gelişini, hadisle geçen yıllarını ve astrolojiye yönelişini TDV maddesinden aktarır ve başlıca eserlerini sıralar.Programda
    3. Ebû Ma’şer’in savunması: el-Medhalü’l-kebîr’in ilk makalesiel-Medhalü’l-kebîr’in ilk makalesindeki altı faslın konularını sıralar ve beşinci fasılda ahkâmı reddedenlere verilen cevapların türlerini ayırt eder.Programda
    4. Ebû Ma’şer’e göre Ay ve med-cezirEbû Ma’şer’in Ay’ın med-cezire etkisini ahkâmın meşruiyetine kanıt olarak kullanmasını üçüncü makaleden aktarır ve bu gözlemle astrolojik hüküm arasındaki farkı tartışır.Programda
    5. Kindî’ye göre felek: yakın ve mecazi fâilKindî’nin feleği ay altı âlemdeki oluşun yakın ve mecazi fâili sayan görüşünü TDV maddesinden aktarır ve Bîrûnî’nin Kindî’ye yaptığı atıfla karşılaştırır.Programda
    6. Kabîsî: Seyfüddevle’ye sunulan bir medhalKabîsî’nin el-Medhal’i Seyfüddevle’ye sunuşunu ve kitabın beş faslının konularını Arapça metinden aktarır.Programda
    7. İhvân-ı Safâ’da astrolojinin meşruluğuİhvân-ı Safâ’nın kozmolojisinde astrolojiye verilen yeri ve meşruluk tartışmasındaki tutumlarını Aydın’ın makalesinden aktarır.Programda
  3. Modül 3

    Bîrûnî: uzman ve şüpheci

    6 ders

    Bîrûnî astrolojinin tekniğini en iyi bilenlerden biriydi ve onun en sert eleştirmenlerinden de biriydi. Modül Tefhîm ve el-Âsârü’l-bâkıye’den bu iki yüzü birlikte okur.

    1. Bîrûnî’nin hayatı ve astrolojiye tutumuBîrûnî’nin hayatını ve eserlerini TDV maddesinden aktarır ve maddenin onun astroloji karşısındaki ikili tutumuna dair söylediklerini özetler.Programda
    2. Kitâbü’t-Tefhîm: 1029’da tamamlanan bir başlangıç kitabıTefhîm’in 420/1029’da tamamlandığını aktarır ve astroloji kısmının başlıca bölümlerini Wright çevirisinin § numaralarıyla sıralar.Programda
    3. el-Âsârü’l-bâkıye: milletlerin takvimleri ve Nevruzel-Âsârü’l-bâkıye’nin konusunu TDV maddesinden aktarır ve Bîrûnî’nin takvimler arasında Nevruz’u nasıl konumladığını Sachau çevirisinden gösterir.Programda
    4. Tufanın tarihi ve kıranlarBîrûnî’nin aktardığı, astrologların Tufan tarihini Satürn-Jüpiter kavuşumlarından düzeltme girişimini ve Ebû Ma’şer’in tarihlendirmesini Sachau çevirisinden aktarır.Programda
    5. el-Kānûnü’l-Mes’ûdî ve zîc geleneğiel-Kānûnü’l-Mes’ûdî’nin içeriğini ve zîc geleneğindeki yerini TDV maddesinden aktarır.Programda
    6. Bîrûnî’nin şüpheciliği: keyfî yöntem ve sınırBîrûnî’nin astrologların yöntemini keyfî bulduğu yerleri ve ahkâmın kehanete dönüştüğü sınırı çizdiği pasajı Chronology ve Tefhîm’den alıntılar.Programda
  4. Modül 4

    Zîcler ve rasathaneler

    8 ders

    İslam dünyasında astronomi (ilm-i hey’et) ile astroloji (ilm-i ahkâm) ayrı adlar taşıdı ama aynı kişilerin elinde, aynı tablolarla yürüdü. Modül zîcleri ve rasathaneleri bu ortak zeminde okur.

    1. İlm-i felek ve ilm-i ahkâm-ı nücûmİlm-i felek ile ilm-i ahkâm-ı nücûmun konularını iki TDV maddesinden karşılaştırır ve iki terimin Osmanlı öncesi kullanımdaki örtüşmesini gösterir.Programda
    2. Zîc nedir: İbn Haldun’un tarifiİbn Haldun’un zîc tarifini ve zîcin ta’dîl ile takvîm işlemlerini Slane çevirisinden aktarır ve TDV maddesindeki tanımla karşılaştırır.Programda
    3. Kûşyâr b. LebbânKûşyâr b. Lebbân’ın astronomi ve astroloji eserlerini TDV maddesinden aktarır.Programda
    4. Merâga ve Zîc-i İlhânîNasîrüddin Tûsî’nin Merâga Rasathanesi’ni ve Zîc-i İlhânî’nin içeriğini iki TDV maddesinden aktarır.Programda
    5. Uluğ Bey ve Semerkant RasathanesiSemerkant Rasathanesi’nin 1420’li yıllardaki kuruluşunu ve kadrosunu iki TDV maddesinden aktarır.Programda
    6. Zîc-i Uluğ Bey’in dördüncü kitabıZîc-i Uluğ Bey’in dördüncü kitabının astrolojik konularını Sédillot çevirisinden sıralar ve Sédillot’nun bu kısmı nasıl nitelediğini aktarır.Programda
    7. Kadızâde ve Ali Kuşçu: Semerkant’tan İstanbul’aKadızâde-i Rûmî ve Ali Kuşçu’nun Semerkant’tan İstanbul’a uzanan yolunu iki TDV maddesinden aktarır.Programda
    8. Takıyyüddin’in rasathanesi ve 1580’deki yıkımıİstanbul Rasathanesi’nin 22 Ocak 1580’de yıkılışını TDV maddesinden aktarır ve kaynaklardaki gerekçeleri tek nedene indirgemeden karşılaştırır.Programda
  5. Modül 5

    İtiraz ve meşruiyet

    5 ders

    Ahkâm İslam dünyasında hiçbir zaman tartışmasız olmadı. Modül kavram ayrımlarından kelâmcıların, İbn Kayyim’in ve İbn Haldun’un reddiyelerine kadar itirazı kendi metninden okur.

    1. Kâhin, arrâf, müneccimKâhin, arrâf ve müneccim kavramlarının İslam kaynaklarındaki tanımlarını iki TDV maddesinden ayırt eder.Programda
    2. Mâtürîdî kelâmcıların itirazlarıMâtürîdî kelâm ekolünün astrolojiye yönelttiği eleştiri noktalarını Koçak’ın makalesinden sıralar.Programda
    3. İbn Kayyim’in Miftâh’taki reddiyesiİbn Kayyim’in Miftâh’taki reddiyesinden iki delili ve Ebû Ma’şer’e atfedilen sınama anekdotunu Arapça metinden aktarır.Programda
    4. İbn Haldun: astrolojinin boşluğuİbn Haldun’un Mukaddime’de astrolojiyi reddetme gerekçelerini Slane çevirisinden sıralar ve dinî, aklî ve toplumsal gerekçeleri ayırt eder.Programda
    5. Baht, uğur, nahs ve falBaht ve fal kavramlarını TDV maddelerinden tanımlar ve halk inancındaki uğur-nahs anlayışını ilm-i ahkâmın teknik diliyle karşılaştırır.Programda
  6. Modül 6

    Osmanlı müneccimbaşılığı

    8 ders

    Osmanlı sarayında müneccimbaşı takvim, imsakiye ve zâyiçe hazırlayan, eşref saati seçen bir memurdu. Modül kurumu Aydüz’ün belgeye dayalı incelemesinden ve iki müneccim-tarihçinin eserinden okur.

    1. Müneccimbaşılık: kuruluş ve kadroAydüz’ün XV. yüzyıl sonundan itibaren izlediği müneccimbaşılığın kadrosunu, maiyetini ve tespit edilen otuz yedi müneccimbaşı sayısını makaleden aktarır.Programda
    2. Takvim, imsakiye, zâyiçeMüneccimbaşının yıllık takvim, Ramazan imsakiyesi ve zâyiçe hazırlama işlerini Aydüz’den sıralar ve takvim maddesindeki müneccimbaşı takvimiyle karşılaştırır.Programda
    3. Rûznâme ve takvimhâneRûznâme türünü ve takvimhânenin işlevini iki TDV maddesinden aktarır.Programda
    4. Eşref saat: cülus, sadaret ve seferCülus, sadaret mührü teslimi ve sefer çıkışı için eşref saat seçimini Aydüz’ün aktardığı belgelerden örnekler ve törendeki işleyişi sıralar.Programda
    5. IV. Mehmed’in cülusu ve ay tutulması hatasıIV. Mehmed’in cülus yılındaki ay tutulmasının yanlış hesaplanmasının bir müneccimbaşının gözden düşüşündeki payını Aydüz’den aktarır.Programda
    6. Müneccimbaşı Ahmed Dede ve Câmiu’d-düvelMüneccimbaşı Ahmed Dede’nin hayatını ve Câmiu’d-düvel adlı umumi tarihini TDV maddesinden aktarır.Programda
    7. Vak’anüvis Naîmâ’nın ahkâm defteriVak’anüvis Naîmâ’ya ait ahkâm defterinin içeriğini ve padişaha sunulan ahkâm türünü Okudan’ın makalesinden aktarır.Programda
    8. Kurumun sonu: 1924 ve başmuvakkitlikSon müneccimbaşı Hüseyin Hilmi Efendi’nin 1924’teki ölümüyle makamın kaldırılışını ve yerine başmuvakkitliğin geçişini Aydüz’den aktarır.Programda
  7. Modül 7

    Osmanlı Türkçesinde yıldız ilmi

    6 ders

    Tâli’, sehm, hîlâc, kedhudâ, tahvîl: teknik terimler Osmanlı Türkçesi yazmalarında canlıdır. Modül sâl-i âlem risalelerinden yıldıznâme ve saatnâmelere, divan şiirine kadar yerli metinleri tanıtır.

    1. Usûl-i Ahkâm-ı Sâl-i Âlem: Müneccimbaşı Mehmed ÇelebiMüneccimbaşı Mehmed Çelebi’nin Usûl-i Ahkâm-ı Sâl-i Âlem yazmasının bölümlerini Kars ve Çelen’in tanıtımından sıralar.Programda
    2. Ahkâmü’l-Külliyye: bir tahvîl yazmasının diliAhkâmü’l-Külliyye alâ Tahvîl-i Sini’l-Âlem yazmasının dil özelliklerini ve birleşik fiillerini Kundakçı’nın incelemesinden örnekler.Programda
    3. Süleyman Dürrî’nin Câmiü’l-Kavâid’iSüleyman Dürrî’nin Câmiü’l-Kavâid ve Netâyicü’l-Fevâid adlı Osmanlıca astroloji metninin içeriğini Selçuk ve Yüksel’in incelemesinden aktarır.Programda
    4. Yıldıznâmeler ve Avanzâde’nin metniYıldıznâme türünü TDV maddesinden tanımlar ve Avanzâde Mehmed Süleyman’ın eserini Demir’in incelemesinden bu türün geç bir örneği olarak aktarır.Programda
    5. Saatnâmeler: Geredevî’nin Kitâb-ı Sâat-nâme’siSaatnâme türünün gün ve saatleri hayırlı ve hayırsız diye ayıran yapısını Geredevî’nin metni üzerinden Akalın’ın incelemesinden aktarır.Programda
    6. Divan şiirinde ilm-i tencîm ve Nazmü’l-EflâkDivan şairlerinin tencîm imgelerini Işıkhan’dan örnekler ve Karamanlı Aynî’nin Nazmü’l-Eflâk’ında burç ve Ay menzillerinin tasvirini Topal’dan aktarır.Programda

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?