İçeriğe geç

Bölüm IV · Ağrı ve yorgunluk · Modül 5

Fibromiyalji

Tümü yayında

Fibromiyalji yaygın ağrı, yorgunluk ve bozuk uykuyla gelir; tahliller çoğu zaman normal çıkar ve hasta «hiçbir şeyin yok» cümlesini sık duyar. Oysa ağrının sinir sisteminde nasıl büyüyebildiği bugün daha iyi anlaşılıyor ve en güçlü önerinin bir ilaç değil hareket olduğu biliniyor. Bu modül fibromiyaljiyi mekanizmasından geleneklerin anlatısına, kaplıca rivayetinden zarar veren vaatlere kadar ele alır.

Bu modülün sonunda

  • Fibromiyaljide ağrının dokudan çok sinir sisteminin işleyişiyle ilgili olabileceğini ve tanının nasıl konduğunu açıklar.
  • Hareketi, ilaçları, bitkileri ve beden temelli yaklaşımları kanıt etiketiyle tartar.
  • İyi günde aşırı yüklenip kötü günde çökme döngüsünü fark eder ve hekimiyle bir plan kurar.

Dersler

  1. M05-D01Fibromiyaljide ağrı nereden geliyorYayında

    Ağrının sinir sisteminde nasıl büyüyebildiğini, «nosiplastik ağrı» kavramını ve bunun «hayali ağrı» demek olmadığını açıklar.

    Dayanak: Güçlü kanıt: Clauw 2014 (JAMA) fibromiyalji derlemesi; Fitzcharles 2021 (The Lancet) nosiplastik ağrı derlemesi

  2. M05-D02Fibromiyalji mi, başka bir şey miYayında

    Tanı ölçütlerini, fibromiyaljiye benzeyebilen durumları (tiroid, iltihaplı romatizma, ilaç yan etkisi) ve hangi belirtinin beklemeden bakılması gerektiğini bilir.

    Dayanak: Kılavuz önerisi: Amerikan Romatoloji Koleji 2010 ölçütleri ve 2016 düzenlemesi (Wolfe 2010, 2016); Häuser 2019 tanı değerlendirmesi

  3. M05-D03Fibromiyalji için güncel tıbbın masasıYayında

    Kılavuzların egzersizi neden en güçlü öneri saydığını ve ilaçların kimde, ne kadar yardım ettiğini doz yazmadan tartar.

    Dayanak: Kılavuz önerisi: EULAR yenilenmiş fibromiyalji önerileri (Macfarlane 2017); Cochrane derlemeleri: amitriptilin (Moore 2019), SNRI (Welsch 2018), pregabalin (Derry 2016)

  4. M05-D04Kendi ağrının gözlemcisi olmakYayında

    Ağrı, uyku ve etkinlik günlüğü tutar ve iyi günde aşırı yüklenip ardından çökme döngüsünü kayıtta görür.

    Dayanak: Güçlü kanıt: Andrews 2012 etkinlik ritmi meta-analizi; Umut verici: Andrews 2015 aşırı yüklenme, Affleck 1996 uyku ve ağrı günlüğü, Gomez-Arguelles 2022 alevlenmeler

  5. M05-D05Gelenekler yaygın ağrıyı nasıl anlatırYayında

    Çin tıbbının, Ayurveda'nın ve İbn Sina tıbbının yaygın ağrıyı ve yorgunluğu hangi kavramlarla anlattığını kendi mantıklarıyla açıklar.

    Dayanak: Gelenekte var: Huangdi Neijing Suwen 43 «Bi lun»; Caraka Saṃhitā Ci 28 (kas ve yağ dokusunda vāta); İbn Sina e'yâ (Mahjoub 2017); Umut verici: Kessler 2013 Ayurveda pilotu

  6. M05-D06Fibromiyaljide bitkiler ve takviyelerYayında

    D vitamini, magnezyum ve kenevir ürünleri gibi seçeneklerin fibromiyaljideki kanıtını, zarar riskini ve gebelik ve emzirmedeki durumunu tartar.

    Dayanak: Umut verici: D vitamini meta-analizleri (Qu 2022, Ilari 2025), Boulis 2021 magnezyum; Zarar riski: Walitt 2016 kannabinoid Cochrane, Nachnani 2024 etkileşim; Kılavuz önerisi: ACOG gebelik ve emzirmede kenevir

    Farmakognozi ve Bitkisel Ürünler Akademisi’nde: M07-D04

  7. M05-D07Hareket, tai chi ve sıcak suYayında

    Aerobik egzersizin, tai chi'nin, akupunkturun ve sıcak suda egzersizin kanıtını ve ağrıyı alevlendirmeden başlamanın yolunu bilir.

    Dayanak: Güçlü kanıt: Bidonde 2017 aerobik egzersiz Cochrane derlemesi; Umut verici: Wang 2018 (BMJ) tai chi, Bidonde 2014 su içi egzersiz, Deare 2013 akupunktur; Bidonde 2023 genel bakış

  8. M05-D08Rivayetler: kaplıca, çamur ve romatizma suyuYayında

    Kaplıca ve çamur rivayetlerini üç soruyla tartar; sıcak suyun ölçülen etkisini anlatının vaadinden ayırır.

    Dayanak: Güçlü kanıt: Naumann 2014 kaplıca meta-analizi; Umut verici: Buskila 2001 Ölü Deniz, Bağdatlı 2015 çamur; Rivayet: Cao 2021 su türleri; Zarar riski: Yokoyama 2025 kaplıcada boğulma

  9. M05-D09Fibromiyaljide zarar veren «çözümler»Yayında

    Güçlü ağrı kesicilerin, «kesin tedavi» programlarının ve kanıtsız pahalı testlerin zararını bilir.

    Dayanak: Zarar riski: Goldenberg 2016 ve Peng 2015 opioidler, Steere 1993 Lyme fazla tanısı, Marzec 2017 «kronik Lyme» tedavi enfeksiyonları, Zure 2025 yapay zekâ bilgisi; Umut verici: da Rocha 2020 tramadol

  10. M05-D10Fibromiyaljide kendi yol haritanYayında

    Belirtilerini, denediklerini ve sorularını hekimiyle konuşacağı bir plana dönüştürür ve umutsuzluk ağırlaştığında nereye başvuracağını bilir.

    Dayanak: Kılavuz önerisi: 2012 Kanada kılavuzu (Fitzcharles 2013), EULAR (Macfarlane 2017), Häuser 2019; Güçlü kanıt: Adawi 2021 fibromiyaljide intihar meta-analizi, Dreyer 2010, Racine 2018; DSÖ 2014

    Sağlık Okuryazarlığı Akademisi’nde: 67.1

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?