İçeriğe geç

A17-M01-D02

eGFR ve albüminüri

İki ölçümün neyi gösterdiğini ayırır ve kronik böbrek hastalığı evrelemesinin ikisine birlikte dayandığını kılavuzla açıklar.

Beslenme ve Diyet Bölümü — Böbrek Sağlığı ve Beslenme Akademisi — A17-M01, Böbreği ve tahlili okumak · 2.382 kelime · 17 örnek durum · 2 kanıt kartı · ≈ 11 dk okuma · 16 dk dinleme

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Böbreğin iki ayrı ölçümü var: eGFR, süzgecin ne kadar kan süzdüğünü tahmin ediyor; albüminüri, süzgecin ne kadar sızdırdığını gösteriyor. İkisi aynı şeyi söylemiyor ve ikisi de önemli.

Uluslararası sınıflama böbrek hastalığını tek bir evreyle değil, nedene, süzme hızı kategorisine, G1'den G5'e, ve albüminüri kategorisine, A1'den A3'e, göre birlikte sınıflıyor. Aynı süzme hızındaki iki kişi, idrarlarındaki albümine göre farklı risk gruplarında olabiliyor.

Büyük bir meta-analizde hem düşük eGFR hem de albüminüri, birbirinden bağımsız olarak ölüm riskini artırdı ve birbirinin etkisini çarptı. Albüminüri için bir eşik yoktu: idrardaki albümin ne kadar azsa, o kadar iyi.

Açılış sahnesi

Bursa, aralık. Hatice Hanım'ın tahlil kâğıdında iki satır var ve ikisinin de yanında küçük bir işaret. Birinci satırda «eGFR» yazıyor ve sayı 52. İkinci satırda «idrar albümin/kreatinin oranı» ve sayı, laboratuvarın sınırının üzerinde. Oğlu Serkan bir web sitesinde böbrek evrelerini gösteren bir tablo bulmuş ve annesini «evre 3» olarak işaretlemiş. Nefrolog Erdem Bey kâğıdı alıp iki satırı ayrı ayrı gösteriyor: «Biri böbreğinizin ne kadar kan süzdüğünü tahmin ediyor. Öteki, süzgecin ne kadar sızdırdığını gösteriyor. İkisi aynı şeyi söylemiyor ve evrenizi ikisi birlikte belirliyor.» Serkan şaşkın: «Ama tabloda tek bir evre vardı.»

Hatice Hanım, Serkan, Erdem Bey ve o aralık günü kurgudur. Kronik böbrek hastalığının evrelenmesi ve iki ölçümün nasıl kullanıldığı, önceki derste de açtığımız KDIGO metninden; iki ölçümün ölüm riskiyle ayrı ayrı ilişkisi ise Kronik Böbrek Hastalığı Prognoz Konsorsiyumu'nun 2010 meta-analizinin PubMed özetinden alındı.

Bu derste ne olacak

Önceki ders böbreğin pek çok işi olduğunu ve süzme hızının bu işlerin en iyi genel göstergesi sayıldığını okudu; CREDIT taramasında da süzgecin yavaşlaması ile sızdırması iki farklı sıklıkta görüldüğünü de not etti. Bu ders iki ölçümü yan yana koyuyor. Önce tahmini süzme hızının, yani eGFR'nin, kandan nasıl hesaplandığını ve neyi gösterdiğini konuşacağız. Sonra idrardaki albüminin, yani albüminürinin, neyi gösterdiğini okuyacağız. Ardından uluslararası kılavuzun böbrek hastalığını tek bir evreyle değil, bu iki ölçümün birlikte oluşturduğu bir tabloyla nasıl sınıfladığını göreceğiz. Son olarak büyük bir meta-analizle, iki ölçümün de, birbirinden bağımsız olarak, ölüm riskini öngördüğünü göstereceğiz.

Sıfır noktası

Glomerüler filtrasyon hızı ve kreatinin M08-D05'te, kronik böbrek hastalığı aynı derste tanımlandı. Glomerüler filtrasyon hızı, böbreklerin kanı süzme hızı; ama bu hız doğrudan ölçülmesi zor bir şey. Klinikte bunun yerine kandaki kreatinin düzeyinden, yaş ve cinsiyet gibi bilgilerle bir denklemle tahmin ediliyor: tahmini glomerüler filtrasyon hızı, kısaca eGFR. Albüminüri ise başka bir şeyi ölçüyor: böbreğin süzgeci sağlamken kanda kalması gereken albümin adlı proteinin idrara ne kadar kaçtığını. Biri süzgecin ne kadar iş yaptığını, öteki ne kadar sızdırdığını gösteriyor. Bir böbrek iyi süzüp çok sızdırabilir; ya da az süzüp hiç sızdırmayabilir.

Bilim ne diyor

Kronik böbrek hastalığı nasıl sınıflanıyor? KDIGO'nun 2024 kılavuzu, hastalığı tek bir evreyle değil, üç bilgiyle birlikte tanımlıyor: neden, süzme hızı ve albüminüri.

Bu sınıflamanın en önemli fikri, iki boyutlu olması. Serkan'ın bulduğu tablo yalnız süzme hızına bakıyordu ve annesini «evre 3» olarak işaretledi. Ama KDIGO kılavuzuna göre Hatice Hanım «G3a A2» olarak sınıflanıyor ve bu kutu, «G3a A1» kutusundan daha yüksek bir risk taşıyor. Yani aynı süzme hızına sahip iki kişi, idrarlarındaki albümine göre farklı risk gruplarında olabiliyor. Tersi de geçerli: süzme hızı 90'ın üzerinde, yani G1 kategorisinde olan biri, idrarında ileri derecede albümin varsa yüksek risk grubunda olabiliyor. Kılavuzun tablosunda yeşil kutu, başka bir böbrek hastalığı işareti yoksa, kronik böbrek hastalığı yok demek; öteki her kutu bir risk düzeyi.

Yaygın yanlış"Böbrek hastalığının evresini tek bir kan değeri belirler."
Doğrusu

KDIGO 2024'e göre hastalık nedenine, süzme hızı kategorisine ve albüminüri kategorisine göre birlikte sınıflanıyor; aynı süzme hızındaki iki kişi, idrarlarındaki albümine göre farklı risk gruplarında olabiliyor.

Usta katmanı

İki ölçümü birlikte kullanmanın gerekçesi ne? Kronik Böbrek Hastalığı Prognoz Konsorsiyumu, Matsushita ve arkadaşlarının yürüttüğü bir meta-analizde, genel nüfusta yapılmış kohort çalışmalarının verilerini bir araya getirerek eGFR ve albüminürinin ölüm riskiyle ilişkisini ayrı ayrı ve birlikte inceledi.

Bu meta-analiz, KDIGO'nun iki boyutlu tablosunun bilimsel temellerinden biri. İki bulgusu öne çıkıyor. Birincisi, eGFR 75 ile 105 arasındayken ölüm riski değişmiyor ve ancak daha aşağıda artmaya başlıyor; 60'ın altı ise anlamlı bir eşik. İkincisi ve belki daha şaşırtıcısı, albüminüri için bir eşik yok: idrardaki albümin arttıkça risk de, en düşük düzeylerden başlayarak, düzenli biçimde artıyor. Ve iki ölçüm birbirinin etkisini çarpıyor: hem düşük eGFR'si hem artmış albüminürisi olan biri, ikisinin toplamından daha yüksek bir riskte. Hatice Hanım'ın «G3a A2» sınıfı, bu yüzden yalnız «evre 3» demekten daha fazla bilgi taşıyor. Tehlike oranı, göreli risk gibi, M02-D05'te tanımlanan göreli bir ölçü; mutlak riski değil, bir gruba göre kaç kat arttığını gösteriyor.

Yaygın yanlış"eGFR normalse böbreğimde bir sorun olamaz."
Doğrusu

Uluslararası kılavuza göre süzme hızı normal ya da yüksek olan G1 kategorisindeki biri, idrarında artmış albümin varsa kronik böbrek hastalığı tanısı alabiliyor ve yüksek risk grubunda olabiliyor; Kronik Böbrek Hastalığı Prognoz Konsorsiyumu'nun 2010 meta-analizinde albüminüri, eGFR'den bağımsız olarak ölüm riskiyle ilişkiliydi.

Yaygın yanlış"İdrarda biraz albümin çıkması önemsizdir, ancak çok çıkarsa sorun olur."
Doğrusu

Kronik Böbrek Hastalığı Prognoz Konsorsiyumu'nun 2010 meta-analizine göre albüminüri ölüm riskiyle bir eşik olmadan, düzenli biçimde ilişkiliydi; KDIGO'nun 2024 kılavuzu orta derecede artmış albüminüriyi, yani A2 kategorisini, bir risk artışı olarak sınıflıyor.

Kanıtın sınırı

Okuduğumuz kılavuz uluslararası; süzme hızı denklemleri ve eşikler bölgeden bölgeye uyarlanabiliyor ve Türkiye'de hangi denklemin kullanıldığı bu kaynaktan okunamıyor. Kronik Böbrek Hastalığı Prognoz Konsorsiyumu'nun meta-analizi gözlemsel kohortları birleştiriyor; eGFR ya da albüminüri ile ölüm arasındaki ilişki, birinin ötekine yol açtığını göstermiyor ve bu çalışma yalnız PubMed özetinden okundu. Meta-analiz 2010'dan; Türkiye'den kaç kohort içerdiği özette yer almıyor. Bu ders, iki ölçümün beslenme önerilerini nasıl değiştirdiğini ayrıntılı olarak ele almıyor; o, bu akademinin ilerleyen modüllerinin konusu. Bir tahlil sonucunun yorumu, kişinin öyküsüne, ilaçlarına ve önceki ölçümlerine göre bir hekimin işi.

Ne zaman uzmana

Şekeri, tansiyonu ya da kalbi için izlenen, ya da annesinde, babasında, kardeşinde böbrek hastalığı bilinen kişi, yalnız kan tahlili değil, idrarda albümin ölçümü de yaptırmayı hekimiyle konuşmalıdır. Tahlilde eGFR düşük ya da idrarda albümin yüksek çıktıysa, bir internet tablosuna göre kendine bir evre biçmek yerine, ilk iş hekime ölçümün ne zaman yeniden yapılacağını sormaktır. eGFR'si hızla düşen, idrarında belirgin albümin ya da kan görülen biri, bir nefroloğa yönlendirilmeyi istemelidir. Kas kütlesi çok az ya da çok fazla olan, uzun süre ilaç kullanan ya da yakın zamanda bir hastalık geçirmiş biri, tahlilin bu durumlardan etkilenip etkilenmediğini hekimine sormalıdır. İdrar miktarında belirgin azalma, köpüklü idrar, yüzde ve bacaklarda artan şişlik ya da soluk darlığı varsa, beklemeden hekime gidilmelidir.

Kendin dene

Aklında kalsın

Böbreğin iki ayrı ölçümü var: eGFR, süzgecin ne kadar kan süzdüğünü tahmin ediyor; albüminüri, süzgecin ne kadar sızdırdığını gösteriyor. İkisi aynı şeyi söylemiyor ve ikisi de önemli.

Uluslararası sınıflama böbrek hastalığını tek bir evreyle değil, nedene, süzme hızı kategorisine, G1'den G5'e, ve albüminüri kategorisine, A1'den A3'e, göre birlikte sınıflıyor. Aynı süzme hızındaki iki kişi, idrarlarındaki albümine göre farklı risk gruplarında olabiliyor.

Büyük bir meta-analizde hem düşük eGFR hem de albüminüri, birbirinden bağımsız olarak ölüm riskini artırdı ve birbirinin etkisini çarptı. Albüminüri için bir eşik yoktu: idrardaki albümin ne kadar azsa, o kadar iyi.

Sonraki derse köprü

Hatice Hanım'ın ölçümleri üç ay sonra tekrarlanacak. Ama Serkan'ın kendi tahlilinde de bir sürpriz var: bir sabah spor salonundan çıkıp, akşam yemeğinde bol et yedikten sonra verdiği kanda kreatinin yüksek çıkmış, eGFR düşük hesaplanmış. Serkan panikte. KDIGO kılavuzu, kreatinin düzeyini kas kütlesi ve beslenme gibi pek çok etkenin değiştirebildiğini yazıyor. Sonraki ders, kreatinin yüksek çıktı, tek bir yüksek kreatinin sonucunun kas kütlesi, et ağırlıklı öğün, sıvı kaybı ve ilaçla nasıl değişebildiğini tanıtıyor ve ölçümün neden tekrarlandığını açıklıyor.

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?