Baş dönmesi bir tanı değil, bir belirtidir; arkasında iç kulaktaki yer değiştirmiş kristallerden migrene, iç kulak sinirinin iltihabından aylarca süren bir sallantı hissine kadar birçok durum durur. Bunların bir kısmı tek bir manevrayla geçer, bir kısmı egzersizle düzelir; ama ayrımı yapılmamış baş dönmesi yıllarca sürebilir. Bu modül baş dönmesinin türlerini, güncel tedaviyi ve geleneklerin yaklaşımını ele alır.
Bu modülün sonunda
- Baş dönmesini süresine ve tetikleyicisine göre ayırır ve hangi baş dönmesinin acil olduğunu bilir.
- BPPV'yi, Ménière hastalığını, vestibüler migreni ve kalıcı postüral-algısal baş dönmesini birbirinden ayırır.
- Vestibüler rehabilitasyonun, bitkilerin ve geleneklerin yerini kanıt etiketiyle tartar.
Dersler
- M03-D01Denge nasıl kurulurYayında
İç kulağın, gözün ve bedenin dengeyi birlikte nasıl kurduğunu ve bu sistemlerden biri bozulduğunda neden oda dönüyormuş gibi geldiğini açıklar.
Dayanak: Araştırma yönü: vestibüler sistem fizyolojisi derlemeleri
Sağlık Okuryazarlığı Akademisi’nde: 58.8
- M03-D02Baş dönmesinin türleriYayında
Baş dönmesini süresine ve tetikleyicisine göre ayırır ve inmeyle karışabilecek baş dönmesinin işaretlerini bilir.
Dayanak: Kılavuz önerisi: zamanlama ve tetikleyici yaklaşımı (Newman-Toker ve Edlow 2015)
Sağlık Okuryazarlığı Akademisi’nde: 58.8
- M03-D03Kristaller yerinden oynayınca: BPPVYayında
BPPV'nin nasıl oluştuğunu ve yeniden konumlandırma manevrasının neden çoğu kişide işe yaradığını bilir.
Dayanak: Kılavuz önerisi: Amerikan Kulak Burun Boğaz Akademisi BPPV kılavuzu (Bhattacharyya 2017); Güçlü kanıt: Hilton 2014 Cochrane Epley derlemesi
- M03-D04Ménière ve iç kulak siniriYayında
Ménière hastalığını ve vestibüler nöriti belirtileriyle ayırır ve işitme kaybıyla gelen baş dönmesinin neden beklememesi gerektiğini bilir.
Dayanak: Kılavuz önerisi: Bárány Derneği Ménière tanı ölçütleri (Lopez-Escamez 2015)
- M03-D05Baş ağrısız migren: vestibüler migrenYayında
Baş ağrısı olmadan da migrenin baş dönmesi yapabileceğini ve vestibüler migrenin tanı ölçütlerini bilir.
Dayanak: Kılavuz önerisi: Bárány Derneği ve Uluslararası Baş Ağrısı Derneği vestibüler migren ölçütleri (Lempert 2012)
- M03-D06Geçmeyen sallantı: PPPDYayında
Aylarca süren sallantı hissinin bir adı olduğunu, kalıcı postüral-algısal baş dönmesinin neden «kafada» olmadığını ve nasıl ele alındığını bilir.
Dayanak: Kılavuz önerisi: Bárány Derneği PPPD tanı ölçütleri (Staab 2017)
Sağlık Okuryazarlığı Akademisi’nde: 64.4
- M03-D07Denge egzersizi ve güncel tedaviYayında
Vestibüler rehabilitasyonun nasıl çalıştığını ve baskılayıcı ilaçları uzun süre kullanmanın iyileşmeyi neden geciktirebileceğini bilir.
Dayanak: Güçlü kanıt: McDonnell ve Hillier 2015 Cochrane vestibüler rehabilitasyon derlemesi
- M03-D08Gelenekler baş dönmesini nasıl anlatırYayında
İbn Sina'nın «devâr»ını, Çin tıbbının «xuan yun»unu ve Ayurveda'nın «bhrama»sını kendi mantıklarıyla anlatır.
Dayanak: Gelenekte var: İbn Sina, el-Kânûn (devâr); Çin tıbbı klasikleri (xuan yun)
- M03-D09Zencefil, ginkgo ve deniz tutmasıYayında
Zencefilin hareket tutmasındaki, ginkgonun baş dönmesindeki kanıtını, ilaç etkileşimlerini ve gebelik ve emzirmedeki durumunu tartar.
Dayanak: Güçlü kanıt: Spinks 2011 Cochrane skopolamin derlemesi; Umut verici: Lien 2003 zencefil, Sokolova 2014 ginkgo; Zarar riski: Bent 2005 ginkgo kanama vakaları
Farmakognozi ve Bitkisel Ürünler Akademisi’nde: M07-D01 · M07-D04
- M03-D10Rivayetler: kara tutması ve Van Gogh'un kulağıYayında
Denizden inince süren sallanma ve Van Gogh'un Ménière hastası olduğu iddiası gibi baş dönmesi anlatılarını üç soruyla tartar ve Ménière'in kendisinin bir yanlışı nasıl düzelttiğini bilir.
Dayanak: Rivayet: Van Ombergen 2016 kara tutması sistematik derlemesi; Martin 2011 ve Bhattacharyya 2015 Van Gogh tartışması; Tarih: Baloh 2001 (Archives of Neurology)
- M03-D11Baş dönmesinde kendi yol haritanYayında
Baş dönmesi günlüğünü ve sorularını hekimine götürecek bir plana dönüştürür, düşmeye karşı evini düzenler ve umutsuzluk ağırlaştığında nereye başvuracağını bilir.
Dayanak: Kılavuz önerisi: AAO-HNS BPPV kılavuzu, hasta bilgilendirme bölümü
Sağlık Okuryazarlığı Akademisi’nde: 67.1