Seçici yemenin olağan aralığını ve ebeveyn ile çocuk arasındaki sorumluluk paylaşımı yaklaşımını okur.
Beslenme ve Diyet Bölümü — Okul Çağı ve Ergenlikte Beslenme Akademisi — A11-M01, Aile sofrası · 2.543 kelime · 17 örnek durum · 3 kanıt kartı · ≈ 12 dk okuma · 17 dk dinleme
Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Seçici yemenin üzerinde uzlaşılmış tek bir tanımı yok; bu yüzden yaygınlık sayıları çalışmadan çalışmaya çok değişiyor. ABD'deki bir izlem çalışmasında iki ile on bir yaş arasındaki her yaşta çocukların yüzde 13 ile 22'si seçici yiyen olarak bildirildi; seçiciliğin büyüme üzerinde anlamlı bir etkisi görülmedi.
Seçici yiyenlerin yaklaşık yüzde 40'ında durum iki yıldan uzun sürdü; seçicilik çoğu zaman çocuğun kendine özgü yeme biçimini yansıtan görece kalıcı bir özellik.
Sorumluluk paylaşımında yetişkin ne, ne zaman ve nerede sorularına, çocuk ne kadar ve yiyip yemeyeceği sorularına karar veriyor. Bu yaklaşımı öğreten bir eğitim ebeveynlerin yemeye baskısını azalttı; seçiciliği azalttığı ise henüz sınanmadı.
Açılış
Açılış sahnesi
Kahramanmaraş'ta bir ev, kasım akşamı. Beş yaşındaki Ali sofrada tabağındaki ıspanaklı yemeğe bakıyor, kaşığını bırakıyor ve «Ben bunu sevmem» diyor. Annesi Nazlı Hanım iç çekiyor; Ali son bir yıldır yalnız makarna, patates kızartması, beyaz peynir, ekmek ve yoğurt yiyor. Babası Hakan Bey kalkıp ocağa gidiyor ve her akşam olduğu gibi Ali'ye ayrı bir tencerede sade makarna pişiriyor. Babaannesi Fadime Hanım «Bir kaşık ye, sonra tatlı var» diyor. Ali'nin ablası dokuz yaşındaki Zeynep ise bir şey demeden ıspanağını yiyor. Nazlı Hanım akşam yemeğinden sonra kapıyı kapatıp internette «çocuğum hiçbir şey yemiyor» diye arama yapıyor; bulduğu sayfaların yarısı onu suçluyor, yarısı korkutuyor.
Bu sofra, Nazlı Hanım ve ailesi kurgudur. Seçici yemenin ne kadar yaygın olduğu, ne kadar sürdüğü ve sofradaki sorumluluk paylaşımının ebeveyn tutumunu nasıl değiştirdiği ise üç araştırmanın PubMed özetinden ve bir besleme yaklaşımının kendi tanıtım sayfasının tam metninden alındı.
Yol haritası
Bu derste ne olacak
Akademinin açılış dersi, yetişkin önerilerinin çocuk tabağına nasıl taşınacağını konuşmuştu. Bu ders o tabağın karşısında oturan çocuğa bakıyor. Önce seçici yemenin araştırmalarda nasıl tanımlandığına ve neden tek bir tanımı olmadığına bakacağız. Sonra iki yaşından on bir yaşına kadar çocukları izleyen bir çalışmanın, seçici yemenin ne kadar yaygın olduğunu, ne kadar sürdüğünü ve büyümeyi etkileyip etkilemediğini gösteren bulgusunu okuyacağız. Ardından sofrada yetişkin ile çocuk arasında bir iş bölümü öneren bir yaklaşımı ve bu yaklaşımı öğreten bir ebeveyn eğitimini sınayan kura çalışmasını ele alacağız. Son olarak olağan seçicilik ile uzman değerlendirmesi gerektiren yeme güçlüklerini birbirinden ayırmaya çalışacağız.
Sıfır noktası
Hemen her ebeveyn, bir noktada çocuğunun yemek konusunda zor olduğunu düşünür. Ama «zor» birçok şey anlatabilir: tanıdık bir yiyeceği reddetmek, yeni bir yiyeceği denememek, yalnız belirli biçimde hazırlanmış yiyeceği kabul etmek. Araştırmalar bunların hepsini «seçici yeme» başlığı altında topluyor; ama bu başlığın sınırları araştırmadan araştırmaya değişiyor.
Bilim ne diyor
Taylor ve arkadaşlarının 2015'teki derlemesi, araştırmacıların seçici yemeyi nasıl tanımladığına ve ölçtüğüne baktı. Vardıkları sonuç sade ama önemliydi: tek bir yaygın kabul görmüş tanım yoktu.
Bu bulgu, Nazlı Hanım'ın internette karşılaştığı çelişkili sayfaları da açıklıyor. Bir sayfa «çocukların yarısı seçici yer» derken öbürü «çocukların küçük bir kısmı» diyorsa, ikisi büyük olasılıkla farklı tanımları kullanıyor. Bir sayı okurken önce o sayının neyi saydığını sormak gerekiyor.
Seçicilik ne kadar sürer ve çocuğun büyümesini etkiler mi? Mascola ve arkadaşları bu soruyu ABD'de, çocukları iki yaşından on bir yaşına kadar izleyerek sordu.
Mutlak sayıyla söylersek: herhangi bir yaşta 100 çocukta yaklaşık 13 ile 22'si seçici yiyen olarak bildirildi. Yani Ali'nin durumu nadir değil. Ama bu çalışmanın asıl rahatlatıcı bulgusu, seçiciliğin büyümeyi anlamlı biçimde etkilememesiydi. Yazarlar seçiciliği bir hastalıktan çok, çocuğun kendine özgü yeme biçimini yansıtan görece kalıcı bir özellik olarak tanımladı.
Yaygın yanlış"Seçici yiyen çocuk yeterince büyüyemez."
Doğrusu
Çocukları iki yaşından on bir yaşına kadar izleyen bir çalışmada, seçici yeme büyüme üzerinde anlamlı bir etki göstermedi. Büyüme kontrollerinde çocuğun gidişi düzenliyse, seçicilik tek başına bir büyüme sorununun işareti değil; gidiş bozuluyorsa hekime gösterilmeli.
İleri katman
Usta katmanı
Sofrada yetişkin ile çocuk arasında bir iş bölümü öneren yaklaşım, Ellyn Satter'in adıyla anılıyor. Satter Enstitüsü'nün tanıtım sayfası iş bölümünü şöyle anlatıyor: yetişkin aile öğünleri ve ara öğünler için yiyecekleri seçer, bunları düzenli saatlerde sunar ve öğün aralarında yiyecek ya da içecek dağıtmaz, birlikte yemek için bir yer seçer; çocuk ise sunulan yiyecekten ne kadar yiyeceğine ve yiyip yemeyeceğine kendisi karar verir. Sayfa bu yaklaşımı «kanıtlanmış» olarak tanımlıyor ve Amerikan Pediatri Akademisi'nin desteklediğini yazıyor. Bu ifadeler yaklaşımın kendi tanıtımına ait; kanıtın ne söylediğine ayrıca bakmak gerekiyor.
Bu deneme yaklaşımın bir yönünü gösteriyor: sorumluluk paylaşımını öğrenen ebeveynler sofrada daha az baskı yapıyor. Ama çocuğun daha çeşitli yiyip yemediği, seçiciliğinin azalıp azalmadığı bu denemede ölçülmedi. Sayfanın «kanıtlanmış» sözü, bu dersin kaynaklarında karşılığını tam bulmuyor. Yaklaşımın en sağlam dayanağı, şimdilik, baskının azaltılmasının kendi başına bir değer olması.
Yaygın yanlış"Sorumluluk paylaşımı yaklaşımının seçici yemeyi düzelttiği kanıtlanmıştır."
Doğrusu
Bu dersteki kura çalışması, sorumluluk paylaşımına dayanan bir ebeveyn eğitiminin ebeveynlerin yemeye baskısını azalttığını gösterdi; ama deneme fazla kilo riski taşıyan ailelerle yapıldı ve çocukların seçiciliğini ya da ne yediğini sonuç olarak ölçmedi. Yaklaşımın tanıtım sayfasındaki «kanıtlanmış» ifadesi, bu dersin kaynaklarında tam karşılığını bulmuyor.
Yaygın yanlış"Seçici yiyen çocuğa ayrı yemek pişirilmezse aç kalır."
Doğrusu
Mascola çalışmasında seçici yiyenlerin ebeveynleri daha sık özel yemek hazırlıyordu, ama bu ilişkinin yönü belli değil. Sorumluluk paylaşımı yaklaşımında yetişkin aile öğünleri için yiyecekleri seçip düzenli saatlerde sunuyor; çocuk sunulan yiyecekten ne kadar yiyeceğine ve yiyip yemeyeceğine kendisi karar veriyor.
Kanıtın sınırı
Bu dersin üç araştırmasından ikisi küçük, biri bir tanım derlemesi. Seçici yemenin tek bir tanımı olmadığı için farklı çalışmaların sayıları birbirine doğrudan karşılaştırılamıyor; Mascola çalışmasının yüzde 13 ile 22'si, kendi tanımına ve ebeveyn bildirimine ait. Mascola çalışması 120 çocukla, ABD'de yapıldı ve ebeveyn davranışları ile seçicilik arasındaki ilişkilerin yönünü gösteremiyor. Agras denemesi seçici yiyen çocuklarla değil, fazla kilo riski taşıyan ailelerle yapıldı ve çocukların yeme davranışını değil, ebeveynlerin tutumunu ölçtü. Sorumluluk paylaşımının seçiciliği azaltıp azaltmadığını doğrudan sınayan bir deneme bu dersin kaynakları arasında yok. Yaklaşımın tanımı, yaklaşımı geliştiren kurumun kendi sayfasından alındı; bu sayfa bir tanıtım metni ve kendi değerlendirmesini içeriyor. Türkiye'deki çocuklar için seçiciliğin ne kadar yaygın olduğunu bu üç çalışmadan çıkaramıyoruz.
Ne zaman uzmana
Çocuğun büyüme eğrisinde kilosu ya da boyu geriliyorsa, kilo kaybediyorsa, sürekli yorgun ya da solgunsa hekime gösterilmelidir. Çocuk çok az sayıda yiyeceği kabul ediyor ve bu liste giderek daralıyorsa, bütün bir yiyecek grubunu, örneğin bütün sebzeleri ya da bütün et ürünlerini hiç yemiyorsa, belirli kıvamlar karşısında öğürüyor, kusuyor ya da yemekten belirgin biçimde korkuyorsa bir çocuk hekimi ve gerekirse bir beslenme ya da yeme güçlükleri uzmanı değerlendirmelidir. Seçicilik okulda, arkadaşlarla yenen yemeklerde ya da aile yaşamında belirgin bir sıkıntıya yol açıyorsa da bu konuşulmalıdır. Daha ağır yeme güçlükleri ve yeme bozuklukları bu bölümün yeme bozuklukları akademisinin konusu. Çocuğun gelişimiyle ilgili başka kaygılar, örneğin dil ya da sosyal gelişimde gecikme, seçicilikle birlikte görülüyorsa bunlar da hekimle birlikte değerlendirilmelidir.
Uygulama
Kendin dene
Özet
Aklında kalsın
Seçici yemenin üzerinde uzlaşılmış tek bir tanımı yok; bu yüzden yaygınlık sayıları çalışmadan çalışmaya çok değişiyor. ABD'deki bir izlem çalışmasında iki ile on bir yaş arasındaki her yaşta çocukların yüzde 13 ile 22'si seçici yiyen olarak bildirildi; seçiciliğin büyüme üzerinde anlamlı bir etkisi görülmedi.
Seçici yiyenlerin yaklaşık yüzde 40'ında durum iki yıldan uzun sürdü; seçicilik çoğu zaman çocuğun kendine özgü yeme biçimini yansıtan görece kalıcı bir özellik.
Sorumluluk paylaşımında yetişkin ne, ne zaman ve nerede sorularına, çocuk ne kadar ve yiyip yemeyeceği sorularına karar veriyor. Bu yaklaşımı öğreten bir eğitim ebeveynlerin yemeye baskısını azalttı; seçiciliği azalttığı ise henüz sınanmadı.
Sıradaki ders
Sonraki derse köprü
Bu derste Ali'nin seçiciliğini olağan bir çocukluk özelliği olarak okuduk ve sofradaki sorumluluğu paylaştırdık. Ama Ali'nin tabağına ıspanak koymaya devam etmek bir işe yarar mı? Modülün üçüncü dersi bunu soruyor: bir yiyeceğin tekrar tekrar sunulmasının çocuğun o yiyeceği kabul etmesi üzerindeki etkisine dair deneme bulguları ne söylüyor?
Anlamadığın bir yer mi var?
Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.