İçeriğe geç

A16-M01-D03

IgE aracılı olmayan reaksiyonlar

Geç başlayan, sindirim ağırlıklı alerji türlerini ve eozinofilik özofajiti IgE aracılı alerjiden ayırt eder.

Beslenme ve Diyet Bölümü — Besin Alerjisi ve İntolerans Akademisi — A16-M01, Alerji mi intolerans mı · 2.361 kelime · 17 örnek durum · 2 kanıt kartı · ≈ 11 dk okuma · 16 dk dinleme

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Her besin alerjisi IgE aracılı değil. IgE aracılı olmayan alerjilerde tepki daha geç başlıyor, çoğu zaman sindirim kanalında yaşanıyor ve alışılmış alerji testlerinde görünmüyor.

Besin proteinine bağlı enterokolit sendromu bebeklerde, besinden saatler sonra tekrarlayan kusma ve halsizlikle başlıyor. İsrail'de bin bebekte yaklaşık üçünde görüldü ve üç yaşına kadar onda dokuzu iyileşti; ama tansiyon düşüklüğüne ilerleyebildiği için ciddiye alınmalı.

Eozinofilik özofajit gençlerde ve yetişkinlerde yutma güçlüğünün ve lokma takılmasının önde gelen nedeni; tanıyı doku örneği koyuyor. Alerji testine dayalı besin dışlama yetişkinlerin üçte birinden azında işe yarıyor.

Açılış sahnesi

Ankara, mart. Çocuk alerji polikliniğinin koridorunda iki aile sıra bekliyor. Birinde yedi aylık Zeynep var: annesi Aylin Hanım, ona ilk kez süt bazlı mama verdikten iki saat kadar sonra kızının defalarca kustuğunu, ardından gevşeyip solduğunu anlatıyor. Döküntü yok, kabarıklık yok, hırıltı yok. Ötekinde 17 yaşındaki Emre var: bir yıldır eti yutarken boğazında takıldığını hissediyor, son seferinde lokma takılıp kalmış ve acile gitmiş. İki ailenin elinde de alerji testi sonuçları var ve testler neredeyse temiz. Aylin Hanım şaşkın: «Test temizse alerji değil mi?»

Zeynep, Aylin Hanım, Emre, Leyla Hanım ve o mart günü kurgudur. IgE aracılı olmayan besin alerjilerinin tanımları önceki derste okunan Amerikan kılavuzundan, eozinofilik özofajit Avrupa'daki dört derneğin 2017 ortak kılavuzunun tam metninden, besin proteinine bağlı enterokolit sendromunun sıklığı ve seyri İsrail'de yapılmış bir nüfus çalışmasının PubMed özetinden alındı.

Bu derste ne olacak

Önceki ders IgE aracılı alerjinin hızını ve tehlikesini okudu. Bu ders bağışıklık sisteminin besine verdiği öteki tepkilere bakıyor: IgE'nin karışmadığı, daha geç başlayan ve çoğu zaman sindirim kanalında yaşanan tepkiler. Önce bu tepkilerin neden alerji sayıldığını ve neden alerji testlerinde görünmediğini konuşacağız. Sonra üç tabloyu sırasıyla tanıyacağız: bebeklikte saatler sonra gelen kusmalarla seyreden besin proteinine bağlı enterokolit sendromu, dışkıda kanla kendini gösteren alerjik proktokolit ve gençlerde ve yetişkinlerde yutma güçlüğüne yol açan eozinofilik özofajit. Son olarak bu tepkileri IgE aracılı alerjiden ayıran özellikleri bir araya getireceğiz.

Sıfır noktası

IgE ve mast hücresi A16-M01-D02'de, duyarlanma A16-M01-D01'de tanımlandı. Önceki derslerdeki Amerikan kılavuzu besin alerjilerinin büyük bölümünü IgE'ye bağlıyor, geri kalanını ise başka bağışıklık yollarına. Bu tepkilerde besin proteinine karşı duyarlanma, kanda ya da deride IgE ölçülerek gösterilemiyor. Kılavuza göre bu tür alerjilerin tanısı üç şeye dayanıyor: belirtilerin besinle tekrarlanabilir biçimde ortaya çıkması, besinden kaçınınca belirtilerin geçmesi ve çoğu zaman sindirim kanalında bağışıklık kaynaklı bir iltihabın dokuda gösterilmesi. Yani bu tepkiler gerçek birer alerji; ama alışılmış alerji testlerinin göremediği alerjiler.

Bilim ne diyor

Besin proteinine bağlı enterokolit sendromu ne kadar sık ve nasıl seyrediyor? Katz ve arkadaşları 2011'de, İsrail'de bir nüfus temelli ileriye dönük çalışmada, bebeklerin beslenme öykülerini doğumdan itibaren izledi.

Bu çalışmanın en önemli iki bulgusu birbirini dengeliyor. Birincisi, bu sendrom nadir değil: bin bebekte yaklaşık üç. İkincisi, çoğu bebek iyileşiyor: üç yaşına gelindiğinde onda dokuzu. Amerikan kılavuzu ise sendromun ciddiyetini vurguluyor: tetikleyici besin bir süre kesildikten sonra yeniden verildiğinde tekrarlayan kusma ve sıvı kaybı ortaya çıkabiliyor ve olguların yüzde 15'e kadarında tansiyon düşebiliyor; bu yüzden yükleme testleri, damardan sıvı verilebilecek bir ortamda yapılmalı. Uluslararası uzlaşı belgesi de sendromun ağır seyredip şoka yol açabileceğini ve farkındalığının düşük olduğunu yazıyor. Yani bu tablo hem yaygın, hem çoğunlukla geçici, hem de ciddiye alınması gereken bir alerji.

Yaygın yanlış"Alerji testi temiz çıktıysa, bir besin alerjisi olamaz."
Doğrusu

Amerikan kılavuzuna göre besin proteinine bağlı enterokolit sendromu IgE aracılı olmayan bir hastalık ve deri testleri ile besine özgü IgE testleri tipik olarak olumsuz; alerjik proktokolitte de besine özgü IgE genellikle bulunmuyor. Alışılmış alerji testleri, bu alerjileri göremiyor.

Usta katmanı

IgE aracılı olmayan tepkilerin yetişkinlerde en çok bilinen yüzü eozinofilik özofajit. Avrupa Gastroenteroloji Birliği, Avrupa Alerji ve Klinik İmmünoloji Akademisi, Avrupa Çocuk Gastroenteroloji, Hepatoloji ve Beslenme Derneği ve Avrupa eozinofilik hastalıklar araştırma grubu 2017'de ortak bir kılavuz yayımladı.

Beslenmeyle uğraşan biri için kılavuzdaki en şaşırtıcı satır, alerji testleri üzerine. Gündelik mantık, «hangi besine alerjin varsa onu kes» diyor ve bunun için alerji testlerine bakıyor. Ama eozinofilik özofajitte bu mantık iyi işlemiyor: alerji testine dayalı dışlama yetişkinlerin üçte birinden azında işe yarıyor. Buna karşılık testlere bakmadan belirli besin gruplarını dışlayan beslenmeler, ardından besinleri birer birer geri ekleyerek tetikleyiciyi bulmak, daha başarılı. Emre'nin neredeyse temiz testleri, bu yüzden onun yemek borusundaki iltihabı açıklamıyor. Tanıyı ise bir test değil, yemek borusundan alınan doku örneği koyuyor.

Yaygın yanlış"Eozinofilik özofajitte alerji testinde çıkan besinleri kesmek en doğru yoldur."
Doğrusu

Avrupa'daki dört derneğin 2017 kılavuzuna göre alerji testine dayalı dışlama beslenmesi yetişkinlerin üçte birinden azında düzelme sağlıyor ve testlerin besin tetikleyicilerini bulmadaki yararı yetişkinlerde tutarlı biçimde düşük; testsiz besin grubu dışlama beslenmeleri daha sık düzelme sağlıyor.

Yaygın yanlış"Yemekten saatler sonra başlayan bir tepki alerji olamaz, olsa olsa intoleranstır."
Doğrusu

Besin proteinine bağlı enterokolit sendromu, tetikleyici besinden saatler sonra tekrarlayan kusma ve halsizlikle başlayan, IgE aracılı olmayan bir besin alerjisi; Amerikan kılavuzuna göre olguların yüzde 15'e kadarında tansiyon düşebiliyor.

Kanıtın sınırı

İsrail'deki çalışma tek bir ülkede ve yalnız inek sütüne bağlı besin proteinine bağlı enterokolit sendromu için yapıldı; yalnız özetinden okundu ve öteki besinlerle tetiklenen tablolara doğrudan genellenemiyor. Uluslararası uzlaşı belgesinin yalnız özetine ulaşılabildi; belge, sendromun nedenleri, tanı göstergeleri ve tedavisi hakkında yüksek kaliteli çalışmaların az olduğunu kendisi yazıyor. Avrupa'nın eozinofilik özofajit kılavuzu 2017'den; önerilerin bir kısmı düşük ya da orta kanıta dayanıyor ve beslenme yaklaşımlarının düzelme oranları farklı denemelerden geliyor. Bu üç hastalığın Türkiye'deki sıklığına dair bir sayı, okunan kaynaklarda yok. Hangi beslenme yaklaşımının kime uygun olduğu, hastalığın ağırlığına, yaşa ve kişinin beslenmesine göre hekim ve diyetisyenle belirlenir.

Ne zaman uzmana

Bir bebek yeni bir besinden birkaç saat sonra defalarca kusuyor, gevşiyor, soluyor ya da çok halsiz görünüyorsa, vakit kaybetmeden acile götürülmelidir; bu tablo sıvı kaybına ve tansiyon düşüklüğüne ilerleyebilir. Daha önce böyle bir tepki yaşamış bir bebeğe o besin, bir alerji uzmanı planlamadan evde yeniden verilmemelidir. Dışkısında kan ya da sümük görülen bir bebek, genel durumu iyi görünse de çocuk doktoruna gösterilmelidir. Yemek yerken lokmanın takılması, yutma güçlüğü ya da göğüste yanma ve ağrı tekrarlıyorsa bir hekime gidilmelidir; lokma takılıp kaldıysa, tükürük yutulamıyorsa ya da soluk almak zorlaştıysa, bu bir acil durumdur. Eozinofilik özofajit ya da başka bir sindirim alerjisi için bir dışlama beslenmesi, bir hekim ve diyetisyen eşliğinde planlanmalıdır; özellikle çocuklarda büyüme ve beslenme yeterliliği izlenmelidir.

Kendin dene

Aklında kalsın

Her besin alerjisi IgE aracılı değil. IgE aracılı olmayan alerjilerde tepki daha geç başlıyor, çoğu zaman sindirim kanalında yaşanıyor ve alışılmış alerji testlerinde görünmüyor.

Besin proteinine bağlı enterokolit sendromu bebeklerde, besinden saatler sonra tekrarlayan kusma ve halsizlikle başlıyor. İsrail'de bin bebekte yaklaşık üçünde görüldü ve üç yaşına kadar onda dokuzu iyileşti; ama tansiyon düşüklüğüne ilerleyebildiği için ciddiye alınmalı.

Eozinofilik özofajit gençlerde ve yetişkinlerde yutma güçlüğünün ve lokma takılmasının önde gelen nedeni; tanıyı doku örneği koyuyor. Alerji testine dayalı besin dışlama yetişkinlerin üçte birinden azında işe yarıyor.

Sonraki derse köprü

Zeynep'in alerjisi testte görünmüyordu ama gerçekti. Bekleme salonundaki öteki ebeveynlerin bir kısmı ise tersini yaşıyor: çocuklarının ya da kendilerinin bir besine alerjik olduğunu düşünüyorlar, ama bir yükleme testi bunu doğrulamıyor. Sonraki ders, kendini alerjik sanmak, kişilerin bildirdiği besin alerjisi sıklığı ile yükleme testiyle doğrulanan sıklık arasındaki farkı mutlak sayıyla okuyor.

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?