A21-M01-D02
Sporcu beslenmesi
Antrenman öncesi ve sonrası beslenmenin kanıtını okur.
Beslenme ve Diyet Bölümü — Spor ve Egzersiz Beslenmesi Akademisi — A21-M01, Hareket eden beden ne ister · 2.131 kelime · 15 örnek durum · 2 kanıt kartı · ≈ 10 dk okuma · 14 dk dinleme
Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Besin zamanlaması en çok yüksek hacimli ya da yoğun egzersizde, hızlı toparlanma gerektiğinde ve bir saati aşan yoğun egzersiz sırasında önem kazanıyor; egzersiz yapan çoğu kişi için asıl vurgu günlük toplam alımı karşılamak.
46 çalışmayı birleştiren bir meta-analizde egzersiz öncesi yemek uzun süreli aerobik egzersiz performansını artırdı, ama kısa süreli egzersizde fark yaratmadı.
Aç egzersiz kandaki serbest yağ asitlerini artırıyor ve bazı metabolik sinyalleri değiştiriyor; ama bunun uzun vadede sağlık ya da performans yararına dönüşüp dönüşmediği belirsiz. Seçim, hedefe ve egzersizin süresine göre yapılmalı.
Açılış sahnesi
Muğla, ekim. Burcu bir haftalık kâğıdı doldurup getiriyor. Sütunlar düzenli: pazartesi, çarşamba, cuma sabah 6.30'da kırk beş dakika koşu, aç karnına; dönüşte yulaf, yumurta, peynir, çay. Pazar günü ise farklı: uzun koşu, iki saate yakın, yine aç. Pazar satırının yanına küçük bir not düşmüş: «Son yarım saatte bacaklarım kurşun gibi, yokuşta yürümek zorunda kaldım.» Kaan Bey kâğıdı inceliyor ve pazar satırına parmağını koyuyor. «Hafta içi koşularınızda aç olmanız muhtemelen bir sorun değil. Ama burada başka bir hikâye var.» Burcu itiraz ediyor: «Tolga aç koşmanın yağ yaktığını söyledi.» Kaan Bey başını sallıyor: «Doğru bir yanı var. Ama yağ yakmak ile iki saat boyunca iyi koşmak aynı hedef değil.»
Burcu'nun kâğıdı ve görüşme kurgudur. Antrenmana göre besin zamanlamasının kanıtı Uluslararası Spor Beslenmesi Derneği'nin 2017 besin zamanlaması bildirisinin tam metninden; aç ve tok egzersizin performansa ve metabolizmaya etkisi ise 46 çalışmayı değerlendiren bir sistematik derleme ve meta-analizin PubMed özetinden alındı.
Bu derste ne olacak
Önceki ders spor beslenmesi önerilerinin kimin için yazıldığını sordu. Bu ders en sık sorulan uygulama sorusuna geçiyor: antrenmandan önce ve sonra ne zaman, ne yemeli? Önce bir uzman derneğin bu konudaki bildirisini okuyacağız ve zamanlamanın en çok kimin, hangi koşulda işine yaradığını ayıracağız. Sonra aç ve tok egzersizi karşılaştıran çalışmaları birleştiren bir meta-analize bakacağız: aç koşmak performansı mı düşürüyor, metabolizmayı mı değiştiriyor, ikisini mi? Ardından Burcu'nun kâğıdına döneceğiz: hafta içi kırk beş dakikalık koşu ile pazar günkü iki saatlik koşu arasındaki fark neden önemli? Son olarak zamanlamanın, günlük toplam alımın yanında ne kadar küçük ya da büyük bir yer tuttuğunu konuşacağız.
Sıfır noktası
Glikojen M04-D03'te, dayanıklılık egzersizi A14-M01-D05'te tanımlandı; akademinin açılış dersinden de iki terim kullanılacak: rekreasyonel sporcu ve performans takviyesi (A21-M01-D01). Kaslar egzersiz sırasında enerji için hem karbonhidrat hem yağ kullanıyor. Kısa ve orta süreli bir koşuda kaslardaki ve karaciğerdeki karbonhidrat deposu, yani glikojen, genellikle yetiyor. Koşu uzadıkça ve yoğunlaştıkça bu depo azalıyor; tükendiğinde koşucu yorgunluğu bacaklarında hissediyor. Antrenmandan önce yemek, bu deponun ve kan şekerinin desteklenmesi demek; antrenmandan sonra yemek ise deponun yeniden dolması ve kasın onarılması için malzeme sağlamak. Spor beslenmesindeki «zamanlama» tartışmasının çekirdeği bu iki an. Karbonhidrat ve glikojenin ayrıntısı bu akademinin ikinci modülünde ayrıca işleniyor.
Bilim ne diyor
Bir uzman dernek zamanlama hakkında ne diyor? Uluslararası Spor Beslenmesi Derneği 2017'de, sağlıklı egzersiz yapan yetişkinlerde ve özellikle çok antrenmanlı kişilerde besin zamanlamasının performans ve vücut kompozisyonu üzerindeki etkisine dair bir bildiri yayımladı.
Bildirinin cümlelerinde koşullar önemli: «yüksek hacimli ya da yoğun egzersizden sonra», «dört saatten kısa bir toparlanma süresi gerekiyorsa», «60 dakikayı aşan yüksek yoğunlukta egzersiz». Zamanlamanın en büyük etkisi, bir sporcunun aynı gün iki antrenman yaptığı, ertesi gün yarıştığı ya da saatlerce süren yoğun bir egzersizin ortasında olduğu durumlarda. Burcu'nun hafta içi kırk beş dakikalık sabah koşusundan sonraki kahvaltısı, bu koşulların hiçbirine girmiyor; ertesi gün dinleniyor, bir sonraki koşusu iki gün sonra. Onun için bildirinin asıl cümlesi başka bir yerde: günlük toplam protein alımını karşılamak birincil vurgu. Zamanlama, toplamın üstüne konan bir ince ayar.
Yaygın yanlış"Antrenmandan sonraki ilk yarım saatte protein almazsan antrenman boşa gider."
Uluslararası Spor Beslenmesi Derneği'nin 2017 bildirisine göre egzersiz yapan kişiler için birincil vurgu günlük toplam protein alımını karşılamak; egzersizden sonra hemen ya da iki saat içinde protein almak kas protein sentezini artırıyor ve öncesindeki öğün sonrasındaki ihtiyacı etkiliyor.
Usta katmanı
Aç koşmak iyi mi, kötü mü? Aird ve arkadaşları 2018'de, aç ve tok egzersizi performans ve egzersiz sonrası metabolizma açısından inceleyen yayınları topladı ve birleştirilebilenleri ortak bir hesaba soktu.
Bu meta-analiz Tolga ile Kaan Bey'in ikisine de hak veriyor, ama farklı sorular için. Tolga'nın «aç koşmak yağ yakar» cümlesinin bir dayanağı var: aç egzersizden sonra kandaki serbest yağ asitleri artıyor ve kasta bazı metabolik sinyaller farklı işliyor. Ama bunun uzun vadede ne anlama geldiği, yazarların kendi ifadesiyle, henüz belli değil. Kaan Bey'in itirazı ise performansla ilgili ve daha sağlam bir bulguya dayanıyor: uzun süreli aerobik egzersizde, önceden yemek performansı artırıyor; kısa süreli egzersizde ise belirgin bir fark yok. Burcu'nun haftası bu iki bulgunun tam ortasında duruyor. Hafta içi kırk beş dakikalık aç koşusu kısa süreli egzersiz grubuna giriyor; pazar günkü iki saatlik koşusu ise önceden yemenin fark yarattığı uzun süreli grupta.
Yaygın yanlış"Aç koşmak her zaman daha iyidir, çünkü daha çok yağ yakar."
Aird ve arkadaşlarının 2018 meta-analizinde aç egzersiz egzersiz sonrası kandaki serbest yağ asitlerini artırdı, ama egzersiz öncesi yemek uzun süreli aerobik egzersiz performansını anlamlı biçimde artırdı; aç egzersizin uzun vadeli yararı belirsiz.
Yaygın yanlış"Kırk beş dakikalık bir sabah koşusundan önce mutlaka bir şey yemelisin."
Aird ve arkadaşlarının 2018 meta-analizinde kısa süreli aerobik egzersizde önceden yemek ile aç kalmak arasında anlamlı bir performans farkı görülmedi; fark uzun süreli egzersizde ortaya çıktı.
Kanıtın sınırı
Uluslararası Spor Beslenmesi Derneği'nin bildirisini tam metin olarak okuduk; ama bildiri bir uzman derneğin görüşü, önerilerinin çoğu çok antrenmanlı kişilerde yapılmış kısa süreli çalışmalara dayanıyor ve rekreasyonel sporculara ne ölçüde taşınabileceği ayrıca değerlendirilmeli. İrlanda'daki ekibin analizinden yalnız özet elimizde; «uzun» ve «kısa» süreli egzersizin hangi süre sınırıyla ayrıldığı özette yer almıyor ve katılımcıların cinsiyeti, antrenman düzeyi ve öğünün içeriği ayrıntılı verilmiyor. İki kaynakta da kadın katılımcıların payı ayrıca belirtilmiyor; spor beslenmesi araştırmalarında kadınların az temsil edilmesi bu modülün son dersinin konusu. Türkiye'de rekreasyonel koşucularda yapılmış bir zamanlama çalışması bu iki kaynakta yer almıyor.
Ne zaman uzmana
Uzun koşularda belirgin bir güçsüzlük, baş dönmesi, titreme ya da bulanık görme yaşayan biri, bunun kan şekerinin düşmesiyle ilgili olabileceğini düşünerek koşuyu bırakmalı, bir şey yemeli ve bu durum tekrarlıyorsa bir hekime başvurmalı. Şeker hastalığı olan ve insülin ya da kan şekerini düşüren ilaçlar kullanan biri, aç egzersize başlamadan önce mutlaka hekimiyle konuşmalı; bu kişilerde aç egzersiz kan şekerini tehlikeli biçimde düşürebilir. Bir yarış için beslenme planı kurmak isteyen biri, bunu bir spor diyetisyeniyle, kendi antrenman programına göre yapabilir. Aç egzersizi kilo vermenin bir yolu olarak düşünen ve yemekle ilişkisi kaygıyla dolmaya başlayan biri, bunu bir uzmanla konuşmalı.
Kendin dene
Aklında kalsın
Besin zamanlaması en çok yüksek hacimli ya da yoğun egzersizde, hızlı toparlanma gerektiğinde ve bir saati aşan yoğun egzersiz sırasında önem kazanıyor; egzersiz yapan çoğu kişi için asıl vurgu günlük toplam alımı karşılamak.
46 çalışmayı birleştiren bir meta-analizde egzersiz öncesi yemek uzun süreli aerobik egzersiz performansını artırdı, ama kısa süreli egzersizde fark yaratmadı.
Aç egzersiz kandaki serbest yağ asitlerini artırıyor ve bazı metabolik sinyalleri değiştiriyor; ama bunun uzun vadede sağlık ya da performans yararına dönüşüp dönüşmediği belirsiz. Seçim, hedefe ve egzersizin süresine göre yapılmalı.
Sonraki derse köprü
Kaan Bey kâğıdın arkasına bir hesap yapıyor ve Burcu'ya gösteriyor: «Pazar günü iki saat koşuyorsunuz, cumartesi akşamı az yiyorsunuz, pazar sabah aç çıkıyorsunuz. Bu, bir günlük bir sorun. Ama bunu haftalarca, aylarca yapan biri için soru büyür: antrenmandan sonra vücudunuzun öteki işlerine ne kadar enerji kalıyor?» Burcu bu soruyu ilk kez duyuyor. Sonraki ders, A21-M01-D03 Enerji kullanılabilirliği, antrenmandan sonra vücudun öteki işlevlerine kalan enerjiyi anlatan bu kavramı enerji dengesinden ayırıyor.
Anlamadığın bir yer mi var?
Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.