İçeriğe geç

MD18-M01-D03

Hasta ve yaşlıda güvenlik taraması

Yakın kayıp, travma geçmişi, ağır depresyon ve bilişsel bozukluk gibi dikkat gerektiren durumları sıralar ve uygulama öncesi sorulacak soruları uygular.

Meditasyon Bölümü — Yaşlılık, Hastalık ve Bakımda Meditasyon Akademisi — MD18-M01, Bakım ortamında meditasyonun yeri · 2.278 kelime · ≈ 10 dk okuma · 15 dk dinleme

Önce özete göz atDersin sonundaki özet, okumaya başlamadan önce yol haritası olarak.

Eğitsel tarama, bir uygulamadan önce birkaç kısa soruyla uygulamanın biçimini uyarlamak ya da önce başka bir desteğe yönlendirmek içindir; bir tanı ya da eleme aracı değildir.

Baer ve arkadaşlarının derlemesi farkındalık programlarındaki olası zarara katkıda bulunan etkenleri üç gruba ayırır: programla, katılımcıyla ve öğretmenle ilgili etkenler.

Britton ve arkadaşlarının 96 kişilik çalışmasında katılımcıların yüzde 37'si işleyişlerini olumsuz etkileyen bir yan etki bildirdi; kalıcı kötü etkiler yüzde 6 ile 14 arasındaydı ve aşırı uyarılma ve kopma ile ilişkiliydi; oranlar öteki psikolojik tedavilere benzerdi.

Yas, eski bir sarsıntının izi, derin çökkünlük ya da bellek kaybı tek başına bir oturumu yasaklamaz; uygulamayı kısaltmayı, gözleri açık tutmayı, somut yönergeler kullanmayı ya da önce bir hekime yönlendirmeyi gerektirir.

Tarama üç karardan birine götürür: uyarlayarak devam, önce başka bir destek ya da acil; ve her oturumun başında yeniden yapılır.

Açılış sahnesi

Afyonkarahisar'da bir huzurevinde psikolojik danışman Elif, sakinler için haftada bir yapılacak kısa bir oturma grubu planlıyor. Duyuruyu astıktan sonra dört kişi adını yazdırıyor.

Fatma Hanım seksen bir yaşında; eşini iki hafta önce kaybetmiş, odasından az çıkıyor. Rıza Bey yetmiş sekiz yaşında; son aylarda günleri karıştırıyor, bazen odasının yolunu bulamıyor. Hüseyin Bey yetmiş altı yaşında, emekli bir astsubay; geceleri sık sık kâbusla uyanıyor, ama bundan hiç söz etmiyor. Semra Hanım yetmiş üç yaşında; son haftalarda yemeğini bırakıyor ve hemşireye bir gün «artık hiçbir şeyin anlamı yok» demiş.

Elif'in elindeki liste dört isimden oluşuyor. Ama dört kişinin her biri bu gruba başka bir yerden geliyor. Elif'in sorusu basit: bu dört kişiden hangisi gruba hazır, hangisi için önce başka bir şey yapmak gerekiyor?

Bu derste ne olacak

Bir önceki derste bakım araştırmalarını okumayı öğrenmiş ve Nilay'ın destek grubunu düşünmüştük. Bu ders o grubun kapısında duruyor: bir uygulamayı önermeden önce kimin için dikkat gerekir ve neyi bilmek gerekir?

Önce olumsuz etkilerin bir bakım ortamında neden ayrıca önemli olduğunu iki kaynakla göreceğiz: farkındalık programlarındaki zararı katılımcıya, programa ve öğretmene bağlı etkenlere ayıran bir kavramsal derleme ve sekiz haftalık bir programın ardından olumsuz etkileri bağımsız bir görüşmeyle ölçen bir çalışma. Sonra dikkat gerektiren dört durumu ele alacağız: yeni bir ölüm acısı, geçmişte yaşanmış ağır bir sarsıntı, derin bir çökkünlük ve belleğin, yönelimin zayıflaması. Ardından uygulama öncesi sorulacak soruları yazacağız. Elif'in dört sakini dersin sonunda her biri için ayrı bir karar alacak.

Sıfır noktası

Bölümün ana akademisinin güvenlik ve sınırlar dersi, bir deneyimi değerlendirmek için üç bölge kurmuştu. Yeşil bölge, dikkatin dağılması ya da geçici huzursuzluk gibi uygulama bitince geçen deneyimler. Sarı bölge, tekrarlayan panik, yoğun travmatik anıların açılması, uzun süren gerçekdışılık hissi ya da belirgin uykusuzluk; burada uygulama kısaltılır ya da durdurulur. Kırmızı bölge, kendine ya da başkasına zarar verme riski ve gerçeklikle bağın belirgin biçimde bozulması; burada uygulama bırakılır, acil yardıma başvurulur ve kişi yalnız bırakılmaz. Bu ders o üç bölgeyi uygulamanın öncesine taşıyor: kimin sarıya ya da kırmızıya daha yakın durduğunu baştan görmek.

Mekanizma

Zarar nereden gelir

Kavramsal bir derleme; literatürün sistematik bir sentez için bile küçük olduğunu kendisi söylüyor. Kanıt düzeyi için [D] olarak okuyoruz; değeri bir düşünme çerçevesi sunmasında.

Bu derlemenin üçlü ayrımı Elif'in sorusunu düzenliyor. Program etkenleri: uygulamanın süresi, türü, yoğunluğu. Öğretmen etkenleri: eğitmenin hazırlığı, gözlemi, sınırlarını bilmesi. Katılımcı etkenleri: kişinin o anki durumu ve geçmişi. Eğitsel tarama bu üçüncü gruba bakıyor; ama ilk ikisini de değiştirmeye yol açıyor. Fatma Hanım için uygulama daha kısa ve gözler açık olabilir; bu, bir program kararı.

Ne sıklıkla, ne kadar sürer

Bağımsız değerlendiriciyle yapılmış dikkatli bir ölçüm, ama 96 kişilik tek bir örneklem ve klinik bir program; [C] olarak okuyoruz.

Bu kartın iki sayısı Elif için önemli. Birincisi yüzde 37: katılımcıların üçte birinden fazlası, günlük işleyişlerini olumsuz etkileyen bir yan etki bildirmiş. İkincisi yüzde 6 ile 14: kalıcı kötü etkiler azınlıkta, ama yok değil. Ve kalıcı etkiler, aşırı uyarılma ve kopma ile ilişkili. Hüseyin Bey'in gece kâbusları, bu yönde bir yatkınlığın işareti olabilir.

Çalışmanın son cümlesi dengeyi kuruyor: bu oranlar öteki psikolojik tedavilere benzer. Meditasyon özellikle tehlikeli değil; ama zararsız da değil. Bir bakım ortamında, zaten kırılgan bir grupta, bu dengeyi bilerek başlamak gerekir.

Dikkat gerektiren dört durum

Bu dört durum, bir uygulamayı yasaklayan durumlar değil; uygulamadan önce durup düşünmeyi, biçimi değiştirmeyi ya da önce başka bir desteğe yönlendirmeyi gerektiren durumlar. Bu ayrım, kaynakların doğrudan sıraladığı bir liste değil; ana akademinin bölgeleriyle Baer ve arkadaşlarının katılımcı etkenlerini bakım ortamına taşıyan bir düzenleme.

Yakın kayıp. Yasın ilk haftalarında içe dönük, sessiz ve uzun bir uygulama, kişiyi kaybıyla yalnız bırakabilir. Uygulama kısa tutulur, gözler açık kalabilir, dikkat dışarıdaki bir şeye, bir sese ya da elin altındaki bir nesneye yöneltilir. Ve en önemlisi, kişiye uygulama sırasında ağlamanın ya da durmanın olağan olduğu söylenir.

Travma geçmişi. Kapalı gözler, uzun sessizlik ve bedene yöneltilen dikkat, bazı kişilerde travmatik anıları açabilir. Britton ve arkadaşlarının çalışmasında kalıcı olumsuz etkiler aşırı uyarılma ve kopma ile ilişkiliydi. Uygulama gözler açık, kısa ve dış çapalarla yapılır; kişiye istediği an durabileceği açıkça söylenir.

Ağır depresyon. Yemek yememek, uyuyamamak, «hiçbir şeyin anlamı yok» gibi cümleler, bir grup uygulamasının değil, bir hekimin ve ruh sağlığı ekibinin değerlendirmesini gerektirir. Kişinin kendine zarar verme düşüncesi varsa, bu kırmızı bölgedir.

Bilişsel bozukluk. Uzun ve soyut yönergeler izlenemez; «düşüncelerini gözle» gibi bir yönerge kafa karıştırabilir. Uygulama çok kısa, somut ve tekrarlayan olur: elini masaya koy, masanın serinliğini hisset. Kişinin uygulamanın ortasında nerede olduğunu unutması bir başarısızlık değil; yönerge tekrar verilir.

Uygulama öncesi sorular

Elif her sakinle grup başlamadan önce kısa bir görüşme yapacak. Görüşmede soracağı sorular bir tanı aracı değil; bir sohbetin içinde, nazikçe sorulur.

Son zamanlarda hayatınızda büyük bir değişiklik ya da kayıp oldu mu?

Uykunuz ve iştahınız son haftalarda nasıl?

Gözlerinizi kapatıp sessizce oturmak size nasıl gelir? Rahat mı, tedirgin edici mi?

Geçmişte sizi çok zorlamış ve bazen aklınıza gelen bir olay var mı? Ayrıntısını anlatmanız gerekmiyor.

Kendinize zarar vermeyi düşündüğünüz oldu mu?

Şu anda bir doktorun ya da bir terapistin takibinde misiniz?

Son soru ayrıca önemli: kişinin bir tedavi ekibi varsa, uygulama o ekibin bilgisiyle yapılır.

Örneklerden okuma

Elif'in dört sakini

Soruları okumak

Kanıtı okurken

Kısa vakalar

Usta katmanı

Eğitsel tarama üç karardan birine götürür.

Uyarlayarak devam: kişi gruba katılır, ama uygulamanın biçimi değişir. Daha kısa, gözler açık, dış çapalarla, somut yönergelerle. Fatma Hanım, Rıza Bey ve Hüseyin Bey için karar bu.

Önce başka bir destek: kişinin şu anki ihtiyacı bir grup uygulamasının taşıyabileceğinden büyük. Bir hekime, bir ruh sağlığı uzmanına ya da bir yas desteğine yönlendirilir; uygulama daha sonra, o ekibin bilgisiyle yeniden düşünülebilir.

Acil: kişinin canına kıyma düşüncesi var ya da bulunduğu yeri, zamanı, yanındakini artık tanımıyor gibi. Uygulama söz konusu olmaz; kişi yalnız bırakılmaz ve tıbbi ekibe ya da acil hizmete hemen ulaşılır. Semra Hanım için karar bu.

Bir incelik: tarama bir kez yapılıp bitmez. Fatma Hanım'ın yası, Rıza Bey'in yönelimi, Hüseyin Bey'in uykusu haftadan haftaya değişebilir. Her oturumun başında kısa bir «bugün nasılsınız?» sorusu, taramanın sürdüğü yerdir.

Yaygın hatalar ve yanlış bilinenler

Güvenlik notu

Bir yaşlı ya da hasta katılımcı uygulama sırasında titrer, nefesi hızlanır, ağlamaya başlar ya da çevresiyle bağı kopmuş görünürse, onun için uygulamayı hemen durdurun. Gözlerini açmasını, ayaklarını yere basmasını ya da elini bir nesnenin üzerine koymasını önerin; yanında kalın ve bakım ekibine ya da servis hemşiresine haber verin.

Bir sakin ölmek istediğini, canına kıymayı düşündüğünü ya da yaşamaktan vazgeçtiğini dile getirirse, onu bir an bile yalnız bırakmayın. Kurumun hekimine ya da hemşiresine hemen ulaşın; bulunamıyorlarsa 112'yi arayın ve gelen ekibe gördüğünüzü anlatın.

Sınır

Bu derste anlatılan sorular ve kararlar bir eğitmenin ya da bir gönüllünün uygulama öncesi yapabileceği eğitsel bir taramadır; bir yaşlının ya da bir hastanın ruhsal ya da bilişsel durumunu değerlendirmek, tanı koymak ya da tedavi önermek hekimin ve ruh sağlığı ekibinin işidir. Bir oturma grubu, yasın, depresyonun, travmanın ya da bunamanın tedavisi değildir; ilaçların, fizik tedavinin ve terapinin yanında ancak bir eşlik olarak durabilir.

Dört durumun ayrımı ve görüşme soruları, ana akademinin güvenlik bölgeleri ile bu dersin iki kaynağının bakım ortamına göre düzenlenmiş hâlidir; doğrulanmış bir tarama ölçeği değildir. Baer ve arkadaşlarının derlemesi Europe PMC özetinden, Britton ekibinin makalesinden ise yalnız özet ile giriş bölümü incelendi.

Kendin dene

Kilit özet

Eğitsel tarama, bir uygulamadan önce birkaç kısa soruyla uygulamanın biçimini uyarlamak ya da önce başka bir desteğe yönlendirmek içindir; bir tanı ya da eleme aracı değildir.

Baer ve arkadaşlarının derlemesi farkındalık programlarındaki olası zarara katkıda bulunan etkenleri üç gruba ayırır: programla, katılımcıyla ve öğretmenle ilgili etkenler.

Britton ve arkadaşlarının 96 kişilik çalışmasında katılımcıların yüzde 37'si işleyişlerini olumsuz etkileyen bir yan etki bildirdi; kalıcı kötü etkiler yüzde 6 ile 14 arasındaydı ve aşırı uyarılma ve kopma ile ilişkiliydi; oranlar öteki psikolojik tedavilere benzerdi.

Yas, eski bir sarsıntının izi, derin çökkünlük ya da bellek kaybı tek başına bir oturumu yasaklamaz; uygulamayı kısaltmayı, gözleri açık tutmayı, somut yönergeler kullanmayı ya da önce bir hekime yönlendirmeyi gerektirir.

Tarama üç karardan birine götürür: uyarlayarak devam, önce başka bir destek ya da acil; ve her oturumun başında yeniden yapılır.

Sonraki derse köprü

Elif'in dört sakininden üçü gruba katılacak. Ama huzurevinde onlardan başka sakinler de var: biri her sabah namazını kılıyor ve «meditasyon» kelimesinden çekiniyor, bir başkası hiçbir dinî pratiğe yakın durmuyor, bir üçüncüsü yalnızca hemşire istediği için gelmeyi düşünüyor.

«Rıza, gönüllülük ve inanç» dersi, bir kurumda sunulan bir uygulamada gönüllülüğü, dinî ve laik hassasiyetleri ve katılmama hakkını gözeten bir davet metni yazacak.

Anlamadığın bir yer mi var?

Mentor yalnız bu dersin metnine dayanarak cevap verir. Metinde geçmeyen bir şey sorarsan uydurmaz, geçmediğini söyler.

Bu sayfa hakkında ne düşünüyorsun?