M01-D02
Kalıcı, geçici, durumsal
Aynı ihtiyacın kalıcı bir engellilikte, geçici bir yaralanmada ve gürültülü ya da güneşli bir ortamda nasıl ortaya çıktığını gösterir.
Erişilebilir ve Kapsayıcı Dijital Tasarım Akademisi — M01, Engellilik ve tasarım · 1.673 kelime · 7 örnek durum · 5 kanıt kartı · ≈ 8 dk okuma · 11 dk dinleme
Dayanak: Meslek kaynağı: Microsoft, Inclusive Design Toolkit (2016); Holmes, Mismatch (2018)
Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
Aynı ihtiyacın üç biçimi vardır: kalıcı, geçici, durumsal. Kişi yelpazesi bu biçimleri yan yana koyar ve bir çözümün kaç kişiye uzandığını gösterir. Yelpaze tasarım fikrini genişletir, deneyimleri eşitlemez. Başka bir ülkenin sayıları bir yön gösterir; karar için kendi verin gerekir. Durumsal koşullar kişinin özellikleriyle üst üste binebilir.
Açılış sahnesi
Fiyat yazısı koyulaştırıldıktan iki hafta sonra Can Sırlı Avlu'nun gelen kutusunu açıyor ve üç teşekkür iletisiyle karşılaşıyor. Biri sağ kolu alçıda bir öğretmenden: telefonu sol eliyle tutup sipariş verebilmiş. Biri bir kuryeden: öğle güneşinde fiyatları ilk kez rahat okumuş. Biri bir anneden: bebeği kucağındayken, tek parmakla.
Can iletileri Selin'e gösteriyor. «Bunların hiçbiri engelli değil» diyor, şaşkın. «Ben yaşlı müşterimiz için değiştirmiştim.»
Selin iletileri sırayla okuyor. «Biri kolunu kırmış, biri güneşe bakıyor, biri bebek taşıyor» diyor. «Ama üçü de o gün, o anda, aynı engelle karşılaşmış. Sen bir kişi için değiştirdin; değişiklik üç kişiye daha ulaştı.»
Bu derste ne olacak
Aynı ihtiyacın üç biçimini ayıracağız: kalıcı bir engellilikte, geçici bir yaralanmada ve bir ortamın ya da durumun yarattığı sınırlılıkta. Bir yazılım şirketinin kapsayıcı tasarım rehberindeki kişi yelpazesini okuyacağız: dokunma, görme, işitme ve konuşma için kalıcı, geçici ve durumsal örnekler. Bu yaklaşımın bir tasarım kararını nasıl genişlettiğini ve sınırlarını konuşacağız. Rehberdeki sayıları kaynaklarıyla birlikte okuyup hesaplayacağız. Dersin sonunda bir ihtiyacı üç biçimiyle yazabileceksin.
Kanıt ne diyor
Sahada
Yaygın yanlış«Erişilebilirlik yalnız engelli kullanıcılar içindir.»
Aynı ihtiyacın geçici ve durumsal biçimleri çok daha fazla insanı etkiler. Bir kişi için yapılan değişiklik çoğu zaman başka kişilere de ulaşır.
Yaygın yanlış«Durumsal sınırlılık yaşayan biri, engelli birinin ne yaşadığını anlar.»
Yelpaze tasarım fikrini genişletmek içindir, deneyimleri eşitlemek için değil. Kalıcı engelliliğin süresi, ayrımcılığı ve hayatın ona göre kurulması bir saatlik sınırlılıkla aynı değildir.
Yaygın yanlış«Rehberdeki sayılar her ülke için geçerlidir.»
Sayılar başka bir ülkenin farklı kaynaklarından birleştirilmiş. Yönü gösterirler; yerel bir karar için kendi verin gerekir.
Gri alan
Kişi yelpazesinin engelli insanlar arasında nasıl karşılandığı tartışmalı; bazıları onu tasarımcıyı harekete geçiren bir araç olarak görüyor, bazıları kalıcı engelliliğin deneyimini durumsal bir sıkıntıya indirgediği için eleştiriyor. Rehberin sayıları farklı kaynaklardan birleştirilmiş ve yöntemlerini okumadık; toplamın tek bir ölçüm gibi okunması yanıltıcı olabilir. Holmes'un kitabını okuyamadık; uyumsuzluk kavramını rehberin anlatımıyla aktardık. Bir kişi için yapılan değişikliğin başkalarına da yaradığı fikri çekici, ama her zaman doğru değil: bazı uyarlamalar bir gruba yararken başka bir grubu zorlayabilir. Loş ışıkta fotoğraf kırpma örneğimiz bir varsayım; ten tonu ile ortamın birleşik etkisini ölçen bir çalışmaya ulaşamadık. «Durumsal engellilik» sözcüğünün kendisi de tartışılıyor: bazı yazarlar engellilik sözcüğünün kalıcı deneyime ayrılmasını, geçici ve durumsal olanlar için «sınırlılık» denmesini öneriyor; biz bu derste ikinci yolu izledik.
Senin işinde
Bir ihtiyacı tasarlarken onu üç biçimde yaz: kalıcı, geçici, durumsal. Dokunma, görme, işitme ve konuşma için birer satır kur ve her satırın sonuna ürüne dair bir soru ekle. Satırların çoğu aynı soruya çıkıyorsa o soru büyük olasılıkla önemli. Kendi kullanıcılarından gelen şikâyetleri ve teşekkürleri bu yelpazeye yerleştir; başka bir ülkenin sayıları yerine kendi verin karar versin. Yelpazeyi bir empati gösterisine dönüştürme; kalıcı engelliliği olan insanların deneyimini durumsal sınırlılıkla eş tutma. Durumsal koşulların kişinin özellikleriyle, örneğin ten tonuyla, nasıl üst üste binebileceğini düşün ve bunu farklı insanlarla sına. Ekibinden kendi gününden bir uyumsuzluk örneği iste; bu, bir tasarım sorusunu masaya getirmenin kolay bir yolu. Yelpazeyi bir kez yazıp çekmeceye koyma; yeni bir özellik geldiğinde yeniden aç ve satırların hâlâ tutup tutmadığına bak. Mümkünse yelpazenin kalıcı satırını o deneyimi yaşayan biriyle birlikte yaz; tasarımcının tahmini ile kişinin söylediği çoğu zaman aynı değildir.
Kendin dene
Aklında kalsın
Aynı ihtiyacın üç biçimi vardır: kalıcı, geçici, durumsal. Kişi yelpazesi bu biçimleri yan yana koyar ve bir çözümün kaç kişiye uzandığını gösterir. Yelpaze tasarım fikrini genişletir, deneyimleri eşitlemez. Başka bir ülkenin sayıları bir yön gösterir; karar için kendi verin gerekir. Durumsal koşullar kişinin özellikleriyle üst üste binebilir.
Sonraki derse köprü
Hülya Hanım'ın yelpazesi bir şey gösteriyor: belediyenin her yeni hizmeti için bu soruları baştan sormak zorunda kalıyorlar. Kerem ise ürün tasarımında yıllardır kullanılan bir ilke listesinden söz ediyor: yedi madde, her ürün için aynı sorular. Selin listeyi merak ediyor; dijital ekrana nasıl taşınacağını. M01-D03 o yedi maddeyi açıyor.
Kendini sına
Soru 1 · Kavram
Rehberin kişi yelpazesinde dokunma ihtiyacının durumsal örneği hangisidir?
- A) Tek kolu olan kişi
- B) Bileği yaralı kişi
- C) Bebekli ebeveyn
- D) Görmeyen kişi
Cevap: C. Kucağında bebek taşıyan ebeveyn bir durumun yarattığı sınırlılığı yaşar. Tek kol kalıcı, yaralı bilek geçici örnektir; görmeyen kişi görme satırının kalıcı örneğidir.
Soru 2 · Hesap
Kalıcı 26.000, geçici 13.000.000, durumsal 8.000.000 kişi. Toplam, kalıcı sayının yaklaşık kaç katıdır?
- A) Yaklaşık 500 katı
- B) 809 katı kadar
- C) Tam 308 katı
- D) 21 katı kadar
Cevap: B. Toplam 21.026.000; 21.026.000 bölü 26.000, yaklaşık 809. 500, yalnız geçici sayıyı kalıcıya bölmektir. 308, yalnız durumsal sayıyı bölmektir. 21, milyonla bini karıştırmaktır.
Soru 3 · Tuzak
Bir ekip «Hepimiz durumsal olarak engelliyiz, demek ki engelli kullanıcıları anlıyoruz» diyor. Bu cümlenin sorunu nedir?
- A) Durumsal sınırlılık diye bir şey yoktur.
- B) Kalıcı engelliliği anlık bir sıkıntıya indirger.
- C) Engelli kullanıcılar durumsal sınırlılık yaşamaz.
- D) Yelpaze yalnız fiziksel ürünler için kullanılabilir.
Cevap: B. Yelpaze tasarım fikrini genişletmek içindir; kalıcı engelliliğin süresi, ayrımcılığı ve hayatın ona göre kurulması bir saatlik sınırlılıkla eş tutulamaz. Durumsal sınırlılık gerçektir ve yelpaze dijital ürünlerde de kullanılır.
Soru 4 · Kavram
Rehbere göre engellilik nerede ortaya çıkar?
- A) Yalnız kişinin sağlık durumunda ve bedeninde
- B) Yalnız toplumsal tutumlarda
- C) Yalnız fiziksel ürünlerde
- D) Kişi ile toplum arasındaki etkileşimde
Cevap: D. Rehber engelliliğin kişi ile toplum arasındaki etkileşim noktalarında ortaya çıktığını ve dışlanmanın uyumsuz etkileşimlerin sonucu olduğunu söylüyor. Sağlık durumu ya da tutumlar bu etkileşimin bir yanıdır.
Anlamadığın bir yer mi var?
Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.