HM07-M01-D02
Diş çıkarma tabletleri: FDA uyarısı
FDA'nın belladonna içeren homeopatik diş çıkarma tabletleri için bebek ve çocuklara yönelik uyarısını, test edilen ürünleri ve önerilen eylemi uyarı sayfasından aktarır.
Homeopati Bölümü — Homeopati: Zarar, Kullanım ve Konuşma Akademisi — HM07-M01, Doğrudan zarar: ürünün kendisi · 2.484 kelime · ≈ 11 dk okuma · 17 dk dinleme
Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.
FDA'nın tüketici uyarısı belladonna içeren homeopatik diş çıkarma tabletlerinin bebek ve çocuklar için gereksiz bir risk olduğunu yazar; kullanmama ve elden çıkarma ister. Sayfa en son 18 Temmuz 2017'de güncellenmiştir.
Test edilen ürünler CVS ve Hyland's tarafından pazarlanır. Atropin, skopolamin ve kafein miktarı tabletler arasında tek tip değildir; bazı tabletlerde atropin ve skopolamin etiketin çok üstündedir.
Zaman çizelgesi: Eylül 2016 uyarı, Kasım 2016 Raritan geri çağırması, Ocak 2017 laboratuvar sonucu ve üreticinin o tarihteki reddi, ardından gönüllü geri çağırma.
Wilson'ın «bebekler plasebo etkisi göstermez» savı ciddiye alınmalıdır, ama gözlemi ebeveyn yapar ve diş çıkarma çoğu durumda kendiliğinden sınırlıdır. Uyarı etkililiğe değil güvenliğe dayanır.
Açılış sahnesi
İzmir, Karşıyaka'da bir aile sağlığı merkezi, salı sabahı. Sahne kurgudur. Aşı odasının önünde sıra var. Elif kucağında yedi aylık oğluyla hemşire Sevim Hanım'ın masasına oturuyor ve çantasından küçük, beyaz bir plastik kutu çıkarıyor.
«Amerika'daki kuzenim yollamış,» diyor. «Oradaki anneler bunu çok kullanıyormuş. Gece ağlamaları başladı, diş geliyor sanırım. Homeopatik, bitkisel bir şey, zararı yokmuş.»
Sevim Hanım kutuyu çeviriyor. İçerik listesinde birkaç Latince ad var; birinin yanında bir harf ve bir sayı. Telefonunu açıp bir şey arıyor, sonra ekranı Elif'e dönüyor. «Bu bir ABD ilaç kurumu sayfası. Başlığı şu: FDA, tüketicileri homeopatik diş çıkarma ürünleri konusunda uyarıyor.»
Elif ekrana bakıyor. «Bu bizim kutu mu?»
«Bilmiyorum. Sayfa iki markayı adlandırıyor; sizin kutunuzun markası farklı. Ama içerik listesinde aynı bitkinin adı geçiyor. Bu sayfa neyi test ettiğini, ne bulduğunu ve ne yapmanızı istediğini ayrı ayrı yazıyor. Birlikte okuyalım, sonra kutuyu doktor beye gösterelim.»
Elif kutuyu masaya bırakıyor. «Kuzenim kızacak.»
«Kuzeniniz size iyilik yapmak istemiş. Biz de sayfanın ne dediğini doğru okumak istiyoruz.»
Bu derste ne olacak
HM07-M01-D01'de doğrudan zararın yollarını ayırdık ve bebekleri, rehberin daha yüksek risk taşıyabileceğini yazdığı gruplar arasında gördük. Bu derste o genel cümlenin arkasındaki somut belgeye iniyoruz: FDA'nın homeopatik diş çıkarma tabletleri hakkındaki tüketici uyarısı.
Sayfayı bir belge türü olarak okuyacağız. Bir güvenlik uyarısı kimi uyarır, hangi ürünü adlandırır, hangi bulguya dayanır, hangi eylemi ister ve hangi tarihte güncellenmiştir? Sonra aynı ürün grubu için yapılmış en güçlü savunmayı, bir üretici temsilcisinin parlamento tanıklığını okuyacağız ve o savunmanın neyi gösterip neyi gösteremeyeceğini tartacağız.
Sıfır noktası
Bir bebeğin dişi çıkarken ailenin elinde iki şey vardır: beklemek ve bir şey yapmak. Bir şey yapmak isteyen ebeveyn için raftaki ya da internetteki ürün kolay bir cevaptır. «Homeopatik» ve «doğal» kelimeleri bu cevabı daha da güvenli gösterir.
Bir düzenleyici kurumun tüketici uyarısı bu güven duygusuna karşı yazılmış kısa bir metindir. Uzun bir bilimsel rapor değildir; kararı ve gerekçesini birkaç paragrafa sıkıştırır. Bu yüzden onu okurken sayfanın kendisinde ne olduğunu, yalnız bağlantı olarak neyin verildiğini ayırmak gerekir.
Mekanizma
Uyarı sayfasının ilk cümlesi kararın kendisidir. FDA, belladonna içeren homeopatik diş çıkarma tabletlerinin bebekler ve çocuklar için gereksiz bir risk oluşturduğu konusunda tüketicileri uyarır ve bu ürünleri kullanmamalarını, ellerindekileri de atmalarını ister. Cümlede iki eylem vardır: kullanmayın ve elinizdekini elden çıkarın. Sayfa ikinci eylem için ilaç imhası üzerine ayrı bir soru-cevap sayfasına bağlantı verir.
«Gereksiz» kelimesi dikkat ister. FDA bir riskin büyüklüğünü değil, o riskin karşılığında bir şey kazanılmadığını söyler. Ocak 2017 basın açıklaması bunu açıkça yazar: diş çıkarma ürünleri FDA tarafından güvenlik ya da etkililik açısından değerlendirilmemiş ya da onaylanmamıştır ve kurum bu ürünlerin kanıtlanmış bir sağlık yararından haberdar değildir. Risk ve yarar burada aynı terazide durur; yarar kefesi boştur.
İkinci paragraf bulguyu verir. FDA, belladonna ve başka içerikler taşıdığı etiketinde yazan, CVS ve Hyland's tarafından pazarlanan homeopatik diş çıkarma tabletlerinin testini tamamlamıştır. Bulgu şudur: atropin ve skopolamin miktarı ile kahve kökenli bir içeriğin, yani kafeinin miktarı üretilen tabletler arasında tek tip değildir. Bazı CVS tabletlerinde atropin ve skopolamin, bazı Hyland's tabletlerinde skopolamin, ürün etiketinde beyan edilen miktarı çok aşmıştır. Ölçümün yöntemi bu sayfada değil, bağlantı verilen laboratuvar analizi sayfasındadır.
Sayfa ölçülen ürünle ölçülmeyen ürünü ayırır. Uyarı belladonna içeren tabletler için yazılmıştır ve test edilen iki pazarlayıcıyı adlandırır. Elif'in kutusu bu iki markadan biri değilse sayfa onun hakkında bir ölçüm sonucu vermez. Ama uyarının ilk cümlesi markayı değil ürün türünü hedefler: belladonna içeren homeopatik diş çıkarma tabletleri. Sevim Hanım'ın kutuyu hekime götürmesinin sebebi budur.
Üçüncü katman bağlantı listesidir. «Ek bilgi» başlığı altında bir dizi belge sıralanır: Hyland's diş çıkarma tabletlerinin ülke çapında gönüllü geri çağrılmasının duyurusu, yüksek belladonna düzeylerini doğrulayan açıklama, homeopatik diş çıkarma tabletlerine ve jellerine karşı uyarı, 2016 güvenlik uyarısı, Raritan Pharmaceuticals'ın geri çağırması ve şirkete gönderilen uyarı mektubu, bir soru-cevap sayfası. Bir başlık soruyu doğrudan sorar ve cevaplar: diş çıkaran bebeklerin diş etlerine ilaç gerekir mi? Hayır. Listenin sonunda olumsuz olay bildirim sisteminden alınmış üç büyük PDF dosyası durur.
Bu liste bir zaman çizelgesidir. Ocak 2017 basın açıklaması sırayı verir. FDA Eylül 2016'da olumsuz olay bildirimleri aldıktan sonra bu ürünlere karşı uyarmıştır. Kasım 2016'da Raritan Pharmaceuticals belladonna içeren üç homeopatik ürününü geri çağırmıştır; bunların ikisi CVS tarafından pazarlanıyordu. Ocak 2017'de FDA laboratuvar sonucunu duyurmuş ve Hyland's ürünlerinin üreticisiyle geri çağırma için temasa geçmiştir. Açıklamanın tarihinde şirket geri çağırmayı kabul etmemiştir. Bağlantı listesindeki gönüllü geri çağırma duyurusu, bu durumun sonradan değiştiğini gösterir; tarihi bu kütüphanedeki metinde yok. Sayfanın kendisi en son 18 Temmuz 2017'de güncellenmiştir.
Basın açıklamasında FDA'nın ilaç değerlendirme merkezi direktörü Janet Woodcock'un bir cümlesi vardır: belladonnaya iki yaşın altındaki çocukların vücudunun tepkisi öngörülemez ve onları gereksiz bir riske sokar. Woodcock ebeveynlere bu tabletleri vermemelerini ve güvenli seçenekler için sağlık profesyoneline danışmalarını önerir. Uyarının mantığı bu cümlede toplanır: ürün içindeki miktar tutarsız, alıcı ise tepkisi en az öngörülebilen yaş grubu.
Şimdi aynı ürün grubu için yapılmış en güçlü savunmaya geçelim. 25 Kasım 2009'da Avam Kamarası Bilim ve Teknoloji Komitesi'nde İngiliz Homeopatik Üreticiler Derneği'nin başkanı Robert Wilson tanıklık eder. Kanıt tartışmasının sonunda kişisel bir örnek verir: diş çıkarma granülleri, kendi deyişiyle «en çok satanlarımızdan» biridir ve ona göre eczacılar onu etkili olduğu için önerir. Ardından şu savı kurar: bebekler plasebo etkisi göstermez ve anneler ürünün işe yaradığını, hem de çok hızlı işe yaradığını gördükleri için onu almaya devam eder.
Bu sav ciddiye alınmalıdır, çünkü sezgisel olarak güçlüdür. Bir bebeğe «bu seni rahatlatacak» denemez; beklenti bebekte kurulamaz. Ama savın kendi cümlesi zayıf noktasını da gösterir: ürünün işe yaradığını gören bebek değil, annedir. Gözlemi yapan ve beklentiyi taşıyan kişi ebeveyndir. Komiteye yazılı görüş gönderen Vincent Marks, hayvanlar için benzer bir sav hakkında aynı itirazı yapar: hayvanların homeopatiye yanıt verdiği iddiaları incelemeye dayanmaz ama pratik kanıt diye sıkça ileri sürülür.
İkinci zayıf nokta diş çıkarmanın seyridir. NHS England'ın 2017 istişare belgesi, reçetesiz satılan ürünlerin rutin reçetelenmesini tartışırken diş çıkarmayı çoğu durumda küçük ve kendiliğinden sınırlı durumlar arasında sayar. Kendiliğinden geçen bir durumda ürünü verdikten sonra gelen rahatlama, ürünün değil seyrin sonucu olabilir. Bu ikisini ayırmanın yolu karşılaştırma grubu, kura ve körlemedir (HM05-M01-D02). Wilson'ın tanıklığı bu yolu yürümez; satış ve memnuniyet bildirir.
Üçüncü nokta en önemlisidir ve tartışmanın yönünü değiştirir. FDA'nın uyarısı ürünün etkili olup olmadığı üzerine kurulmamıştır. Ürün etkili olsaydı bile, tabletler arasında tutarsız ve bazen etiketin çok üstünde belladonna taşıyan bir ürün bebek için bir risk olurdu. Etkililik HM05'in sorusudur; bu akademinin sorusu güvenliktir. Wilson'ın savunması birinci soruya cevap vermeye çalışır, FDA'nın uyarısı ikinciye cevap verir.
Belgeler ne diyor
Örneklerden okuma
Usta katmanı
Bir güvenlik uyarısını okumanın sırrı katmanları ayırmaktır. Uyarı sayfasının kendi cümleleri bir karardır; bağlantı listesi ise o kararın arkasındaki belge yığınına açılan kapılardır. Kapıların başlığı içeriğin özeti değildir. «Gönüllü geri çağırma» başlığı bir olayın varlığını söyler; ne zaman, hangi partiler için ve neden olduğunu söylemez. Ciddi bir okur başlıkla yetinmez ve yetinemediği yeri açıkça işaretler.
İkinci katman sav ile kanıtın ayrımıdır. Wilson'ın cümlesi bir gözlem değil, bir gözlemin yorumudur: annelerin ürünü almaya devam etmesi bir pazar verisidir, işe yaradığının kanıtı değildir. Komite raporu, HM05-M06-D01'de gördüğümüz gibi, kanıtı kontrollü denemelerden okur. Satış ve memnuniyet o tartışmaya girmez. Ama bir tanığın savını adil sunmak, savın en güçlü biçimini kurmayı gerektirir: beklentiyi taşıyamayan bir hasta grubunda iyileşme görülüyorsa, bu dikkat çekici olurdu. Sorun, beklentinin hastada değil gözlemcide de kurulabilmesidir.
Üçüncü katman soruların ayrımıdır. Homeopati tartışmaları genellikle etkililik üzerinden yürür ve güvenlik sorusu bu tartışmanın gölgesinde kalır. Diş çıkarma tabletleri örneği bu gölgeyi kaldırır: bir ürünün etkili olup olmadığına dair tartışma sürerken bile, içindeki miktarın tutarsızlığı kendi başına bir karar gerekçesidir.
Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler
Yaygın yanlışYaygın kanı — «FDA uyarısı bütün homeopatik bebek ürünlerini kapsar.» Uyarı belladonna içeren homeopatik diş çıkarma tabletleri için yazılmıştır ve test sonucu iki pazarlayıcıyı adlandırır.
Başka ürünler hakkında bu sayfa bir ölçüm vermez.
Yaygın yanlışYaygın kanı — «Uyarı yalnız test edilen iki markayı ilgilendirir.» İlk cümle ürün türünü hedefler: belladonna içeren homeopatik diş çıkarma tabletleri.
Test sonucu iki markaya aittir; kullanmama çağrısı türe yöneliktir.
Yaygın yanlışYaygın kanı — «Üretici ürünü hemen geri çağırdı.» Ocak 2017 basın açıklamasının tarihinde Hyland's ürünlerinin üreticisi geri çağırmayı kabul etmemişti.
Gönüllü geri çağırma sonradan gelir.
Yaygın yanlışYaygın kanı — «Bebeklerde plasebo olmadığı için bebeklerde görülen düzelme ürünün etkisidir.» Gözlemi bebek değil ebeveyn yapar; diş çıkarma da çoğu durumda kendiliğinden sınırlıdır.
Ürünü düzelmeden ayırmak karşılaştırma grubu ister.
Yaygın yanlışYaygın kanı — «Ürün işe yarıyorsa güvenlik sorunu önemli değildir.» FDA'nın uyarısı etkililiğe değil, tabletlerdeki belladonna miktarının tutarsızlığına dayanır.
Etkili bir ürün de içeriği kontrolsüzse risk taşır.
Güvenlik notu
Bebeğinize diş çıkarma döneminde homeopatik, bitkisel ya da başka bir ürün vermeden önce çocuğunuzun hekimine danışın. Yurt dışından gelen, Türkçe prospektüsü olmayan ya da içerik listesinde belladonna geçen bir ürünü kullanmayın; kutuyu atmadan önce hekime ya da eczacıya gösterin. Hiçbir homeopatik ürün, çocuğunuzun hekiminin önerdiği tedavinin yerini tutmaz.
Diş çıkarma döneminde yüksek ateş, uzun süren ishal ya da beslenememe diş çıkarmaya bağlanıp geçiştirilmemelidir. Bu belirtiler başka bir hastalığın işareti olabilir.
Bir zehirlenmeden kuşkulanıyorsanız 114 numaralı Ulusal Zehir Danışma Merkezi size yol gösterir. Bebeğin hayatı tehlikedeyse 112 aranır.
Ne zaman hekime
Homeopatik diş çıkarma ürünü almış bir çocukta FDA şu belirtileri sayar ve hemen tıbbi yardım alınmasını ister: nöbet, huzursuzluk, nefes almakta güçlük, kas güçsüzlüğü, uyuşukluk ya da aşırı uykulu olma, ciltte kızarıklık, kabızlık ve idrar yapmakta zorlanma.
Bu listenin dışında da bebeğinizde alışılmadık bir değişiklik görürseniz, örneğin uyandırılması güçleşirse, nefesi hızlanırsa ya da hiç beslenmezse, beklemeden bir hekime başvurun ve kullandığınız ürünün kutusunu yanınızda götürün.
Sınır
Bu ders bir tüketici uyarı sayfasını, bir basın açıklamasını, bir parlamento tanıklığını, bir bilim akademileri raporunun bir paragrafını ve bir istişare belgesinin bir listesini okudu. Laboratuvar analizinin yöntemi, olumsuz olay dosyalarının içeriği ve gönüllü geri çağırmanın tarihi bu kütüphanede yok; bu yüzden onlar hakkında yalnız başlık düzeyinde konuşuldu.
Diş çıkarma döneminde bir bebeği rahatlatmanın hangi yolunun uygun olduğu bu dersin konusu değildir; o bir hekimin ve ailenin kararıdır. Homeopatik diş çıkarma ürünlerinin etkililiği için bu kütüphanede kontrollü bir deneme bulunmuyor. Türkiye'de bu ürün grubuyla ilgili bir düzenleyici uyarı bu kütüphanede yer almıyor.
Kendin dene
Kilit özet
FDA'nın tüketici uyarısı belladonna içeren homeopatik diş çıkarma tabletlerinin bebek ve çocuklar için gereksiz bir risk olduğunu yazar; kullanmama ve elden çıkarma ister. Sayfa en son 18 Temmuz 2017'de güncellenmiştir.
Test edilen ürünler CVS ve Hyland's tarafından pazarlanır. Atropin, skopolamin ve kafein miktarı tabletler arasında tek tip değildir; bazı tabletlerde atropin ve skopolamin etiketin çok üstündedir.
Zaman çizelgesi: Eylül 2016 uyarı, Kasım 2016 Raritan geri çağırması, Ocak 2017 laboratuvar sonucu ve üreticinin o tarihteki reddi, ardından gönüllü geri çağırma.
Wilson'ın «bebekler plasebo etkisi göstermez» savı ciddiye alınmalıdır, ama gözlemi ebeveyn yapar ve diş çıkarma çoğu durumda kendiliğinden sınırlıdır. Uyarı etkililiğe değil güvenliğe dayanır.
Sonraki derse köprü
Uyarı sayfası tabletlerin «tek tip olmadığını» tek bir cümleyle söyledi ve ölçümün ayrıntısını başka bir sayfaya bıraktı. Sıradaki ders Ocak 2017 açıklamasındaki laboratuvar bulgusuna eğiliyor: aynı üründe bir tabletin öbüründen farklı miktar taşıması üretim kalitesi hakkında ne söyler?
Anlamadığın bir yer mi var?
Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.