İçeriğe geç

A11-M01-D03

Yeni yiyeceği tanıtmak

Bir yiyeceğin tekrar tekrar sunulmasının çocuğun kabulü üzerindeki etkisine dair deneme bulgularını okur.

Beslenme ve Diyet Bölümü — Okul Çağı ve Ergenlikte Beslenme Akademisi — A11-M01, Aile sofrası · 2.397 kelime · 17 örnek durum · 3 kanıt kartı · ≈ 11 dk okuma · 16 dk dinleme

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Bir iki kez reddedilen bir yiyecek, çocuğun onu hiç sevmeyeceği anlamına gelmiyor. Londra'daki iki kura çalışmasında daha önce sevilmeyen ya da tanınmayan bir sebzenin sekiz ile on dört gün boyunca her gün küçük bir tadım olarak sunulması, çocukların o sebzeyi sevmesini ve yediği miktarı artırdı.

Ebeveynlere yalnız bilgi ve broşür vermek aynı etkiyi göstermedi; işe yarayan, sebzenin gerçekten tattırılmasıydı. 43 makaleyi birleştiren bir meta-analize göre tekrarlı sunum ve çeşitli sebzelerle karşılaşma çocukların sebzeyi kabulünü artırıyor; ama etki küçük ve ne kadar sürdüğü belirsiz.

Tekrarlı sunum zorlamak değil: tabağa ne konacağına yetişkin, ne kadar yeneceğine çocuk karar veriyor.

Açılış sahnesi

Kahramanmaraş'ta aynı ev, iki hafta sonra. Nazlı Hanım sorumluluk paylaşımını uygulamaya başlamış: Hakan Bey artık ayrı tencere pişirmiyor, kimse Ali'nin tabağı hakkında konuşmuyor. Ama ıspanaklı yemek hâlâ tabakta kalıyor. Nazlı Hanım'ın aklında yeni bir soru var: ıspanağı her akşam tabağa koymanın bir anlamı var mı, yoksa Ali bir gün «ben bunu hiç yemem» diye tamamen mi kapanır? Komşusu Selma Hanım «Bir iki kez denedin, yemedi; zorlama, sevmiyor işte» diyor. Anaokulu öğretmeni ise veli toplantısında, çocukların bir yiyeceği sevmeden önce onu pek çok kez tatması gerektiğini söylemişti. Nazlı Hanım bu akşam Ali'nin tabağının kenarına küçük bir parça kırmızı biber koyuyor; Ali parçaya dokunuyor, kokluyor ve geri bırakıyor.

Bu ev ve o akşam kurgudur. Bir yiyeceğin tekrar tekrar tattırılmasının çocukların o yiyeceği sevmesi ve yemesi üzerindeki etkisi ise Londra'da yapılmış iki kura çalışmasına ve 43 makaleyi birleştiren bir meta-analize dayanıyor; meta-analizin tam metni, iki çalışmanın PubMed özeti okundu.

Bu derste ne olacak

Önceki derste seçici yemeyi olağan bir çocukluk özelliği olarak okumuş ve sofradaki sorumluluğu yetişkin ile çocuk arasında paylaştırmıştık. Bu derste yetişkinin elindeki en güçlü araçlardan birine bakıyoruz: tabağa neyin, kaç kez konduğu. Önce Londra'da ebeveynlerin evde uyguladığı bir denemeye geçeceğiz: çocuğun sevmediği bir sebzeyi on dört gün boyunca her gün küçük bir tadım olarak sunmak. Sonra okullarda yapılan ikinci bir denemede tekrarlı sunumun bir ödülle karşılaştırılmasını okuyacağız. Son olarak bu alandaki çalışmaları birleştiren meta-analizin ne kadar büyük ve ne kadar kalıcı bir etki bulduğunu tartacağız.

Sıfır noktası

Pek çok çocuk yeni bir yiyeceği ilk gördüğünde reddeder. Bu tepki tuhaf değil ve çoğu zaman bir kez olup biten bir şey de değil. Ama bir yiyecek tanıdıklaştıkça, yani çocuk onu görüp kokladıkça ve en önemlisi tattıkça, reddetme yumuşayabilir. Tekrarlı sunum fikri bu gözleme dayanıyor.

Bilim ne diyor

Wardle ve arkadaşları 2003'te Londra'da bir deneme yaptı. Önce iki ile altı yaş arasındaki çocuklara birkaç sebze tattırıldı ve her çocuk için en az sevdiği sebzelerden biri «hedef sebze» olarak seçildi. Sonra aileler kura ile üç gruba ayrıldı.

Bu denemenin en ilginç yanı üçüncü grup. Ebeveynlere beslenme bilgisi ve bir broşür vermek, çocuğun sebzeyi sevmesini tekrarlı sunum kadar değiştirmedi. Bilgi tek başına yetmedi; işe yarayan, sebzenin her gün çocuğun ağzına gerçekten girmesiydi.

Peki çocuğa bir ödül vermek daha mı etkili? Wardle ve arkadaşları aynı yıl Londra'daki üç ilkokulda bunu da sınadı.

Yaygın yanlış"Çocuk bir yiyeceği bir iki kez reddettiyse onu sevmiyordur; ısrar etmenin anlamı yok."
Doğrusu

Londra'daki iki kura çalışmasında çocuklara daha önce sevmedikleri ya da tanımadıkları bir sebze sekiz ile on dört gün boyunca her gün tattırıldı ve sebzeyi sevmeleri ve yedikleri miktar arttı. Burada «ısrar» zorlamak değil, yiyeceği küçük bir tadım olarak tekrar tekrar sunmak demek; çocuk ne kadar yiyeceğine kendisi karar veriyor.

Usta katmanı

İki küçük deneme umut verici; ama bu alandaki bütün çalışmalar bir araya getirildiğinde etki ne kadar büyük? Appleton ve arkadaşları 2018'de bu soruyu sordu ve 43 makaledeki 117 karşılaştırmayı bir arada inceledi.

Bu meta-analizin mesajı iki yönlü. Bir yanda tekrarlı sunum çalışıyor: sunulan sebze daha çok seviliyor ve daha çok yeniyor, birçok sebzeyle karşılaşmak yeni bir sebzeyi denemeyi de kolaylaştırıyor. Öbür yanda etki küçük ve ne kadar sürdüğü belirsiz. Tekrarlı sunum bir mucize değil; zaman içinde biriken küçük bir itme.

Yaygın yanlış"Çocuğa sebzenin yararlarını anlatırsak onu sever."
Doğrusu

Londra'daki ebeveyn denemesinde yalnız beslenme bilgisi ve broşür alan ebeveynlerin çocuklarında sebzeyi sevme, sıralama ve yenen miktarda anlamlı bir artış görülmedi; anlamlı artış yalnız sebzenin her gün tattırıldığı grupta görüldü. Bilgi değerli, ama tek başına çocuğun damak tadını değiştirmeye yetmiyor.

Yaygın yanlış"Tekrarlı sunum çocuğun bütün sebzeleri sevmesini sağlar."
Doğrusu

Appleton ve arkadaşlarının 117 karşılaştırmayı birleştiren meta-analizinde tekrarlı sunumun etkisi gerçek, ama küçüktü ve uzun dönem yararına dair kanıt sınırlıydı. Tekrarlı sunum çocuğun bir yiyeceği kabul etme olasılığını artıran küçük bir itme; bir garanti değil.

Kanıtın sınırı

Bu dersin iki denemesi de Londra'da, küçük örneklemlerle ve yalnız tek bir hedef sebzeyle yapıldı; sonuçlar girişimin hemen sonrasında ölçüldü. Okul denemesinde uygun çocukların üçte birinden fazlası için onay alınamadı; katılan çocuklar katılmayanlardan farklı olabilir. Appleton ve arkadaşlarının meta-analizi daha geniş bir tablo sunuyor, ama çalışmaların çoğu küçük ve kısa süreliydi; yazarlar tasarım, uyum ve raporlamadaki sınırlılıkları kendileri yazdı. Meta-analiz bebekleri, çocukları ve yetişkinleri bir arada içeriyor; okul çağındaki çocuklarla yapılmış karşılaştırmalar daha az. Hiçbir çalışma, tekrarlı sunumun çocuğun genel beslenmesini, kilosunu ya da sağlığını değiştirip değiştirmediğini göstermiyor. Ödülün yenen miktarı artırdığı bulgusu, ödülün uzun dönem tercihleri üzerindeki etkisini göstermiyor. Türkiye'deki ailelerde ve Türk mutfağının sebzeleriyle yapılmış bir deneme bu dersin kaynakları arasında yer almıyor.

Ne zaman uzmana

Çocuk yeni yiyeceklere karşı aşırı bir korku gösteriyor, bir yiyeceği gördüğünde ya da kokladığında öğürüyor, ağlıyor ya da paniğe kapılıyorsa, ya da kabul ettiği yiyeceklerin listesi giderek daralıyorsa bir çocuk hekimine ve gerekirse bir yeme güçlükleri uzmanına gösterilmelidir. Çocuğun büyümesi gerileme gösteriyorsa, kilo kaybediyorsa ya da bütün bir yiyecek grubunu hiç yemiyorsa da değerlendirme gerekir. Bir yiyeceği yedikten sonra döküntü, kusma, dudakta ya da yüzde şişlik görülmesi besin alerjisini düşündürebilir; böyle bir durumda o yiyeceğin tekrarlı sunumu durdurulmalı ve hekime başvurulmalıdır. Çocuk nefes almakta zorlanıyorsa bu bir acil durumdur. Bilinen bir besin alerjisi olan bir çocuğa yeni yiyecekler hekimin önerdiği biçimde tanıtılmalıdır.

Kendin dene

Aklında kalsın

Bir iki kez reddedilen bir yiyecek, çocuğun onu hiç sevmeyeceği anlamına gelmiyor. Londra'daki iki kura çalışmasında daha önce sevilmeyen ya da tanınmayan bir sebzenin sekiz ile on dört gün boyunca her gün küçük bir tadım olarak sunulması, çocukların o sebzeyi sevmesini ve yediği miktarı artırdı.

Ebeveynlere yalnız bilgi ve broşür vermek aynı etkiyi göstermedi; işe yarayan, sebzenin gerçekten tattırılmasıydı. 43 makaleyi birleştiren bir meta-analize göre tekrarlı sunum ve çeşitli sebzelerle karşılaşma çocukların sebzeyi kabulünü artırıyor; ama etki küçük ve ne kadar sürdüğü belirsiz.

Tekrarlı sunum zorlamak değil: tabağa ne konacağına yetişkin, ne kadar yeneceğine çocuk karar veriyor.

Sonraki derse köprü

Bu derste Ali'nin anaokulunda sebzesini bitirenlere çıkartma verildiğini ve meta-analizde ödüllerin yenen miktarı artırdığını gördük. Ama birçok evde ödül bir çıkartma değil, bir tatlı: «Sebzeni bitir, sonra tatlı var.» Bir sonraki ders bu cümleye bakıyor: tatlıyı ödül, sebzeyi koşul yapmak çocuğun yiyecek tercihleriyle nasıl ilişkili?

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?