A15-M01-D01
Sindirim belirtisinde alarm işaretleri
Kilo kaybı, kanama, gece uyandıran ağrı ve ileri yaşta başlayan belirtinin neden beslenme değişikliğinden önce hekime götürüldüğünü açıklar.
Beslenme ve Diyet Bölümü — Sindirim Sistemi Hastalıklarında Beslenme Akademisi — A15-M01, Belirtiden tanıya · 2.583 kelime · 16 örnek durum · 3 kanıt kartı · ≈ 12 dk okuma · 17 dk dinleme
Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Sindirim yakınmalarının çoğu iyi huylu ve beslenmeyle düzelebiliyor; ama bazı belirtiler beslenme değişikliğinden önce hekime götürülmeli. NICE'ın kanser kuşkusu kılavuzu yutma güçlüğünü, kusmukta kanı, demir eksikliği kansızlığını, bağırsak alışkanlığındaki değişikliği ve belirli yaşlardan sonra açıklanamayan kilo kaybı, karın ağrısı ve makat kanamasını alarm belirtileri arasında sayıyor.
Alarm belirtileri kanseri az sıklıkta haber veriyor ama bu sıklık yaşla artıyor: 762 bin hastalık bir kohortta makat kanamasından sonra üç yılda her bin kişiden yaklaşık 22'sinde kalın bağırsak kanseri tanısı kondu; yutma güçlüğü olan 65–74 yaşındaki erkeklerde yemek borusu kanserinin öngörü değeri yüzde 9'du.
Alarm belirtilerinin duyarlılığı zayıf: kanseri olan birçok kişide alarm belirtisi yok. Ama koyu kırmızı makat kanaması ve karında kitle gibi bazılarının özgüllüğü yüksek. Alarm belirtisinin olmaması güven verici, ama bir garanti değil.
Açılış sahnesi
İzmir, eylül başı, Karşıyaka'da bir apartman dairesi. Kırk yedi yaşındaki öğretmen Tülay Hanım aylardır şişkinlikten yakınıyor; internette okuduklarına bakarak önce ekmeği, sonra sütü, en son da fasulyeyi kesmiş. Kendini biraz daha iyi hissediyor ama emin değil. Pazar kahvaltısında babası Rıfat Bey'e de aynı listeyi öneriyor: «Baba, sen de kabızsın, şunları kes, düzelirsin.» Altmış sekiz yaşındaki Rıfat Bey ise başka bir şeyden söz ediyor; son iki ayda pantolonları bollaşmış, birkaç kez dışkısında koyu kırmızı kan görmüş, ama «hemoroittir» diye kimseye söylememiş. Tülay Hanım'ın kardeşi Kaan, babasının yüzünün solgunlaştığını fark etmiş. Masada iki farklı öykü var: biri yıllardır süren bir şişkinlik, öteki yeni başlayan bir kanama ve kilo kaybı. İkisi de karnından yakınıyor; ama biri bir diyet listesine, öteki bir hekime ihtiyaç duyuyor olabilir. Bunu nereden anlayacaklar?
Tülay Hanım, Rıfat Bey, Kaan ve o eylül kahvaltısı kurgudur. Sindirim belirtilerinin hangi durumda kanser açısından araştırıldığı NICE'ın NG12 numaralı kanser kuşkusu kılavuzunun öneriler sayfasından, bütünüyle okunarak alındı. Alarm belirtilerinin kanseri ne sıklıkta haber verdiği ise İngiltere'de 762 bin hastayla yapılmış bir kohort çalışmasından ve kalın bağırsak kanserinde alarm belirtilerini inceleyen bir meta-analizden geliyor; iki makalenin yalnız özetleri kullanıldı.
Bu derste ne olacak
Bu ders, sindirim sistemi akademisinin ilk dersi ve bir öncelik kuruyor: beslenme değişikliğinden önce hangi belirtiler hekime götürülmeli? Önce alarm belirtilerinin, yani kanser gibi ciddi bir hastalığın olasılığını artıran belirtilerin, neler olduğunu bir kılavuzla okuyacağız: yutma güçlüğü, kanama, açıklanamayan kilo kaybı, demir eksikliği kansızlığı ve belirli bir yaştan sonra başlayan belirtiler. Sonra bu belirtilerin kanseri ne sıklıkta haber verdiğini, yani pozitif öngörü değerini, büyük bir kohortla göreceğiz. Ardından alarm belirtilerinin bir sınırına bakacağız: çoğu kanseri yakalamada zayıflar, ama birkaçı, ortaya çıktığında, ciddi bir olasılığı güçlü biçimde işaret ediyor. En sonda Tülay Hanım ile Rıfat Bey'in iki öyküsünü bu bilgilerle yeniden okuyacağız.
Sıfır noktası
Kırmızı bayrak belirti kavramı bölümün uzmana başvuru dersinde (M01-D05) tanımlandı: tek başına bir tanı koydurmayan ama ciddi bir hastalığın olasılığını artırdığı için gecikmeden tıbbi değerlendirme gerektiren belirti. Sindirim sistemindeki alarm belirtileri bunun özel bir biçimi. Şişkinlik, kabızlık, ishal ve hazımsızlık son derece yaygın; çoğu zaman iyi huylu nedenlerden kaynaklanıyor ve beslenmeyle düzelebiliyor. Ama aynı yakınmalar, nadir de olsa, bir kanserin ya da başka ciddi bir hastalığın ilk işareti olabiliyor. Alarm belirtileri, bu ikisini ayırmaya yardım eden işaretler. Duyarlılık ve özgüllük bölümün A07-M01-D02 dersinde, anemi ise A08-M01-D05'te tanımlandı.
Bilim ne diyor
NICE'ın kanser kuşkusu kılavuzu, NG12, sindirim sistemi belirtilerinin hangi durumda kanser açısından araştırılması gerektiğini kanser türlerine göre sıralıyor.
Bu kartın dili, alarm belirtilerinin mantığını gösteriyor. Belirtilerin büyük kısmı tek başına değil, bir yaş eşiğiyle ya da başka bir belirtiyle birlikte anlam kazanıyor. Hazımsızlık tek başına çok yaygın; ama 55 yaşından sonra, kilo kaybıyla birlikte başladığında, bir endoskopiyi gerektiriyor. Yutma güçlüğü ise yaştan bağımsız olarak, tek başına bir yönlendirme nedeni. Demir eksikliği kansızlığı ve bağırsak alışkanlığındaki bir değişiklik de, yaştan bağımsız olarak, kalın bağırsak kanseri açısından bir test gerektiriyor.
Yaygın yanlış"Karın yakınmalarında önce diyet denenir, düzelmezse hekime gidilir."
NICE'ın kanser kuşkusu kılavuzuna göre yutma güçlüğü, kusmukta kan, demir eksikliği kansızlığı, bağırsak alışkanlığındaki değişiklik ya da belirli yaşlardan sonra açıklanamayan kilo kaybı ve makat kanaması gibi belirtiler, beslenme değişikliğinden önce tıbbi değerlendirme gerektiriyor.
Usta katmanı
Alarm belirtileri kanseri ne sıklıkta haber veriyor? Jones ve arkadaşları 2007'de, İngiltere'deki birinci basamak kayıtlarını kullanarak dört alarm belirtisinin ilk kez ortaya çıkmasından sonraki üç yılda kanser tanısının ne sıklıkta konduğunu inceledi.
Bu kartın en önemli sayıları küçük görünüyor: makat kanaması olanların yalnız yüzde 2'sinde kalın bağırsak kanseri çıktı. Mutlak sayılarla: makat kanaması için başvuran her bin kişiden yaklaşık 22'sinde, üç yıl içinde, kalın bağırsak kanseri tanısı kondu; 978'inde konmadı. Ama bu küçük oran bile, kanserin toplumdaki genel sıklığından çok daha yüksek. Ve yaşla belirgin biçimde artıyor: 65–74 yaşındaki erkeklerde yutma güçlüğü, her 100 kişiden 9'unda yemek borusu kanseriyle ilişkiliydi. Rıfat Bey'in yaşındaki birinde bir makat kanaması, 30 yaşındaki birindekinden çok daha fazla dikkat gerektiriyor. Pozitif öngörü değeri bu derste tanımlandı.
Alarm belirtilerinin bir de zayıf yanı var. Ford ve arkadaşları 2008'de, alt sindirim sistemi belirtisiyle başvuran kişilerde alarm belirtilerinin kalın bağırsak kanserini öngörmedeki doğruluğunu inceleyen çalışmaları birleştirdi.
Bu kart alarm belirtilerinin iki yüzünü gösteriyor. Duyarlılıkları zayıf: kalın bağırsak kanseri olan birçok kişide alarm belirtisi yok. Yani alarm belirtisinin olmaması, kanserin olmadığını garanti etmiyor. Ama bazılarının özgüllüğü yüksek: koyu kırmızı makat kanaması ya da karında bir kitle ortaya çıktığında, kanser olasılığı güçlü biçimde artıyor. Bu iki yüz, kılavuzların neden alarm belirtilerine ek olarak dışkıda gizli kan testi gibi araçlar önerdiğini açıklıyor. Duyarlılık ve özgüllük kavramları A07-M01-D02'deki gibi burada da aynı işi görüyor.
Yaygın yanlış"Dışkıda kan görmek hep hemoroittir."
İngiltere'de 762.325 hastayı kapsayan Jones ve arkadaşlarının kohortunda ilk kez ortaya çıkan makat kanaması, üç yıl içinde kalın bağırsak kanseri tanısıyla ilişkiliydi ve bu ilişki yaşla güçleniyordu. Ford ve arkadaşlarının meta-analizinde koyu kırmızı makat kanamasının kalın bağırsak kanseri için özgüllüğü yüzde 95'in üzerindeydi.
Yaygın yanlış"Alarm belirtim yoksa kanser olasılığım yoktur."
Ford ve arkadaşlarının 19.443 hastalık meta-analizinde alarm belirtilerinin kalın bağırsak kanserini saptamadaki duyarlılığı yüzde 5 ile 64 arasında, yani zayıftı; kanseri olan birçok kişide alarm belirtisi yoktu. Alarm belirtisinin yokluğu güven verici, ama bir garanti değil.
Kanıtın sınırı
NICE metni Britanya'daki birinci basamak için hazırlandı; yaş eşikleri ve yönlendirme yolları Türkiye'deki uygulamadan farklı olabilir Türk sağlık sisteminin kendi yönlendirme kuralları burada incelenmedi. Jones ve arkadaşlarının kohortu 1994–2000 yıllarına ait kayıtlara dayanıyor ve belirtilerin hekim tarafından kayda geçirilmesine bağlı; yazılmayan belirtiler sonucu etkileyebilir. Ford ve arkadaşlarının meta-analizi 2007'ye kadar yayımlanmış çalışmaları içeriyor ve yalnız kalın bağırsak kanserine odaklanıyor; alarm belirtilerinin iltihaplı bağırsak hastalığı ya da çölyak gibi başka hastalıkları öngörme değerini incelemiyor. İki çalışma da PubMed özetiyle okundu. Alarm belirtileri bir kanser tanısı koymuyor; yalnız kimin daha hızlı araştırılması gerektiğini gösteriyor. Bu ders kimin hangi incelemeye gideceğini söylemiyor; bu kararı hekim veriyor.
Ne zaman uzmana
Yutma güçlüğü, kusmukta ya da dışkıda kan, siyah ve katran kıvamında dışkı, açıklanamayan kilo kaybı, demir eksikliği kansızlığı, karında ele gelen bir kitle, bağırsak alışkanlığında haftalardır süren bir değişiklik, sarılık ya da geceleri uykudan uyandıran karın ağrısı varsa, beslenme değişikliğine başlamadan önce bir aile hekimine gidilmelidir. Bu belirtiler özellikle 50 yaşın üzerinde yeni başladıysa gecikmeden değerlendirilmelidir. Ailesinde genç yaşta kalın bağırsak kanseri olan biri, yakınmaları hafif olsa bile hekimine bunu söylemelidir. Bol miktarda kan kusma, makattan bol kanama, şiddetli karın ağrısı, bayılma ya da baş dönmesi varsa beklemeden acil servise başvurulmalıdır. Yakınmaları süren biri, alarm belirtisi olmasa bile, kendi başına uzun süreli yiyecek kısıtlamasına girmeden önce hekim ve diyetisyenle konuşmalıdır.
Kendin dene
Aklında kalsın
Sindirim yakınmalarının çoğu iyi huylu ve beslenmeyle düzelebiliyor; ama bazı belirtiler beslenme değişikliğinden önce hekime götürülmeli. NICE'ın kanser kuşkusu kılavuzu yutma güçlüğünü, kusmukta kanı, demir eksikliği kansızlığını, bağırsak alışkanlığındaki değişikliği ve belirli yaşlardan sonra açıklanamayan kilo kaybı, karın ağrısı ve makat kanamasını alarm belirtileri arasında sayıyor.
Alarm belirtileri kanseri az sıklıkta haber veriyor ama bu sıklık yaşla artıyor: 762 bin hastalık bir kohortta makat kanamasından sonra üç yılda her bin kişiden yaklaşık 22'sinde kalın bağırsak kanseri tanısı kondu; yutma güçlüğü olan 65–74 yaşındaki erkeklerde yemek borusu kanserinin öngörü değeri yüzde 9'du.
Alarm belirtilerinin duyarlılığı zayıf: kanseri olan birçok kişide alarm belirtisi yok. Ama koyu kırmızı makat kanaması ve karında kitle gibi bazılarının özgüllüğü yüksek. Alarm belirtisinin olmaması güven verici, ama bir garanti değil.
Sonraki derse köprü
Tülay Hanım'ın alarm belirtisi yok; ama şişkinliği yıllardır sürüyor ve kestiği yiyecekler onu tam olarak rahatlatmadı. Şişkinlik, sindirim polikliniğinin en sık yakınmalarından biri ve tek bir nedeni yok. Sonraki ders karın şişliğinin neden olduğunu açıyor: gaz, kabızlık, hassas bağırsak ve karın kası tepkisi şişkinlik hissinde ne kadar pay taşıyor?
Anlamadığın bir yer mi var?
Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.