İçeriğe geç

A15-M01-D02

Karın şişliği neden olur

Gaz, kabızlık, hassas bağırsak ve karın kası tepkisinin şişkinlik hissindeki payını ayırt eder.

Beslenme ve Diyet Bölümü — Sindirim Sistemi Hastalıklarında Beslenme Akademisi — A15-M01, Belirtiden tanıya · 2.306 kelime · 17 örnek durum · 2 kanıt kartı · ≈ 10 dk okuma · 15 dk dinleme

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Şişkinlik iki ayrı şeyi anlatabiliyor: karnın şiş hissedilmesi ve karnın gerçekten büyümesi. İkisi sık birlikte görülüyor, ama farklı mekanizmalardan doğabiliyor. Şişkinliğin tek nedeni gaz değil: hassas bir bağırsak, kabızlık, pelvik taban bozukluğu ve karın kaslarının tepkisi de tablonun parçası.

56 hastalık bir tomografi çalışmasında işlevsel bağırsak bozukluğu olanlarda şiddetli şişkinlik sırasında karın içi hacim yalnız 0,3 litre arttı; karnın öne çıkması diyaframın aşağı inmesiyle ilişkiliydi. Bağırsak hareket bozukluğu olanlarda ise hacim 1,4 litre arttı.

Amerikan Gastroenteroloji Derneği'nin 2023 güncellemesi şişkinlikte rutin görüntüleme önermiyor, çölyağın kan testiyle dışlanmasını, beslenme değişikliğinin bir sindirim diyetisyeninin gözetiminde yapılmasını öneriyor ve probiyotik önermiyor. Kabızlığın tedavisi, diyafram nefesi ve bağırsak-beyin tedavileri seçenekler arasında.

Açılış sahnesi

İzmir, eylül ortası. Tülay Hanım babasını aile hekimine götürdü; Rıfat Bey'in kolonoskopisi planlandı. Şimdi sıra kendi yakınmasında. Sabah düz olan karnı, öğleden sonra okulda ders anlatırken davul gibi gerildiği hissini veriyor; akşam eteğinin düğmesini açmak zorunda kalıyor. Sabaha karşı yine düzleşiyor. Aile hekimi Aslı Hanım ona bir soru soruyor: «Karnınız şiş mi görünüyor, yoksa yalnız şiş mi hissediyorsunuz?» Tülay Hanım bu iki şeyin farklı olduğunu hiç düşünmemiş. Kızı Defne, annesine internetten bulduğu bir probiyotik kutusunu getirmiş; arkadaşı ise «gaz yapan yiyecekleri kes» demiş. Tülay Hanım ekmekten, sütten ve fasulyeden zaten vazgeçmişti; şişkinlik biraz azalmış ama geçmemişti. Karnındaki bu şişliğin kaynağı gerçekten gaz mı, yoksa başka bir şey mi?

Tülay Hanım, Aslı Hanım, Defne ve o eylül günü kurgudur. Şişkinlik ve karın gerginliğinin değerlendirilmesi ve tedavisi Amerikan Gastroenteroloji Derneği'nin 2023 tarihli klinik uygulama güncellemesinden, karın gerginliğinin mekanizması ise İspanya'da bilgisayarlı tomografiyle yapılmış bir çalışmadan alındı; her ikisinden de PubMed'deki özet kullanıldı.

Bu derste ne olacak

Önceki ders, beslenme değişikliğinden önce hangi belirtilerin hekime götürülmesi gerektiğini gösterdi. Tülay Hanım'da bu işaretlerin hiçbiri görülmüyor; bu ders onun yakınmasına, şişkinliğe, bakıyor. Önce iki farklı şeyi ayıracağız: karnın şiş hissedilmesi ve karnın gerçekten büyümesi. Sonra şişkinliğin nedenlerinin neden tek bir şeye, gaza, indirgenemediğini göreceğiz: hassas bir bağırsak, kabızlık, karın kaslarının ve diyaframın tepkisi de bu tablonun parçası. Bunu karın gerginliği sırasında çekilen tomografilerle sınayan bir çalışmayla okuyacağız. Ardından bir uzman güncellemesinin şişkinliğin değerlendirilmesi ve tedavisi için ne önerdiğine bakacağız: hangi testler gerekli, hangileri değil; beslenme değişikliği kimin gözetiminde; probiyotik ne zaman önerilmiyor.

Sıfır noktası

AGA güncellemesine göre geğirme, şişkinlik ve karın gerginliği çok yaygın yakınmalar ve sindirim polikliniğine başvurmanın en sık nedenleri arasında. Ama «şişkinlik» sözcüğü iki ayrı şeyi anlatabiliyor. Biri bir his: karnın dolu, gergin, baskı altında olduğu duygusu. Öteki görülebilen ve ölçülebilen bir değişiklik: karnın gün içinde gerçekten büyümesi, bel çevresinin artması. İkisi sık sık birlikte görülüyor, ama aynı şey değil ve farklı mekanizmalardan doğabiliyor. Halk arasında şişkinliğin nedeni genellikle «gaz» olarak düşünülüyor ve gaz yaptığı sanılan yiyecekler kesiliyor.

Bilim ne diyor

Karın gerginliği sırasında karnın içinde ne değişiyor? Accarino ve arkadaşları 2009'da, şişkinlikten yakınan hastaların karnını şiddetli bir şişkinlik atağı sırasında ve öncesinde bilgisayarlı tomografiyle görüntüleyerek bu soruya yanıt aradı.

Bu çalışmanın en şaşırtıcı bulgusu, işlevsel bağırsak bozukluğu olan hastalarda karnın büyümesinin büyük ölçüde gazla açıklanamaması. Karın içindeki toplam hacim yalnız 0,3 litre arttı; ama karın duvarı yine de öne doğru çıktı. Çünkü diyafram aşağı indi ve karın içeriğini öne ve aşağı itti. Bu, bir kas tepkisi: diyafram ve karın duvarı, olması gerektiği gibi birlikte çalışmıyor. Abdomino-frenik dissinerji bu derste tanımlandı. Bağırsak hareket bozukluğu olan küçük grupta ise durum farklıydı: karın içindeki hacim gerçekten arttı. Yani karın şişliğinin tek bir nedeni yok; aynı görünen yakınma, farklı insanlarda farklı mekanizmalardan doğabiliyor.

Yaygın yanlış"Karın şişliği her zaman bağırsakta çok gaz olduğu anlamına gelir."
Doğrusu

Accarino ve arkadaşlarının tomografi çalışmasında işlevsel bağırsak bozukluğu olan hastalarda şiddetli şişkinlik sırasında karın içi toplam hacim yalnız 0,3 litre arttı; karnın öne çıkması diyaframın aşağı inmesiyle ilişkiliydi. Karın şişliği bir kas tepkisinden, bağırsağın aşırı duyarlılığından ya da kabızlıktan da kaynaklanabiliyor.

Usta katmanı

Amerikan Gastroenteroloji Derneği 2023'te, geğirme, şişkinlik ve karın gerginliğinin değerlendirilmesi ve tedavisi için bir klinik uygulama güncellemesi yayımladı. Moshiree, Drossman ve Shaukat'ın hazırladığı uzman değerlendirmesi, kontrollü denemelere, güçlü gözlemsel çalışmalara ve uzman görüşüne dayanıyor.

Bu güncellemenin dikkat çeken yanı, şişkinliğin tedavisinin yalnız beslenmeye indirgenmemesi. Beslenme değişikliği seçeneklerden biri; ama kabızlığın tedavisi, pelvik tabanın değerlendirilmesi, diyafram nefesi ve bağırsak-beyin tedavileri de listede. Probiyotik ise açıkça önerilmiyor. Beslenme değişikliği gerektiğinde, örneğin güncellemenin örnek olarak andığı düşük FODMAP yaklaşımında, bunun tercihen bir sindirim sistemi diyetisyeninin gözetiminde yapılması öneriliyor. Bu yaklaşımın kanıtı ve neden aşamalı uygulandığı, irritabl bağırsak modülünün konusu.

Yaygın yanlış"Şişkinlik için bir probiyotik almak en iyi ilk adımdır."
Doğrusu

Amerikan Gastroenteroloji Derneği'nin 2023 klinik uygulama güncellemesi şişkinlik ve karın gerginliğinin tedavisinde probiyotik kullanılmamasını öneriyor; kabızlığın tedavisini, pelvik taban değerlendirmesini, diyafram nefesini ve bağırsak-beyin tedavilerini seçenekler arasında sayıyor.

Yaygın yanlış"Şişkinliğin nedenini anlamak için tomografi ya da endoskopi gerekir."
Doğrusu

Amerikan Gastroenteroloji Derneği'nin güncellemesine göre karın görüntülemesi ve üst endoskopi yalnız alarm belirtisi, yakın zamanda kötüleşen yakınma ya da anormal muayene bulgusu olanlarda isteniyor; birincil şişkinlik Roma IV ölçütleriyle tanınıyor.

Kanıtın sınırı

AGA güncellemesi bir uzman değerlendirmesi; sistematik derleme yapılmadığı için öneriler kanıt kalitesine göre derecelendirilmedi ve uzman görüşüne önemli ölçüde dayanıyor. Accarino ve arkadaşlarının çalışması küçük, katılımcıların büyük çoğunluğu kadın ve tek bir merkezde yapıldı; karın gerginliğinin mekanizmasını gösteriyor ama bir tedavinin etkisini ölçmüyor. Her ikisinin de yalnız özeti okunabildi. Roma IV ölçütlerinin ayrıntısı bu kaynakların özetinde yer almıyor. Şişkinliğin Türkiye'deki sıklığı ve Türk mutfağındaki hangi yiyeceklerin şişkinlikle ilişkili olduğu bu kaynaklardan okunamıyor. Probiyotik konusundaki öneri yalnız şişkinlik ve karın gerginliği için; öteki sindirim yakınmalarındaki yerini kapsamıyor. Şişkinliğin nedenini ve tedavisini burada okunanlar değil, hekim ve diyetisyenle yapılan değerlendirme belirliyor.

Ne zaman uzmana

Şişkinlikle birlikte kilo kaybı, kanama, kusma, yutma güçlüğü ya da kansızlık varsa, şişkinlik kısa sürede belirgin biçimde kötüleştiyse ya da muayenede bir bulgu varsa, önceki derste görülen alarm işaretleri gibi, beslenme değişikliğinden önce hekime gidilmelidir. Karın sürekli büyüyorsa ve sabahları da düzleşmiyorsa, ya da karında ele gelen bir şişlik varsa, bu da beklemeden hekime gösterilmelidir. Şişkinlik için birkaç yiyeceği birden kesmeyi düşünen biri, özellikle çölyak testinden önce, bunu hekimiyle konuşmalı ve kısıtlamayı bir diyetisyenin gözetiminde yapmalıdır. Şiddetli ve ani başlayan karın ağrısı, karnın sertleşmesi, gaz ve dışkı çıkaramama ya da ateş varsa vakit kaybetmeden acile gidilmelidir.

Kendin dene

Aklında kalsın

Şişkinlik iki ayrı şeyi anlatabiliyor: karnın şiş hissedilmesi ve karnın gerçekten büyümesi. İkisi sık birlikte görülüyor, ama farklı mekanizmalardan doğabiliyor. Şişkinliğin tek nedeni gaz değil: hassas bir bağırsak, kabızlık, pelvik taban bozukluğu ve karın kaslarının tepkisi de tablonun parçası.

56 hastalık bir tomografi çalışmasında işlevsel bağırsak bozukluğu olanlarda şiddetli şişkinlik sırasında karın içi hacim yalnız 0,3 litre arttı; karnın öne çıkması diyaframın aşağı inmesiyle ilişkiliydi. Bağırsak hareket bozukluğu olanlarda ise hacim 1,4 litre arttı.

Amerikan Gastroenteroloji Derneği'nin 2023 güncellemesi şişkinlikte rutin görüntüleme önermiyor, çölyağın kan testiyle dışlanmasını, beslenme değişikliğinin bir sindirim diyetisyeninin gözetiminde yapılmasını öneriyor ve probiyotik önermiyor. Kabızlığın tedavisi, diyafram nefesi ve bağırsak-beyin tedavileri seçenekler arasında.

Sonraki derse köprü

Tülay Hanım'ın şişkinliğinin arkasında, haftada iki üç kez zorlanarak dışkılaması yatıyor olabilir. Kabızlık şişkinliğin en sık eşlikçilerinden biri; ama «kabızlık» sözcüğü de, şişkinlik gibi, farklı insanlar için farklı şeyler anlatıyor. Sonraki ders kabızlığı açıyor: kabızlık nasıl tanımlanıyor, lifin ve sıvının kanıtı ne, ve hangi kabızlık türü beslenmeyle değişmiyor?

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?